II SA/Gd 43/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2009r.na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 6 stycznia 2007r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania R. B. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. R. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Według oświadczenia, wnioskodawca prowadzi samotnie gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, nie uzyskującą żadnych dochodów. Jak oświadczył jest właścicielem mieszkania o powierzchni 73 m2. Poza powyższymi składnikami majątkowymi, żadnego innego majątku i oszczędności wnioskodawca nie posiada. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej skarżącego Sąd, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 20 lutego 2009 r. (doręczonym w dniu 25 lutego 2009 r.), wezwał go do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - odpisów złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2007, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - zaświadczenia o pozostawaniu osoba bezrobotną, - dokumentów obrazujących koszt utrzymania posiadanego mieszkania, - wskazania z czego utrzymuje się wnioskodawca, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym oświadczył, że nie podejmuje żadnych prac dorywczych i sezonowych, nie otrzymuje pomocy od swojego brata ani żadnych instytucji, nie posiada źródeł utrzymania. Środki na opłaty oraz utrzymanie wnioskodawcy wpłacane są przez Jolantę Walkowską. Nie opłaca czynszu za mieszkanie. Nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, nie składa zeznań podatkowych, nie posiada żadnych oszczędności. Posiada samochód osobowy Honda Civic, rok produkcji 2000 o aktualnej wartości 8 tys. zł. Na rachunku depozytowym wnioskodawca ma zgromadzone 103 dolary amerykańskie. Z uwagi na okoliczność, iż wszystkie wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącego wyjaśnione nie zostały zwrócono się o wyjaśnienie kim jest J. W. i jakimi przesłankami kieruje się wpłacając na konto skarżącego środki finansowe służące pokryciu opłat za mieszkanie będące własnością skarżącego; wskazać należy czy jest to członek rodziny, czy osoba obca, gdzie mieszka; dlaczego skarżący nie jest zarejestrowany w PUP i w związku z tym dobrowolnie rezygnuje z ubezpieczenia zdrowotnego, czy skarżący posiada jakiekolwiek ubezpieczenie zdrowotne, czy korzysta z usług publicznej służby zdrowia; w jakim celu skarżący ponosi koszt utrzymania skrzynki pocztowej, na adres której wysyłane są wyciągi z rachunku bankowego, jaki jest miesięczny koszt utrzymania tej skrzynki, skąd skarżący bierze na to środki; w jakim celu skarżący utrzymuje posiadane auto osobowe, w sytuacji gdy nie posiada środków na własne utrzymanie, skąd bierze środki na poniesienie kosztów utrzymania auta (ubezpieczenie, koszty remontu, paliwa); czy skarżący posiada dzieci, wyjaśnienie sytuacji, iż skarżący pozostaje bez środków do życia i nie podejmuje kroków do zmiany tego, a jednocześnie utrzymuje mieszkanie i auto osobowe. W odpowiedzi na powyższe skarżący wskazał, iż J. W. jest osobą majętną i jego przyjaciółką, udziela mu pomocy finansowej z uwagi na przyjaźń i z wdzięczności za okazaną pomoc w latach 80-tych. Mieszka ona w B., i razem ze skarżącym dzierżawi ziemię w G., gm. D.. Skarżący oświadczył, iż nie jest zarejestrowany w PUP gdyż od września 2008r. dzierżawi ziemię i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu KRUS. Składkę za I kwartał 2009r. w kwocie 269 zł oraz dzierżawę i podatek za 2009r. do gminy D. w kwocie 551 zł zapłaciła J. W. Skarżący oświadczył, iż nie ponosi kosztów utrzymania skrzynki pocztowej, jest ona bezpłatna. Za ubezpieczenie samochodu do czerwca 2009r. skarżący zapłacił w czerwcu ubr. z własnych środków. Obecnie samochodu nie używa, tylko w razie konieczności, a za paliwo płaci J. W. Koszt utrzymania samochodu jest prawie zerowy, ponieważ wszystko zostało opłacone z góry. Skarżący podał, iż ma 2 córki w wieku 27 i 34 lata, nie utrzymuje z nimi kontaktów i nie wie gdzie mieszkają. Beż środków do życia pozostaje losowo od października 2008r., a mimo wielu aktywnych starań żadnych prac dorywczych i sezonowych związanych z rolnictwem w okresie zimowym nie ma. Jest bezrobotny, bez zasiłku, a z dzierżawionej ziemi, w którą zainwestował w 2008r., nie uzyskał żadnego przychodu. Za utrzymanie mieszkania i za paliwo płaci J. W. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, wskazał na okoliczność braku pracy, okoliczność nie posiadania żadnych źródeł dochodów. Wspomniał także, iż korzysta z pomocy finansowej przyjaciółki J. W. W żadnym miejscu jednak skarżący nie wskazał, iż na jakiekolwiek potrzeby brakuje mu środków finansowych, gdyż wszystkie te potrzeby są zaspokajane ze środków uzyskiwanych od J. W. Poczynając od opłat za mieszkanie, poprzez paliwo do samochodu, przez podatki, czynsz dzierżawny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym ani w zakresie częściowym. Sam skarżący nie wskazuje na siebie jako na osobę ubogą, skoro jest on w stanie uzyskać środki na inwestowanie w ziemie rolniczą to zasadne jest twierdzenie, iż jest także w stanie zdobyć środki na prowadzenie spraw sądowych. Zaś kwestia zasadności skargi bądź nie rozpatrywana będzie przez Sąd, w niniejszym postępowaniu referendarz bada sytuację majątkową skarżącego pod kątem zasadności złożonego wniosku o prawo pomocy. Zasadne jest stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił argumentacji, dzięki której przekonałby referendarza, iż nie jest możliwe zdobycie przez niego kwot koniecznych do poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.