II SA/Gd 420/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Referent Alicja Landowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej oddala skargę. Przedmiotem skargi rozpoznanej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania M. J. pomocy finansowej przewidzianej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wydanie tej decyzji nastąpiło w następującym stanie sprawy administracyjnej: W dniu 9 stycznia 2009 r. pracownicy socjalni Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie przeprowadzili u M. J. wywiad środowiskowy. Z adnotacji zawartej w kwestionariuszu wynika, że przeprowadzenie wywiadu nastąpiło w wyniku interwencji Przewodniczącego Rady Miejskiej. W toku wywiadu ustalono, że M. J. oczekuje od Ośrodka pomocy finansowej na zakup żywności i innych artykułów. Z jej oświadczeń wynikało, że jest osobą rozwiedzioną, samotnie gospodarującą, bezrobotną o wykształceniu wyższym niepełnym. W kwestionariuszu odnotowano m. in. że ubiegająca się o pomoc posiada rodzinę tj. siostrę przyrodnią oraz dwóch synów i utrzymuje z nimi kontakty, jednak odmawia podania ich adresów. Ponadto pracownicy odnotowali niemożność ustalenia wysokości dochodu i trudności w wyjaśnieniu stanu prawnego lokalu w którym zamieszkuje p. J. W złożonym pisemnym oświadczeniu skarżąca wyjaśniła, że pismem z 29 grudnia 2008 r. Wojewody została poinformowana "o nieskutecznym pozbawieniu jej statusu osoby bezrobotnej" oraz że w kadencji 2008 – 2011 pełni funkcję ławnika sądowego i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w zależności od ilości posiedzeń, w m-cu grudniu 2008 była to kwota 102 zł; oświadczyła, że ze strony rodziny nie otrzymuje żadnej pomocy. Pismem z dnia 21 stycznia 2009 r. Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej poinformowało Ośrodek Pomocy, że ubiegająca się o pomoc posiada zadłużenie z tytułu opłat czynszowych i świadczeń w kwocie 21.307,82 zł. W dniu 30 stycznia 2009 r. skarżąca pisemnie ponagliła Ośrodek o wydanie w jej sprawie decyzji kwestionując zasadność i prawidłowość skierowanego do niej przez Ośrodek zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w trybie art. 10 kpa. Decyzją z dnia 9 lutego 2009 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta odmówiono skarżącej przyznania pomocy finansowej z ustawy o pomocy społecznej wskazując na brak jej współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz niemożność ustalenia jej dochodu i statusu jako osoby bezrobotnej; wyjaśniono, że ubiegająca się nie przedłożyła ani pisma Wojewody, o którym mowa w oświadczeniu, ani zaświadczenia o wysokości osiągniętych dochodów z tytułu pełnienia funkcji ławnika. Z notatki służbowej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w dniu 10 marca 2009 r. skarżąca zgłosiła się do Ośrodka Pomocy i ustalono, że dostarczy zaświadczenie o dochodach osiąganych z tytułu pełnienia funkcji ławnika sądowego oraz podanie o pomoc finansową, która wówczas zostanie jej przyznana. W dniu 12 marca złożyła w organie pismo z którego treści wynika, że stanowi ono odwołanie od decyzji z 9 lutego 2009 r. Z kolei w dniu 16 marca 2009 r. przedłożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie zaświadczenie z Sądu Okręgowego o osiągniętych od 1 stycznia 2008 r. do 5 marca 2009 r. dochodach oraz podanie o przyznanie pomocy finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 9 kwietnia 2009 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni spełnia kryteria dochodowe wskazane w ustawie, natomiast nie spełnia pozostałych warunków jej przyznania, a mianowicie odmawia informacji m. in. o przyczynach niezarejestrowania się w ewidencji osób poszukujących pracy, jak również o sytuacji materialnej dzieci – potencjalnie zobowiązanych do alimentacji. Odmowa zaś udzielenia żądanych przez organ informacji wskazuje, że w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Dalej wskazać trzeba, że organ I instancji w dniu 24 marca 2009 r. zaktualizował wywiad ustalając dodatkowo, że skarżąca jest wyrejestrowana z Powiatowego Urzędu Pracy oraz wskazał na dochód wynikający z przedłożonego zaświadczenia. W następstwie tej czynności w dniu 26 marca 2009 r. podjął decyzję o przyznaniu skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności i potrzeby bieżące w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu stwierdził, że przyznana pomoc ma charakter uzupełniający i wspomagający, a środki, którymi dysponuje Ośrodek są ograniczone. Wyjaśnił, że przyznanie pomocy nastąpiło na skutek ubóstwa oraz długotrwałej i ciężkiej choroby. Od tej decyzji skarżąca również wniosła odwołanie podnosząc, że otrzymana pomoc jest zbyt niska. Skoro jej dochód wynosi 82,32 zł, a kryterium dochodowe z ustawy wynosi 477 zł to pomoc, która