II SA/Gd 418/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2025 r., sygn. akt SKO Gd/1847/25 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżone postanowienie. Pani J. A. (Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 24 kwietnia 2025 r. w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego świadczenie z tytułu urodzenia dziecka. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt Gminy Przodkowo postanowieniem z 20 marca 2025 r. odmówił Skarżącej przywrócenia terminu w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, powstałe w prenatalnym okresie rozwoju dziecka albo w czasie porodu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wójt wyjaśnił, że 3 marca 2025 r. wpłynął do niego wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu oraz wypłatę przedmiotowego świadczenia z tytułu urodzenia się 14 sierpnia 2020 r. dziecka, J.A. Jednak, jak wskazał Wójt, wraz z wnioskiem o wypłatę nie przedłożono wymaganego w art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" zaświadczenia lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadającego specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej. SKO rozpoznając zażalenie Skarżącej, postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. uchyliło postanowienie Wójta Gminy Przodkowo z 20 marca 2025 r. Zdaniem SKO Skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia wniosku nastąpiło bez jej winy. Przepisy ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" nie obejmują wszystkich sytuacji faktycznych związanych z obiektywnymi trudnościami w uzyskaniu zaświadczenia w terminie, co bywa spowodowane długotrwałym procesem diagnozy dziecka. Kolegium zauważyło, że w zażaleniu wskazano, iż proces diagnozowania dziecka nie został jeszcze zakończony, zatem strona być może w momencie złożenia wniosku o wypłatę świadczenia nie dysponowała jeszcze zaświadczeniem wymaganym przez art. 4 ust. 3 ustawy. Otrzymała ona jednak zaświadczenie, że u jej dziecka zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Organ pierwszej instancji powinien zatem rozpatrzyć merytorycznie wniosek o ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów wyjaśniono, że organy administracji związane są przepisami ustawy i nie mają kompetencji do badania zgodności tych przepisów z Konstytucją. Skarżąca w skardze na postanowienie Samorządowego SKO z 24 kwietnia 2025 r. stwierdziła, że narusza ono przepisy prawa materialnego i podstawowe zasady wynikające z Konstytucji RP, w szczególności zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 Konstytucji RP), ponieważ każde dziecko objęte ustawą z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" powinno mieć zapewnione równe prawo do świadczeń. Odmowa uwzględnienia potrzeb dziecka Skarżącej wyłącznie z powodu braku zaświadczenia wydanego przez gastroenterologa jest przejawem dyskryminacji. Takie zawężające podejście stoi w sprzeczności z celem ustawy oraz z konstytucyjną zasadą ochrony zdrowia i dobra dziecka. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z innych powodów niż w niej wskazane. Kontrola zaskarżonego postanowienia przez Sąd następuje poprzez ocenę jego zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 58 i art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). W myśl § 1 art. 58 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kwestie przywrócenia terminu organ administracji załatwia postanowieniem. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (art. 59 § 1 k.p.a.). Do zażaleń zaś stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań (art. 144 k.p.a.). Stosownie zaś do treści art. 138 § 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. W doktrynie zasadnie wskazuje się, że w postępowaniu zażaleniowym organ drugiej instancji będzie miał kompetencje merytoryczno-reformacyjne oraz kompetencje kasacyjne. Po rozpoznaniu kwestii będącej przedmiotem zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji, w przypadku gdy: 1) jego rozstrzygnięcie będzie pokrywało się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji - utrzyma w mocy zaskarżone postanowienie; 2) rozstrzygnięcie to nie będzie pokrywało się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji - uchyli zaskarżone postanowienie i wyda postanowienie rozstrzygające kwestię, będącą przedmiotem zaskarżonego postanowienia odmiennie; 3) ustali on, że nie było podstaw prawnych lub faktycznych do wydania w danej kwestii postanowienia - uchyli zaskarżone postanowienie. Zróżnicowanie kwestii procesowych regulowanych w formie postanowienia powoduje, że ostatni człon przepisu art. 138 § 1 pkt 2, stanowiący: "umarza postępowanie pierwszej instancji", musi być stosowany z zachowaniem odpowiedniości. Oznacza to, że w niektórych sprawach nie będzie go można stosować, np. w razie braku podstaw prawnych do zawieszenia postępowania, wystarczające będzie wyłącznie wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. W innych zaś przypadkach konieczne będzie umorzenie postępowania w pierwszej instancji, np. gdy nałożono grzywnę za niestawiennictwo na osobę, która nie była wezwana do stawienia się przed organem administracji publicznej (art. 88 § 1); 4) wystąpią przesłanki określone w art. 138 § 2 - uchyli zaskarżone postanowienie i przekaże sprawę, będącą przedmiotem zaskarżonego postanowienia, do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, np. postanowienie wydane na podstawie art. 106, bez przeprowadzenia koniecznego postępowania wyjaśniającego. Organ drugiej instancji może umorzyć postępowanie zażaleniowe, stosując odpowiednio przepis art. 138 § 1 pkt 3, gdy skarżący cofnie zażalenie, utraci zdolność prawną np. w przypadku nałożenia grzywny (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 144, wyd. 19, 2024). W rozpoznawanej sprawie zaskarżone do sądu postanowienie nie spełnia wymagań określonych wskazanymi wyżej przepisami k.p.a. SKO uchyliło postanowienie organu pierwszej instancji, wskazując jednocześnie w uzasadnieniu, że strona spełniła warunki wymagane do przywrócenia terminu, albowiem uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Organ odwoławczy uchylając postanowienie organu pierwszej instancji, wbrew ciążącym na nim obowiązkowi nie rozstrzygnął merytorycznie kwestii przywrócenia w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka. Organ drugiej instancji jest zobowiązany do ponownego, merytorycznego rozpoznania żądania Skarżącej i wydania stosownego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie, niezależnie od tego, czy jest pozytywne, czy negatywne, powinno jednoznacznie rozstrzygać zawarte w treści postanowienia zagadnienia. Nie można bowiem domniemywać treści rozstrzygnięcia ani wywodzić go z brzmienia uzasadnienia, gdyż określa ono sferę uprawnień bądź obowiązków adresata postanowienia (wyr. WSA w Gdańsku z 3 października 2019 r., III SA/Gd 557/19). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy pozostawił w istocie wniosek skarżącej bez rozpoznania, ponieważ uchylając postanowienie Wójta Gminy Przodkowo nie rozstrzygnął żądania Skarżącej. Nie stwierdził przy tym braku podstaw prawnych lub faktycznych do wydania postanowienia. Powoduje to, że nie została załatwiona sprawa przywrócenia terminu, którego dotyczy wniosek Skarżącej z marca 2025 r. Jednocześnie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wolą SKO było merytoryczne rozstrzygnięcie żądania, co tym bardziej nakazuje stwierdzić, że wydane w sprawie postanowienia w zakresie rozstrzygnięcia nie odpowiada treści artykułu 138 § 1 k.p.a. Dopóki zaś organ odwoławczy nie wyda w niniejszej sprawie postanowienia o treści zgodnej z omówionymi wyżej przepisami, dopóty sąd administracyjny nie może dokonać kontroli prawidłowości zastosowania w tej sprawie norm z art. 58 i 59 k.p.a. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, ponieważ przedmiotem skargi było postanowienie kończące postępowanie administracyjne (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 153 p.p.s.a., SKO ponownie rozpoznając sprawę zastosuje się do oceny prawnej i wskazań sądu zawartych w niniejszym uzasadnieniu i załatwi sprawę poprzez wydanie rozstrzygnięcia na podstawie umówionych przez Sąd przepisów k.p.a.