II SA/Gd 410/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na zarządzenie Prezydenta Miasta z dnia 25 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podania do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości przeznaczonych do oddania w użytkowanie wieczyste postanawia: 1. przyznać Z. M. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z 2 sierpnia 2013 r. Z. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata oraz zwrot uiszczonego wpisu w wysokości 300 zł. W uzasadnieniu podniosła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 48 m2, jej źródłem dochodu jest emerytura w wysokości 1557,55 zł netto. W związku z przebytą operacją w miesiącu marcu bieżącego roku pozostaje pod stałą opieką lekarską, co wymaga posiadania dodatkowych środków. Wnioskodawczyni przedłożyła szereg zaświadczeń lekarskich i wyników badań, potwierdzających okoliczność przebycia operacji i ponoszenia wydatków na leczenie. Wnioskodawczyni podała, że z tytułu opłat czynszowych uiszcza co miesiąc 377,07 zł, za gaz – 30,02 zł, za energię 94,33 zł, za telefon komórkowy – 46,15 zł. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika ponadto, że nie posiada konta dewizowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza o przedłożenie wyciągów z konta osobistego za okres ostatnich trzech miesięcy wnioskodawczyni przedstawiła zaświadczenie o wysokości salda na rachunku w kwocie 661,02 zł. W postanowieniu z 29 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W ocenie referendarza wnioskodawczyni nie wykazała braku środków na partycypowanie w kosztach postępowania, w tym nie przedstawiła wyciągów z posiadanego konta bankowego, co uniemożliwia dokonanie oceny wysokości dochodów i wydatków skarżącej. Wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawczyni argumentowała, że skargę wniosło kilka osób, lecz sąd rozdzielił sprawy, zobowiązując każdą z osób do zapłaty kwoty 900 zł. Jest to olbrzymi wydatek dla osoby z dochodami wnioskodawczyni. Ponadto, wnioskodawczyni wyraziła przekonanie, że prawo pomocy, o którym sąd poucza, w szczególności powinno zostać przyznane osobie źle sytuowanej, która chce dochodzić swoich praw przed sądem. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t. j. ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje - w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W ocenie Sądu, skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dokonując powyższej oceny Sąd uwzględnił fakt, że wnioskodawczyni nie posiada znacznego majątku, który mogłaby spieniężyć, jest osobą schorowaną, a w ostatnim okresie ponosiła zwiększone wydatki na leczenie (vide: usługa lekarska w kwocie 5800 zł – k. 154 akt sprawy, kserokopie recept i rachunków – k. 150-152, 156). W ocenie sądu powyższe okoliczności przemawiają za tym, aby wniosek strony uwzględnić częściowo i zwolnić ją od obowiązku ponoszenia w niniejszej kosztów sądowych. W ocenie sądu jednak, wnioskodawczyni, posiadając stałe źródło dochodów nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc brak jest podstaw, by uwzględnić jej wniosek w całości. Fakt uzyskiwania stałych dochodów w postaci emerytury w kwocie 1600 zł miesięcznie netto pozwoli wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu uzyskanego na mocy niniejszego orzeczenia poziomu pomocy, partycypować w pozostałych kosztach, które wynikną w toku sprawy. Do takiej oceny skłania również fakt, że wnioskodawczyni wbrew zobowiązaniu referendarza, nie przedłożyła wyciągów z osobistego konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, lecz jedynie zaświadczenie o wysokości salda na dzień 21 sierpnia 2013 r. Trudno w takim przypadku ocenić, czy i ewentualnie jakie oszczędności posiada wnioskodawczyni. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca zaś do grona takich osób nie należy. Nie można przy tym, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Nadto odnosząc się do wniosku skarżącej o zwrot kwoty 600 zł tytułem już uiszczonego wpisu Sąd zważył, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż postanowienie o zwolnieniu od kosztów ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex tunc, tzn. wywołuje skutki od daty wniesienia wniosku o zwolnienie od kosztów. Nie działa ono z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem przyszłe i potencjalne koszty sądowe, które mogą powstać w trakcie rozpoznawania sprawy. Wobec powyższego, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.