ma charakter uzupełniający winna wynosić różnicę tych kwot czyli 394,68 zł, a nie 200 zł. Ponadto zakwestionowała ustalenia odnoszące się do jej ubóstwa i długotrwałej i ciężkiej choroby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 4 maja 2009 r. utrzymało w mocy również i tą następną decyzję organu I instancji ( z 26 marca 2009 r. ). Organ odwoławczy powołał się na otrzymane z Ośrodka Pomocy Rodzinie informacje dotyczące rozdysponowania środków finansowych przeznaczonych na wypłatę zasiłków. Wskazał, że w marcu 2009 r. Ośrodek przyznał 1236 zasiłków celowych na łączna kwotę 207.263,95 zł, a średnia wysokość świadczeń wyniosła 167,69 zł. Dalej organ wskazał na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej i stwierdził, że przyznany skarżącej zasiłek celowy odpowiada wysokości średniej kwocie zasiłku. Uznał, że obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują obowiązku ustalania wysokości zasiłku jako różnicy między kwotą osiąganego dochodu, a kwotą tzw. kryterium dochodowego. Na obydwie wyżej opisane decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca wniosła skargi zawarte w jednym piśmie. W piśmie tym podniosła jedynie, iż nie zgadza się z oceną materiału w sprawie. Stosownie do art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zarządzono rozdzielenie skarg. Przedmiotem skargi rozpoznawanej pod sygnaturą II SA/Gd 420/09 jest decyzja organu odwoławczego z 9 kwietnia 2009 r. skargę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzja o odmowie przyznania pomocy jest prawidłowa. W okolicznościach wyżej opisanych organ I instancji miał podstawy do jej wydania, a organ odwoławczy do utrzymania jej w mocy. W sytuacji gdy osoba ubiegająca się o pomoc finansową nie wyjaśnia pracownikom socjalnym wszystkich okoliczności odnoszących się do jej sytuacji materialnej i rodzinnej to naraża się na zarzut braku współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Ten brak współdziałania stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest podstawą odmowy przyznania świadczeń wskazanych w tej ustawie. W ocenie Sądu brak wyjaśnień skarżącej, chociażby w kwestii zamieszkania jej rodziny jest wystarczającą podstawą przyjęcia takiego braku współdziałania ze strony skarżącej. Podkreślić należy, że obowiązkiem pracowników socjalnych nie jest jedynie sprawdzenie stanu majątkowego danej osoby, ale również dokonanie ustaleń zmierzających do udzielenia jej pomocy na przyszłość i rozwiązania jej trudnych problemów. Skarżąca niczym nie usprawiedliwiła swojej niechęci w kwestii udzielenia bliższych informacji o swojej rodzinie. Powinna była swoją odmowę umotywować i wskazać pracownikowi przyczyny odmowy udzielenia pewnych informacji. Wskazać trzeba, że intencją pytań pracowników socjalnych nie jest chęć zaspokojenia ciekawości czy naruszenia prywatności danej osoby, ale rzetelne zbadanie sytuacji rodzinnej i materialnej. Jej ustalenie wymagało wyjaśnień związanych z miejscem zamieszkania i statusem osób stanowiących rodzinę skarżącej. Stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej pomoc ta jest adresowana do osób najuboższych, ale takich które nie mają pomocy od innych osób w tym w szczególności tych, które są zobowiązane do alimentacji. Nie można zaakceptować sytuacji gdy pomoc ze środków publicznych przyznawana jest osobie, która ma rodzinę zdolną do udzielenia jej pomocy finansowej. Osoba ubiegająca się o pomoc publiczną winna bowiem w pierwszej kolejności wykorzystać własne uprawnienia, zasoby i możliwości dla poprawy swojej sytuacji majątkowej w tym również skorzystać z pomocy rodziny czy innych ewentualnie osób zobowiązanych do alimentacji ( np. byłego współmałżonka ). Zatem udzielenie pracownikom socjalnym żądanych przez nich informacji dotyczących najbliższej rodziny skarżącej było konieczne dla rzetelnego rozpatrzenia jej wniosku. Odmawiając udzielenia informacji odnoszących się do miejsca zamieszkania osób stanowiących jej rodzinę ( synów i siostry przyrodniej ), a także nie wyjaśniając dostatecznie innych spraw w tym zakresie skarżąca nie mogła oczekiwać uzyskania pomocy finansowej z Ośrodka. Wyjaśnienia bowiem wymagała kwestia utrzymywania się skarżącej w sytuacji gdy praktycznie nie ma żadnych dochodów, a jak wiadomo jeden z jej synów najprawdopodobniej studiuje w G. Zatem organ musiał ustalić również okoliczności odnoszące się do zatrudnienia dorosłych synów skarżącej, ich wynagrodzenia, utrzymywania...itp. Skarżąca odmawiając udzielenia organowi żądanych informacji naraziła się na zarzut braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co uprawniało organ do odmowy przyznania pomocy na podstawie art. 11 ust,. 2 ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) oddalił skargę.