II SA/Gd 42/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2010 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. L. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 27 maja 1994r., Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz W. L. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 maja 1994r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania J. L. uprawnień kombatanckich z uwagi na niespełnienie warunków, o których mowa w art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że J. L. ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w kampanii wrześniowej 1939r. oraz pełnienia służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Na tę okoliczność przedłożył m.in. zaświadczenie z Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii z wyszczególnionym okresem i przebiegiem służby. Organ stwierdził, że z dokumentacji wynika, że przed wstąpieniem do Polskich Sił Zbrojnych pod dowództwem brytyjskim wnioskodawca pełnił przymusowo służbę wojskową w armii niemieckiej. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przesłanką niezbędną do przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które wcześniej przymusowo pełniły służbę w armii niemieckiej jest wykazanie się tych osób udziałem w walkach o niepodległość Polski. Jak z powyższego wynika niezbędnym jest wykazanie czynnego udziału w wojnie (działaniach zbrojnych), a nie tylko pełnienie samej służby wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że wnioskodawca pełnił służbę w Polskich Siłach Zbrojnych, stacjonujących na terenie Wielkiej Brytanii, a więc nie można przyjąć, że brał czynny udział w walce. J. L. nie spełnia zatem wymogów określonych przepisami przedmiotowej ustawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku J. L. wskazując, że jest byłym żołnierzem Kampanii Wrześniowej w stopniu starszego sierżanta, awansowanym na stopień chorążego w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W Kampanii Wrześniowej brał czynny udział w walkach obronnych o wyzwolenie. Został ranny podczas walk pod Dęblinem, wzięty do niewoli i przewieziony do Żyrardowa. Następnie został zwolniony i wrócił na własne gospodarstwo rolne. W dniu 14 stycznia 1944r. Niemcy pod przymusem zaciągnęli skarżącego do wojska i wysłali do Francji, gdzie nawiązał on kontakt z partyzantką francuską i w dogodnej chwili uciekł do partyzantów. Następnie w krótkim czasie skarżący zgłosił się do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, gdzie przydzielono go do 8 Kompanii. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący jako żołnierz PSZ nie brał udziału w walkach frontowych w czasie działań wojennych. Przesłanką niezbędną do przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które przymusowo pełniły służbę w armii niemieckiej jest zaś walka o niepodległość Polski. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego uprawnienia kombatanckie nie przysługują, jeśli pełniący przymusowo służbę w armii niemieckiej, potem do końca wojny nie brał czynnego udziału w walce frontowej o niepodległość Polski; nawet wtedy gdy przedtem jest udokumentowane uczestnictwo w wojnie obronnej we wrześniu 1939r. i pobyt w niewoli. Skarżący pełnił służbę w PSZ od 19.10.1944r. do 29.09.1946r., tj. 24 miesiące na terenie Wielkiej Brytanii, a więc nie można przyjąć, że walczył w sposób bezpośredni o niepodległość Polski. Postanowieniem z dnia 14 listopada 1995r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć skarżącego J. L. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podjął zawieszone postępowanie z udziałem W. L., wdowy po skarżącym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega rozpoznaniu pomimo ujawnionego faktu śmierci J. L. w toku postępowania sądowoadministracyjnego, jako że nie stało się ono bezprzedmiotowe. Uwzględniając treść art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, a także treść art. 20 ust. 3 ustawy w brzmieniu poprzednio i aktualnie obowiązującym, należy uznać, że w sytuacji śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek ( wdowa , wdowiec ), któremu przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia). W przypadku, kiedy śmierć osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie z tytułu własnej działalności nastąpiła po zaskarżeniu do sądu decyzji odmownej, przymiot strony w postępowaniu sądowym, a tym samym i prawo do popierania skargi przechodzi na pozostałego przy życiu małżonka skarżącego. Interes prawny wdowy /wdowca/ po takiej osobie, w kasacji decyzji polega bowiem na otworzeniu drogi do nowego postępowania o uprawnienia pochodne, którego wszczęcie będzie zwykłą konsekwencją wyroku sądowego uwzględniającego skargę (tak Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w wyroku z dnia 1 grudnia 1995r. SA/Gd 2197/94, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stroną skarżącą w niniejszej sprawie stałą się zatem W. L., jako żona składającego skargę, która to w piśmie z dnia 29 grudnia 2009r. oświadczyła, że jest zainteresowana rozpoznaniem skargi złożonej przez jej męża. W niniejszej sprawie została wniesiona skarga na jednokrotne rozstrzygnięcie sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W aktualnym stanie prawnym przysługuje skarga na decyzję tego organu wydaną po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd miał jednakże na uwadze, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 27 maja 1994r. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w stanie prawnym obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (1 października 1995 r.) w orzecznictwie sądowym i w doktrynie nie było wątpliwości, że decyzja wydana w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji państwowej mogła być zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż art. 127 par. 3 Kpa nie przewidywał odwołania od takiej decyzji z powodu braku organu wyższego stopnia, który byłby właściwy do rozpatrzenia odwołania. Wobec tego bezprzedmiotowy był warunek "wyczerpania toku instancji", o jakim stanowił art. 198 Kpa ( uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 1996r., OPS 4/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 44). Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania skargę należy uznać za zasadną. W rozpoznawanej sprawie orzekający organ administracji stwierdził, że J. L. po przymusowym pełnieniu służby w armii niemieckiej, służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, nie biorąc udziału w walkach o niepodległość Polski, jako że nie brał czynnego udziału w walce frontowej o niepodległość Polski. W związku z tym organ uznał, że w świetle ustawy skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych polegającym na jego błędnej wykładni. Ze stanowiskiem organu w tej kwestii nie można się zgodzić, gdyż w orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest zgoła inny pogląd. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 1996r. sygn. akt III ARN 76/95 (OSNP 1996/20/296 Baza LEX nr 24994) rozpatrując rewizję nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie od wyroku NSA OZ w Katowicach stwierdził, że dla zachowania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ decydujący jest fakt ochotniczego zgłoszenia się i przynależność do wskazanych w tej ustawie polskich formacji wojskowych. Nadto wskazał, że rygorystyczna wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz realizowana w praktyce Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wynika wprost ze sformułowań ustawowych. Ponadto abstrahuje w sposób zasadniczy od okoliczności, iż w zależności od potrzeb, uwarunkowań wojennych i decyzji dowództwa poszczególne formacje i oddziały wojskowe brały bezpośredni udział w starciach wojskowych z nieprzyjacielem; nie zależało to jednak od woli czy wyboru indywidualnych żołnierzy czy też nawet ich ogółu. Również w wyroku z 14 maja 1996r. sygn. akt III ARN 1/96 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Sąd Najwyższy stwierdził, że osobie, która zdezerterowała z pełnionej przymusowo służby w armii niemieckiej, a następnie wstąpiła ochotniczo do polskiej formacji wojskowej przy armiach sojuszniczych i pełniła tę służbę do końca wojny, przysługują uprawnienia kombatanckie chociażby nie uczestniczyła bezpośrednio w akcji zbrojnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w całości przytoczone powyżej poglądy Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu tylko taka wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest zgodna z celem tejże ustawy. Dlatego też uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niniejsza sprawa na wniosek skarżącej rozpatrzona została w trybie uproszczonym. Skarżąca W. L. w piśmie z dnia 24 stycznia 2010r. złożyła taki wniosek, natomiast Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wystąpił z żądaniem przeprowadzenia rozprawy, stąd też Sąd działając w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi rozpatrzył skargę na posiedzeniu niejawnym. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony wpis sądowy. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ, który przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien uwzględnić powyższe uwagi, a mianowicie przedstawioną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych, jak również okoliczność, że konsekwencją niniejszego wyroku będzie wszczęcie postępowania o uprawnienia pochodne wdowy po kombatancie.