II SA/Gd 422/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant: Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. C. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 maja 2006 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 sierpnia 2004 r., nr [...]. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. C. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wystąpieniach wolnościowych na Wybrzeżu w 1970 r., na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7, art. 21 ust 1, art. 22 ust 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 25 sierpnia 2004 r. odmawiającą przyznania H. C. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 1 cytowanej ustawy o kombatantach (...) dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te, oceniane w trybie przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Ograniczenie się wyłącznie do uprawdopodobnienia okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach (...) nie jest, w ocenie organu, wystarczające. Organ wskazał, że H. C. nie udokumentował, że prowadził działalność zdefiniowaną w art. 2 pkt 7 ustawy. Przepis ten uznaje za działalność równorzędną z działalnością kombatancką poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Organ wskazał również, że w życiorysie oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. C. wskazał, że w grudniu 1970r. brał czynny udział w strajku na terenie Stoczni Gdańskiej (wówczas im. Lenina). Do jego zadań należała ochrona terenu. Został wówczas pobity przez nieznanych sprawców - ślady (obrażenia na boku oraz krwiak na oku) wskazywały na pałkę milicyjną. Otrzymał pomoc medyczną w szpitalu stoczniowym. Na potwierdzenie swoich twierdzeń wnioskodawca przedłożył m. in. wyciąg z orzeczenia Komisji ds. Zatrudnienia i Rehabilitacji z października 1971r., pismo Obwodowej Przychodni Przemysłowej kierowane do Rady Zakładowej Stoczni z dnia 29.11.1971r., pismo Związku Zawodowego Metalowców w Polsce kierowane do Zarządu Okręgowego Związku z dnia 4.03.1971r., oświadczenie świadka (żony B. C.) oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 10.09.2001r. W ocenie organu Wnioskujący nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających (chociażby pośrednio), że brał udział w strajku na terenie Stoczni Gdańskiej oraz że doznane uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (jeżeli nawet przekraczały okres siedmiu dni) były wynikiem pobicia przez żołnierzy lub funkcjonariuszy organów porządku publicznego w grudniu 1970r. Organ podkreślił również, że zainteresowany nie wskazuje dokładnej daty, kiedy miał zostać pobity. Z pisma Obwodowej Komisji Lekarskiej kierowanego do Rady Zakładowej wynika, że 7 -miesięczny okres dzielący zaistniały ewentualny uraz klatki piersiowej od wystąpienia śladu płynu w opłucnej wskazuje na minimalne prawdopodobieństwo związku między tymi wydarzeniami. Zaświadczenie lekarskie pochodzące z dnia 10.09.2001 r. zawiera wprawdzie stwierdzenie, że wysoce prawdopodobne jest, iż zmiany wysiękowe w opłucnej mają związek przyczynowy z urazem klatki piersiowej w grudniu 1970 r. - jednak w ocenie organu za bardziej wiarygodne w tym zakresie uznawać należy zaświadczenie z 1971 roku z tej przyczyny, iż zostało ono wydane niespełna rok po zaistnieniu ewentualnego pobicia i w oparciu o dokumentację lekarską, która jak przyznaje sama strona obecnie już nie istnieje. Organ wskazał, że kolejne zaświadczenia (podobnie jak rozpoznanie lekarza z dnia 10.02.2005r.) zostały wydane przede wszystkim na podstawie wywiadu z zainteresowanym posiadającym interes w uzyskaniu rozstrzygnięcia określonej treści. Ponadto Kierownik Urzędu podkreślił, że nie odnaleziono żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić, iż skarżący brał udział w zajściach i doznał podczas nich uszczerbku zdrowia. Organ wskazał, iż zwrócono się o udzielenie informacji do: Komisji ds. Zatrudnienia i Rehabilitacji. Archiwum Kadrowego Stoczni Gdańskiej, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Przemysłowego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Gdańsku, Zakładowego Związku Zawodowego Pracowników Stoczni Gdańskiej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych, Federacji Związków Zawodowych Metalowcy oraz Archiwum Akt Nowych. Żadna z tych instytucji nie posiadała jakichkolwiek dokumentów dotyczących osoby H. C. W skardze do Sądu H. C. ponownie wskazał, że brał czynny udział w walce o niepodległość na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Do skargi dołączył opisane wyżej zaświadczenia lekarskie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Stosownie do art. 1 ust 1 ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Za działalność kombatancką uznaje się działania określone w ust 2 tego przepisu, natomiast za działalność równorzędną z kombatancką uważa się między innymi poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych (art. 2 pkt 7 ustawy). Zgodnie z art. 22 ust 1 ustawy o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 (tj. warunków uzyskania uprawnień kombatanckich), orzeka Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. Należy zatem wyjaśnić czym jest udokumentowany wniosek zainteresowanego i jakie są obowiązki organu administracji w zakresie jego uzupełnienia oraz przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa), jak również sposób udokumentowania tego wniosku i oceny przedłożonych dowodów. