II SA/Gd 4142/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Barbara Skrzycka – Pilch Sędzia WSA Janina Guść Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 2001 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2000 r., nr [...]. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 października 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950, ze zm.) pozbawił S. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 24 kwietnia 1978 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że S. K. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. zarzucił, że w toku postępowania nie zostały wzięte pod uwagę okoliczności, które przedstawił w pismach kierowanych do organu, a które w jego ocenie winny wpłynąć na zmianę decyzji i spowodować przywrócenie uprawnień kombatanckich. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 31 maja 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że S. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności nie mają wpływu na jej wynik, bowiem organ nie jest obowiązany do dokonywania innych ustaleń, w szczególności, czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 powołanej ustawy. S. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że w czasie okupacji hitlerowskiej mając zaledwie 14 lat pracował przymusowo w majątku rolnym T. jako robotnik rolny; od 16 marca 1944 r. do końca stycznia 1945 r. przebywał w obozie pracy "Grünhoff" w T. Do tego obozu został zabrany za niepodpisanie przez swoją matkę Volkslisty narodowości niemieckiej, dzięki czemu uniknął poboru do wojska niemieckiego. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących nabycia przez skarżącego uprawnień z innych tytułów określonych w powołanej wyżej ustawie. W aktach kombatanckich S. K. znajdują się informacje dotyczące jego pobytu w obozie pracy w T., w oświadczeniach świadków i skarżącego występuje nazwa "Grünhoff". Nadto S. K. powołał się na powyższe okoliczności zarówno w piśmie z dnia 4 września 2000 r. skierowanym do organu po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego (vide: k. 7 i 16 akt administracyjnych), jak i wynikają one z wcześniejszych dokumentów złożonych do akt ZBoWiD (vide k. 1 i 3 akt administracyjnych) . Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622). Organ administracji winien zatem rozważyć wszelkie wynikające z istniejącej dokumentacji i wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym – w tym z przyczyn narodowościowych przebywały w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Zgodnie § 2 ust. 1 pkt 21 i ust. 18 pkt 28 aktualnie obowiązującego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), obóz w Toruniu był obozem koncentracyjnym, jako podobóz obozu w Stotthof. W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń ani oceny prawnej twierdzeń strony odnośnie jej pobytu w obozie, nazwanym przez stronę obozem "pracy". Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanych przez S. K. okoliczności, które mogły stanowić podstawę nabycia uprawnień kombatanckich, dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie, niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń odnośnie wskazywanych przez skarżącego podstaw nabycia uprawnień kombatanckich i oceny prawnej zaistnienia lub nie przesłanki wskazanej w art. 3 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605). Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.