II SA/Gd 41/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz adwokata Ł. S. kwotę 292 zł 80 gr. (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia 24 marca 2009r., nr [...] Specjalisty Pracy Socjalnej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówiono J. K. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, zakup odzieży, zakup obuwia. Decyzja została wydana na podstawie art. 104 Kpa w związku z 3 ust. 4, art. 8 ust.1pkt 1, art. 41 pkt 1 oraz art.106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 115 poz. 728). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą. Zamieszkuje w dwupokojowym lokalu wraz z matką, jej konkubentem i dorosłymi braćmi. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, otrzymuje rentę. Jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Z uwagi na stan zdrowia zachodzi konieczność stałego przyjmowania leków. Dochód wnioskodawcy wynosi łącznie 556,02 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 477 zł. Organ wskazał, że odrębnymi decyzjami z tego samego dnia przyznano wnioskodawcy pomoc finansową na zakup leków oraz na zakup żywności w łącznej kwocie 200 zł udzielając zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Organ odmówił udzielenia pomocy finansowej na pokrycie kosztów leczenia stomatologicznego i pozostałych chorób, zakup odzieży, zakup obuwia uznając, że uzyskiwany przez J. K. dochód w wysokości 556,02 zł umożliwia przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, bowiem wnioskodawca nie jest pozbawiony środków do życia, a jedynie potrzebuje wsparcia w zabezpieczeniu najpilniejszych potrzeb. Wsparcie takie zostało udzielone poprzez przyznanie zasiłku celowego i specjalnego celowego na zakup żywności i częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. MOPS dysponuje obecnie ograniczona ilością środków finansowych na realizacje zasiłków celowych. Na rok 2009 ośrodek dysponuje kwotą 4.758.705 zł na realizacje wszystkich zadań własnych z zakresu pomocy społecznej, co przy szacowanej liczbie beneficjentów (7.674) powoduje, że średniorocznie na jednego beneficjenta przypada kwota 620,10 zł, a w ujęciu miesięcznym 51,68 zł. W związku z tym pomoc na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb bytowych udzielana jest tak, by w pierwszej kolejności udzielana była osobom i rodzinom nieposiadającym dochodu lub posiadającym dochód niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od decyzji J. K. wniósł o przyznanie pomocy w wyższej wysokości podnosząc, że z przyznanej kwoty nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb bytowych. Wskazał, że potrzebuje ubrań i butów, a na te potrzeby świadczenia nie otrzymał. Ponownie podkreślił konieczność leczenia stomatologicznego. Stwierdził przy tym, że ustawa o rehabilitacji i pomocy osobom niepełnosprawnym nakłada na organy obowiązek pomocy osobom takim jak on. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 5 listopada 2009 roku, Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy orzekł na podstawie art. 138 § 1 Kpa oraz art. 3 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009, 175, poz. 1362). Organ odwoławczy po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że że decyzja wydana przez organ I instancji nie narusza przepisów postępowania administracyjnego ani też przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazał, że nie znajduje podstaw do uchylenia bądź zmiany tej decyzji. W szczególności zaś stwierdził, że podstawy do zmiany decyzji nie może stanowić fakt, że skarżący oczekuje pomocy w większym rozmiarze. Wskazał przy tym, że nie wyklucza to możliwości ponownego występowania przez skarżącego o pomoc. Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 3 ustawy o pomocy społecznej zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do pokolenie niezbędnych potrzeb. Organ udzielając pomocy musi się kierować zarówno potrzebami wszystkich osób ubiegających się o pomoc, jak też potencjalnymi możliwościami zaspokojenia przez nich potrzeb we własnym zakresie. Świadczenia z zakresu pomocy społecznej mają charakter subsydiarny i wspomagający, i jako takie nie mogą zaspokoić wszystkich zgłaszanych potrzeb. J. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący zarzucił, że decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ wysokość przyznanej pomocy w żadnej mierze nie pozwoli na zaspokojenie jego aktualnych potrzeb związanych przede wszystkim z koniecznością leczenia stomatologicznego. Nadto w piśmie z dnia 31 marca 2010r. skarżący stwierdził, że brak środków nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia, jeśli się weźmie pod uwagę charakter wnioskowanej pomocy oraz rolę pomocy społecznej wynikającą z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Z akt administracyjnych wynika, że w dniu 2 marca 2009r. J. K. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej na kontynuację leczenia, żywność, zakup ubrania i obuwia oraz inne rzeczy konieczne do normalnej egzystencji. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego stwierdził, że oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na leki, leczenie, żywność, ubranie, obuwie w łącznej kwocie 6.000 zł. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją odmówiono przyznania skarżącemu J. K. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, zakup odzieży i zakup obuwia. Jednocześnie organ pomocy społecznej decyzjami z tego samego dnia przyznał wnioskodawcy świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w wysokości po 70 zł miesięcznie na kwiecień i maj 2009 r., tj. łącznie 140 zł. oraz specjalny zasiłek celowy w wysokości 60 zł na pokrycie kosztów zakupu leków w kwietniu 2009r. Podstawę zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia stanowiła ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009, 175, poz. 1362). Zgodnie z przepisem art. 7 tej ustawy, pomocy udziela się osobom rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Mając powyższe na względzie należy uznać, że J. K., jako osoba niepełnosprawna oraz samotnie gospodarująca był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 556,02 zł przekracza kryterium, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 477zł. Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem bowiem tego przepisu jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy. Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co wynika z użytego przez ustawodawcę słowa "może". Podejmowana jest więc na podstawie uznania administracyjnego. Skoro zatem decyzja o przyznaniu tego rodzaju pomocy wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, to organ może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się strona we wniosku. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Z w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Wskazać nadto należy, że organ pierwszej instancji w wydanych tego samego dnia decyzjach przyznał skarżącemu pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w wysokości po 70 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2009r. do 31 maja 2009r. oraz specjalny zalie celowy w kwocie 60 zł. Świadczy to objęciu skarżącego pomocą zgodną z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Z uzasadnienia wydanej w niniejszej sprawie decyzji odmawiającej specjalnego zasiłku celowego wynika, że na realizację wszystkich świadczeń z pomocy społecznej w roku 2009r. organ I instancji dysponował środkami finansowymi w kwocie 4.758.705 zł, co przy szacowanej liczbie osób korzystających z pomocy wynoszącej 7674, powoduje, że średnio rocznie na jedną osobę przypada kwota 620, 10 zł, natomiast miesięcznie kwota 51,68 zł. nadto organ wskazał, że powinna być w pierwszej kolejności kierowani do osób nieuzyskujacych dochodu lub tez uzyskujących dochód niższy od kryterium dochodowego. W sytuacji gdy organ dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 1 kpa, uznał, że uzyskiwany przez skarżącego dochód świadczy o tym, że nie jest on w ogóle pozbawiony środków do życia, jest przy tym objęty pomocą społeczną i uzyskał wsparcie w tym samym miesiącu w łącznej kwocie 200 zł, a nadto organ szczegółowo opisał możliwości pomocy społecznej wynoszące średnio 51,68 zł na osobę miesięcznie, to w ocenie Sadu nie można uznać, że decyzja ta narusza prawo. W ocenie Sądu organy obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).