II SA/Gd 428/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia: odmówić B. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z 11 lutego 2013 r. (data wpływu do sądu) B. J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wskazała na swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i materialną, spowodowaną m. in. zniszczeniem jej domu w S. przez samowolę budowlaną i bezczynnością organów ścigania w tej mierze. Podała, że nie stać jej na poniesienie kosztów wydania kserokopii z akt sprawy. Oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem – studentem. Syn jest osobą niepełnosprawną, nie posiada żadnego majątku. Źródłem utrzymania rodziny są dochody: wnioskodawczyni z tytułu emerytury w kwocie około 1200 zł miesięcznie (netto) oraz jej syna z tytułu renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 760 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że jest współwłaścicielką domu przy ul. A. w S., a także właścicielką zabytkowego parku w K. o powierzchni 6 ha ("zniszczonego przez asfaltownię z ruiną zabudowań po PGR") oraz zabytkowego parku "z ruiną zabudowań PGR, zdewastowanego przez wandali" w K. Poza powyższymi składnikami majątku, wedle oświadczenia, wnioskodawczyni nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów ani oszczędności. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej P.p.s.a. (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Ponadto, zastosowanie tego wyjątku może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlategoteż, zwolnienie od opłat sądowych może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając zatem niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz kierował się przedstawionymi powyżej zasadami. Przytoczone we wniosku o zastosowanie prawa pomocy okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Przy czym, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie (swojej rodzinie) minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 29/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi też na treść wniosku, zawartego w punkcie 4 formularza PPF, referendarz ograniczył się do oceny jego zasadności w zakresie częściowym, a więc w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W niniejszej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wprawdzie comiesięczne dochody w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni, wykazane w treści formularza PPF (łącznie około 2000 zł na dwie osoby), nie należą do szczególnie wysokich, to jednak dysponuje ona znacznym majątkiem, w postaci trzech nieruchomości, z których może czerpać pożytki (np.: poprzez wynajem zabudowań lub dzierżawę nieruchomości rolnych). Z majątku tego jednak wnioskodawczyni nie czerpie pożytków, świadomie rezygnując z tej możliwości przysporzenia dochodów. W ocenie referendarza zaś, taki majątek pozwala z łatwością uzyskać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, np. w postaci pożyczki hipotecznej. Przypomnieć przy tym należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadanie majątku, w szczególności prawa własności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi przy tym wątpliwości, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy badać nie tylko dochody wnioskodawców, ale także ich status majątkowy, bowiem właściwe gospodarowanie składnikami swojego majątku pozwala na przysporzenie w nim dochodów lub też może stanowić zabezpieczenie ewentualnej pożyczki zaciągniętej na pokrycie kosztów, powstających w związku z udziałem w postępowaniu sądowym. Jak zaś wskazano powyżej, zastosowanie uprzywilejowania związanego z przyznaniem prawa pomocy może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Podsumowując, uznać należy, że posiadany przez skarżącą majątek w połączeniu z okolicznością, że osiąga ona stałe, choć może nie najwyższe dochody, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym kosztów związanych z udostępnieniem jej kserokopii z akt sprawy. Pamiętać przy tym należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na tę właśnie sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem. Dlatego też, przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie zachodzi w odniesieniu do skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.