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że warunkami przyznania osobie uprawnień kombatanckich z tytułu poniesienia śmierci, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych są: 1. udział w wydarzeniach w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu 2. poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni na skutek działania wojska lub milicji. Obie te okoliczności powinny być zatem wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego o ustalenie uprawnień kombatanckich w celu dokonania merytorycznej oceny takiego wniosku. Z akt sprawy wynika, iż skarżący dołączył do wniosku o ustalenie uprawnień kombatanckich szereg dokumentów, w tym zaświadczeń lekarskich z lat 1971, 1982, 2001, 2005, z których wynikało, iż w latach siedemdziesiątych doznał poważnego uszkodzenia ciała, a w następstwie rozstroju zdrowia. Również z załączonego przez skarżącego, osobiście sporządzonego, życiorysu wynika, że brał on udział w wystąpieniach wolnościowych w grudniu 1970 r. Z dołączonej w toku postępowania i znajdującej się w aktach organu dokumentacji medycznej wynika również, iż blizny oraz rozstrój zdrowia skarżącego mogą być wynikiem urazu - pobicia. Ponadto w aktach sprawy znajduje się oświadczenie żony skarżącego - B. C., z którego wynika, że H. C. spełnia warunki do uzyskania uprawnień kombatanckich. Organ ocenił przedstawione przez skarżącego dowody jako niewiarygodne, jak również odmówił wiary oświadczeniom wnioskującego i jego żony. Ponadto Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że zwrócił się do szeregu instytucji w celu uzyskania danych archiwalnych dotyczących ewentualnego uczestnictwa skarżącego w wydarzeniach na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Takich danych Kierownik nie uzyskał. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto stosownie do art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oznacza to, że w przypadku, gdy z materiału dowodowego, w tym również ze złożonego przez skarżącego wniosku wraz z załącznikami, nie wynika, czy brał on udział w wydarzeniach grudnia 1970 r. na Wybrzeżu, to organ zobowiązany był przeprowadzić dodatkowe dowody, jak np. opinie biegłych, zeznania świadków, zeznania strony, a co najmniej, zgodnie z art. 9 k.p.a., pouczyć stronę o możliwości ich przeprowadzenia. Stosownie bowiem do art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W przypadku zaś, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu (art. 86 k.p.a.). Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii (art. 84 § 1 k.p.a.). Dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwych środków organ może podjąć merytoryczną decyzję odmawiającą lub przyznającą określonej osobie uprawnienia kombatanckie, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 80 k.p.a. Wskazać bowiem należy, że wprawdzie stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 25.03.2003 r., V SA 145/02, LEX nr 149683). W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem art. 7, 77 i art. 80 k.p.a., nie dokonano oceny oświadczeń i przedłożonych przez wnioskodawcę dowodów na poparcie wniosku. Nie wyjaśniono też w postępowaniu administracyjnym wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia te, dokonane z uwzględnieniem powołanych przepisów, mogłyby stworzyć podstawę do przyznania skarżącemu uprawnień z tytułu doznanych represji. Organ nie przeprowadził dowodów ze świadków (nie wskazał również stronie, iż może wystąpić z wnioskiem o przesłuchanie świadków), nie przesłuchano również skarżącego H. C., w szczególności na okoliczność, kiedy miało miejsce pobicie, kto był przy tym obecny, kto zajmował się jego opatrzeniem podczas udzielanej pierwszej pomocy w szpitalu stoczniowym, kto był w tym czasie jego przełożonym, z kim pracował. Na podstawie takich zeznań organ mógłby ustalić okoliczność, czy skarżący brał udział w wydarzeniach grudnia 1970 r. oraz czy podczas tych zajść odniósł obrażenia. W przypadku, gdy wątpliwości organu budziły załączone do akt sprawy orzeczenia lekarskie, organ powinien był skorzystać z pomocy biegłego lekarza, który oceniłby czy rozstrój zdrowia skarżącego mógł być spowodowany obrażeniami poniesionymi w wydarzeniach grudnia 1970 r. na Wybrzeżu. Błędny jest również pogląd organu, iż oświadczenie żony skarżącego nie ma żadnej wartości dowodowej wyłącznie z uwagi na fakt, iż jest ona zainteresowana pozytywnym wynikiem postępowania. Organ może oczywiście odmówić wiary konkretnym zeznaniom lub dowodom, lecz dopiero po ich dogłębnym przeanalizowaniu i wskazaniu obiektywnych przyczyn dla których tym dowodom odmawia wiarygodności. W dalszym toku postępowania organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności zaś przesłuchać stronę postępowania celem wyjaśnienia opisanych wyżej okoliczności faktycznych, jak również przesłuchać świadków wskazanych przez stronę. Na marginesie podkreślić należy, iż z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego organ może skorzystać z uprawnienia zawartego w art. 50 § 3 k.p.a. i przesłuchać stronę w miejscu jej pobytu. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.