II SA/Gd 44/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Gdańsku Prokurator Marii Ścigały sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2001 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. zażądali zwrotu wywłaszczonych ich spadkodawcy P. S. nieruchomości. Rozpoznając ten wniosek Prezydent Miasta podjął dwie decyzje: z dnia 11 października 1999 r., którą odmówił zwrotu działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], i z dnia 31 grudnia 1999 r., którą umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działki nr [...]. Uzasadniając decyzję z dnia 31 grudnia 1999 r. organ administracji stwierdził, iż działka nr [...] stanowi od 29 marca 1995 r. własność A Spółka z o.o. we W., zaś przeniesienie własności jest ujawnione w księdze wieczystej. W tej sytuacji, powołując się na art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami organ administracji uznał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wnioskodawcom nie przysługuje i powołując się na orzeczenia sądu administracyjnego uznał, iż skoro Skarb Państwa lub gmina nie dysponują tą nieruchomością, to postępowanie o jej zwrot jest bezprzedmiotowe. Uzasadniając decyzję z dnia 11 października 1999 r. organ administracji stwierdził, że działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią własność Skarbu Państwa i na mocy umowy zawartej w dniu 17 sierpnia 1995 r. oddane zostały w użytkowanie wieczyste B Spółka z o.o. w W., co zostało w dniu 15 lutego 1996 r. ujawnione w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w G. W odwołaniu od decyzji z dnia 31 grudnia 1999 r., podnosząc, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony w dniu 26 marca 1996 r., wnioskodawcy zarzucili przewlekłość postępowania, która doprowadziła do niekorzystnej dla nich zmiany stanu prawnego. Ponadto kwestionowali umorzenie postępowania twierdząc, że w niektórych orzeczeniach sąd administracyjny wskazywał, że należy bezwzględnie respektować prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 13 listopada 2001 r., podzielając ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji, utrzymał w mocy jego decyzję. W skardze wniesionej przez M. K., L. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. odwołano się do zarzutów odwołania oraz nadto odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 11 października 1999 r. Niezależnie od tego podniesiono zarzut, że niezasadnie w odniesieniu do jednego wniosku skarżących prowadzono dwa postępowania. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Skarga M. K., F. Z., J. R., J. S., Z. S. i J. S. została odrzucona z powodu nieusunięcia braków formalnych. Rozpoznając skargę L. K. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Wniosek z dnia 26 marca 1996 r. dotyczył dwóch nieruchomości różniących się osobami właścicieli i nadto tym, że jedna z nich była oddana w użytkowanie wieczyste. Zasadnie zatem toczyły się dwa różne postępowania w odniesieniu do każdej z nich. Ponadto fakt, że toczyły się dwa postępowania a nie jedno, w niczym nie naruszał prawa osób żądających zwrotu. Zgodnie z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zatem, sprawa wszczęta wnioskiem z dnia 26 marca 1996 r. prawidłowo była prowadzona według przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W ustawie tej żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowano w art. 136 ust. 3. Jednakże istotne kwestie zawarto też w przepisach przejściowych. W szczególności w art. 229 postanowiono, że roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym wskazać należy, że organy administracji ustaliły, iż działka, której dotyczy ta sprawa, działka nr [...], została w dniu 29 marca 1995 r. sprzedana A Spółka z o.o. we W. Ustaleń tych w postępowaniu administracyjnym i przed sądem nie zakwestionowano. Nadto znajdują one potwierdzenie w znajdującym się w aktach odpisie z księgi wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w G., z którego wynika też, iż wpisu prawa własności na rzecz A Spółka z o.o. we W. dokonano w dniu 13 kwietnia 1995 r. Zatem, skarżąca nie mogła domagać się zwrotu działki nr [...]. W konsekwencji organy administracji winny były odmówić zwrotu własności tej nieruchomości. W ocenie Sądu brak było podstaw do umorzenia postępowania. W szczególności postępowanie nie było bezprzedmiotowe. Przedmiotem tego postępowania była ocena przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w tym jednej z przesłanek negatywnych, którą jest sytuacja opisana w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oceny takiej zresztą dokonano, gdyż podstawą umorzenia postępowania było w istocie to, że własność nieruchomości została przeniesiona przed dniem 1 stycznia 1998 r. na rzecz osoby trzeciej. Z tego względu Sąd uznał, że uchybienie, którego dopuściły się organy nie miało wpływu na wynik postępowania, który należy rozumieć jako negatywną ocenę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ocenę opartą na zastosowaniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dodatkowo należy wskazać, że kwestia czy w razie zajścia okoliczności wskazanych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy postępowanie umorzyć, czy odmówić zwrotu jest kontrowersyjna w orzecznictwie i doktrynie prawa. Np. w wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r. w sprawie I SA 276/99, opublikowanym w OSP nr 5 z 2001 r., poz. 80, przyjęto, że w takiej sytuacji postępowanie administracyjne winno być umorzone, co spotkało się zarówno z krytyczną, jak i pozytywną oceną doktryny prawa (T. Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004 r. s. 228-229). Wzmacnia to argumenty za przyjęciem, iż błąd, którego dopuściły się organy w niniejszej sprawie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż z punktu widzenia skarżących obojętne jest czyja koncepcja w tym sporze doktrynalnym zwycięży – tak czy inaczej ich żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zostanie uwzględnione. Odnosząc się do zarzutu skargi, zaczerpniętego z odwołania, że postępowanie administracyjne było tak przewlekłe, iż nastąpiła niekorzystna zmiana stanu prawnego, to znaczy weszła w życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zauważyć należy, że ta zmiana nie miała wpływu na sytuację skarżącej. Również w porządku prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. zbycie własności wywłaszczonej nieruchomości uniemożliwiało jej zwrot poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom. W orzecznictwie przyjmowano bowiem, że nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która nie jest we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (np. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1998 r. w sprawie IV SA 615/97). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna i z tego względu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił ją. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.