II SA/Gd 430/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2004 r., sygn. akt [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę, 2. odrzuca skargę w przedmiocie wniosku o odszkodowanie. Decyzją z dnia 30 stycznia 2004 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 4 ust 1, art. 31 ust 1 pkt 3, art. 43 ust 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) odmówił przyznania S. M. pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego ze względu na brak możliwości zatrudnienia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 2 stycznia 2004 r. do MOPS wpłynął wniosek S. M. o udzielenie pomocy w formie środków pieniężnych na okres 6 miesięcy ze względu na pozostawanie bez pracy. Jako uzasadnienie wniosku wskazano ważny interes strony tj. zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej oraz utrzymania. Na podstawie posiadanej dokumentacji oraz przeprowadzonej w dniu 13 stycznia 2004 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego, ustalono co następuje: S. M. jest osobą samotną, bezdomną, zdolną do zatrudnienia, zarejestrowaną jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy (zaświadczenie z dnia 22.12.2003r. znak: - [...]). Zgodnie ze złożonym w dniu 13 stycznia 2004 r. oświadczeniem, nie posiada żadnego dochodu. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie, z zastrzeżeniem art. 24a, art. 27a, art. 3 la, art. 33g ust. 1-3 i art. 33p, nie przekracza: 1) na osobę samotnie gospodarującą – 461 zł 2) na pierwszą osobę w rodzinie – 418 zł 3) na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat – 294 zł 4) na każdą osobę w rodzinie poniżej 15 lat – 210 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11." Jak wskazano powyżej MOPS ustalił, iż nie posiada on dochodu, jest osobą bezdomną i bezrobotną tak więc zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. We wniosku o przyznanie pomocy społecznej S. M. wniósł o udzielenie pomocy w formie środków pieniężnych na okres 6 miesięcy ze względu na pozostawanie bez pracy. Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej "zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4, ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Wobec powyższego wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania zasiłku okresowego ze względu na brak możliwości zatrudnienia, jednakże świadczenie, o które wnosi nie może zostać przyznane. Zasiłek okresowy nie jest świadczeniem obowiązkowym z pomocy społecznej. Ustawodawca w art. 31, ust. 1 ustawy, przewidział to świadczenie jako fakultatywne stanowiąc, że zasiłek okresowy "może być przyznany" a nie, że zasiłek przysługuje (tak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.09.1998r. syg. I S.A./ 748/98). Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej środki finansowe na zasiłki okresowe otrzymuje z budżetu państwa, ponieważ zgodnie z art. 11 pkt 2 ich przyznawanie i wypłata jest zadaniem zleconym gminie. W pierwszej kolejności muszą być jednak realizowane świadczenia obowiązkowe (zlecone gminie na podstawie art. 11 pkt. 1-3 ustawy o pomocy społecznej), do których należy przyznanie i wypłata takich świadczeń z pomocy społecznej jak: zasiłek stały, zasiłek stały wyrównawczy, gwarantowany zasiłek okresowy, macierzyński zasiłek okresowy i jednorazowy oraz opłacenie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby, o których mowa w art. 27, ust. 1 i 2, w art. 31, ust. 4a i art. 31b ust.3 ustawy o pomocy społecznej. Przekazane MOPS środki na realizację zadań zleconych są ograniczone i obecnie MOPS nie posiada środków na wypłatę świadczeń fakultatywnych, do których należy zasiłek okresowy. Wskazać w tym miejscu należy, że MOPS wówczas, gdy posiadał środki na wypłatę zasiłku okresowego, przyznał go S. M., i tak: w 2002r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 30.08.2002r. w wysokości po 150 zł miesięcznie w miesiącu września i październiku 2002r. oraz na podstawie decyzji nr [...] z dnia 29.11.2002r. w wysokości po 461 zł miesięcznie w miesiącu listopadzie i grudniu 2002r. Mimo, iż obecnie MOPS nie ma środków finansowych na przyznanie i wypłatę zasiłku okresowego, wskazać należy, iż ośrodek nie pozostawił wnioskodawcy bez pomocy. Na mocy decyzji nr [...] z dnia 31.01.2003r. została przyznana mu pomoc społeczna w postaci schronienia i posiłku. Ponadto objęty został pomocą w formie zasiłków celowych (decyzja nr [...]z dnia 10.12.2003r. o przyznaniu zasiłku celowego w łącznej wysokości 310zł; decyzja nr [...] z dnia 08.01.2004r. o przyznaniu zasiłku celowego w łącznej wysokości 50zł). Odwołanie od tej decyzji wniósł S. M., zarzucając jej naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Wywodził, iż brak środków pieniężnych nie ma oparcia w dowodach. Powołując się na przepisy Konstytucji RP wskazywał, iż organ naruszył ponadto przepisy obowiązującego w Polsce prawa. Nie uwzględniając tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 kwietnia 2004 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając w całości jego uzasadnienie faktyczne i prawne. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiami, tj. uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osób objętych systemem świadczeń z pomocy społecznej. Przede wszystkim skarżący winien czynić starania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej i materialnej. Ośrodek Pomocy Społecznej przyznaje pomoc finansową w ramach posiadanych środków i możliwości. Zasiłek okresowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym. Na podstawie przedstawionych dokumentów nie stwierdzono, aby organy pomocy społecznej uchylały się od obowiązku udzielania pomocy. Z akt sprawy wynika, iż Ośrodek Pomocy Społecznej udziela w ramach swoich możliwości stronie pomocy w różnej formie, czy to poprzez finansowanie posiłków i noclegów w Noclegowni, przyznanie zasiłków celowych czy zasiłków okresowych. S. M. wniósł skargę do Sądu na powyższą decyzję, w której, poza ponowieniem zarzutów odwołania, wywodził, że narusza ona przepisy prawa materialnego i procesowego. Wskazywał, iż organ odwoławczy stronniczo rozpatrywał jego odwołanie, mając na uwadze jedynie "chronienie" organu I instancji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, powołując się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ może zatem, w ramach posiadanych kompetencji wydać decyzję opartą na własnej ocenie stanu faktycznego i prawnego sprawcy. