II SA/Gd 417/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania Z. S. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3.000,00 zł miesięcznie. Oświadczenie o stanie majątkowym wnioskodawcy wskazuje, że oprócz domu o powierzchni 102 m2, oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,06 ha, a także dwóch samochodów – Kia rocznik 2007 oraz Fiata Panda rocznik 2004, nie posiada on żadnego majątku, innych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000,00 Euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do sytuacji majątkowej skarżącego Referendarz sądowy działając, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i wydanego w oparciu o art. 256 cytowanej ustawy rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245), pismem z dnia 2 lipca 2008 r. wezwał skarżącego do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: wyciągów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz ostatnich odcinków emerytur wnioskodawcy i jego żony. Wnioskodawca, po upływie wyznaczonego terminu nadesłał pismo, w którym poinformował, że dane dotyczące kont bankowych objęte są tajemnicą bankową, odcinki emerytur nie są przysyłane do miejsca zamieszkania, wydatki związane z utrzymaniem domu kształtują się na poziomie 565 zł miesięcznie (nie załączono żadnych dokumentów obrazujących ponoszone koszty), posiadane przez małżonków pojazdy to: Kia Ceed, rok produkcji 2007, aktualna wartość – 55 000 zł oraz Fiat Panda, rok produkcji 2003, aktualna wartość – 13 000 zł. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2008r. odmówiono przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego adwokata A. T. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od wydanego postanowienia wskazując, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych nie może być stosunkowo wysoki standard życia skarżącego, posiadanie domu i dwóch samochodów. Stosunkowo niewysokie dochody skarżącego i jego żony wynikające z ich emerytur nie pozwalają na nieplanowane wydatki, jakimi w tym wypadku są koszty sądowe. Zdaniem strony skarżącej, nie można od niej wymagać, by wyzbywała się niezbędnych dla nie wartościowych przedmiotów w celu opłacenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2008r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważyć należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Według poglądów doktryny prawniczej, które Sąd orzekający podziela, w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Zatem, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa była powyżej. Tym samym, na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku jest zwolnienie od kosztów sądowych, co wyczerpuje żądanie przyznania pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z akt sprawy dochody gospodarstwa domowego skarżącego kształtują się na poziomie około 3.000,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną nie ma nikogo na utrzymaniu oraz dysponuje majątkiem w postaci domu o powierzchni ponad 102 m2, nieruchomością rolną oraz dwoma samochodami. Podkreślić należy okoliczność, że skarżący nie wykonał w całości nałożonego przez sąd zobowiązania, które zmierzało do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego sytuacji majątkowej. Tym samym Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności osiągane dochody nie pozwalają w ocenie Sądu na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na marginesie jedynie wskazać należy, o czym zresztą była mowa powyżej, że to na wnioskującym ciąży ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek prawa pomocy. Sąd, w oparciu o cytowane w niniejszym uzasadnieniu rozporządzenie (§ 4 pkt 2), ma prawo zażądać przedstawienia przez wnioskodawcę wyciągów z posiadanych kont bankowych. Argument, że są one objęte tajemnicą bankową w sytuacji, gdy wnioskodawca stara się o przyznanie prawa pomocy, jest dla Sądu niezrozumiały i nie może zostać zaaprobowany. Odmowa przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych w tych okolicznościach sprawy i na tle danych przedstawionych przez wnioskodawcę, zostaje natomiast oceniona jako brak przesłanek do przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.