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. Art. 6 kpa, zobowiązujący organ administracji do działania na podstawie przepisów prawa, w rzeczywistości dotyczy całego systemu prawa, łącznie z Konstytucją i wiążącymi Polskę przepisami prawa międzynarodowego. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes strony lub ważny interes publiczny, oraz czy w ramach samego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny zgromadzonych dowodów. W sprawie niniejszej organ administracji wydając rozstrzygnięcie tych reguł nie naruszył. Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt. 3 obowiązującej w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (jedn. tekst z 1998r., Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4, ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Podstawą zasadą wynikającą z ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc społeczna winna doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób lub rodzin. Spełnianiu tych celów służą świadczenia przewidziane w ustawie, które, zgodnie z art. 1 ust. 3, powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W przypadku zasiłku okresowego organ obowiązany jest również zbadać, czy występują także okoliczności wskazane w art. 31 ust. 1 W tym celu organ powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ustalenia poczynione przez organ w trakcie postępowania oraz ocena, czy zachodzą przewidziane przepisami warunki do przyznania określonej formy pomocy, powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Takie bowiem zasady załatwiania spraw przewidują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 10 ust. 2 ustawy wskazuje, że do zadań własnych z zakresu pomocy społecznej o charakterze obowiązkowym, realizowanych przez gminy, należy: 1) udzielanie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym, w tym osobom bezdomnym, 2) organizowanie i prowadzenie gminnych ognisk wychowawczych, świetlic i klubów środowiskowych dla dzieci, a także organizowanie mieszkań chronionych, 3) świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, 4) udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków na świadczenia zdrowotne osób bezdomnych i innych osób niemających dochodu i możliwości ubezpieczania się na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, 5) udzielanie zasiłku celowego na pokrycie wydatków powstałych w wyniku zdarzenia losowego, 6) praca socjalna, 7) sprawienie pogrzebu, w tym osobom bezdomnym, 8) kierowanie do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu i ponoszenie opłat za pobyt mieszkańca gminy umieszczonego w tym domu, według zasad określonych w art. 35, 9) zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników i warunki realizacji zadań wymienionych w pkt 1-5a i w ust. 1. Zgodnie z art. 11 ustawy zadania zlecone gminie obejmują: 1) przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych oraz zasiłków stałych wyrównawczych, 2) przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych, gwarantowanych okresowych i specjalnych okresowych, macierzyńskich okresowych i jednorazowych, 3) opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne za osoby, o których mowa w art. 27 ust. 1 i 2, w art. 31 ust. 4a i art. 31b ust. 3. Udzielenie wnioskodawcy zasiłku okresowego nie jest więc zadaniem obligatoryjnym. Przekazane MOPS środki na realizację zadań zleconych są ograniczone i organ wyjaśnił, iż nie posiada środków na wypłatę świadczeń fakultatywnych, do których należy zasiłek okresowy. MOPS wówczas, gdy posiadał środki na wypłatę zasiłku okresowego, przyznał go S. M., i tak: w 2002r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 30.08.2002r. w wysokości po 150 zł miesięcznie w miesiącu wrześniu i październiku 2002r. oraz na podstawie decyzji nr [...] z dnia 29.11.2002r. w wysokości po 461 zł miesięcznie w miesiącu listopadzie i grudniu 2002r. Mimo, iż obecnie MOPS nie ma środków finansowych na przyznanie i wypłatę zasiłku okresowego, wskazać należy, iż ośrodek nie pozostawił wnioskodawcy bez pomocy. Na mocy decyzji nr [...] z dnia 31.01.2003r. została przyznana mu pomoc społeczna w postaci schronienia i posiłku. Ponadto objęty został pomocą w formie zasiłków celowych (decyzja nr [...] z dnia 10.12.2003r. o przyznaniu zasiłku celowego w łącznej wysokości 310zł; decyzja nr [...] z dnia 08.01.2004r. o przyznaniu zasiłku celowego w łącznej wysokości 50zł). Organ administracji oceniając całokształt sytuacji, a w szczególności warunki finansowe organów pomocy społecznej, mógł, w ramach swobodnego uznania administracyjnego, odmówić przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Nie naruszył tym rozstrzygnięciem przepisów obowiązującego prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia warunki określone w art. 107 k.p.a. Wyjaśniono skarżącemu w sposób jednoznaczny i szczegółowy przyczyny odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Na marginesie jedynie wskazać należy, iż skarżący korzystał i korzysta z różnych form opieki społecznej, nie jest zatem, jak twierdzi tendencyjnie pozostawiony bez wsparcia. Wsparcie to jednak jest ograniczone możliwościami finansowymi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący powinien zrozumieć, iż nie jest on jedyną osobą wymagającą opieki od tego ośrodka, a środki przeznaczone w budżecie państwa na pomoc społeczną muszą być sprawiedliwie rozdzielone pomiędzy wszystkie osoby ubiegające się i potrzebujące takiej pomocy. W skardze poza domaganiem się uchylenia decyzji organów obydwu instancji zawarto żądanie zasądzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za naruszenie prawa. Żądanie to ma charakter roszczenia cywilno-prawnego i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 2 § 1 k.p.c. może być dochodzone wyłącznie przed sądem powszechnym. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.