II SA/Gd 44/03

Dnia 16 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska /spr./ Sędziowie: WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi B. H. na decyzję Wojewody z dnia 25 listopada 2002 roku Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca stałego pobytu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza nr [...] z dnia 23 października 2002 roku, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej B. H. 10zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wojewoda decyzją z dnia 25 listopada 2002 r. po rozpatrzeniu odwołania B. H. od decyzji Burmistrza Miasta z dnia 23 października 2002 r. orzekającej o jej wymeldowaniu z pobytu stałego z budynku przy ul. [...] we W., na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń: Z wnioskiem o wymeldowanie B. H. wystąpił jej mąż – A.H. wskazując, że żona nie przebywa pod adresem stałego zameldowania od maja 2001 r. W postępowaniu przed organem I instancji B. H. podała, że wraz z córką P. wyprowadziła się z przedmiotowego budynku. Powodem tej decyzji było fizyczne i psychiczne znęcanie się męża nad nią oraz córkami. Ze względu na toczące się w związku z powyższym postępowanie karne, obawiając się o zdrowie i życie była zmuszona opuścić miejsce pobytu stałego i zamieszkać czasowo w mieszkaniu ojca przy ul. [...] w P.. B. H. podkreśliła, że po wydaniu prawomocnego wyroku w sprawie karnej oraz rozwodowej, w której rozstrzygnięta zostanie kwestia uregulowania sposobu korzystania z nieruchomości, zamierza powrócić do miejsca stałego pobytu tj. domu przy ul. [...] we W.. W tych okolicznościach organ I instancji przyjął, że B. H. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, co w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 stanowi podstawę do jej wymeldowania. W odwołaniu od decyzji Burmistrza Miasta , B. H. nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem podniosła, m.in. że narusza ono podstawowe zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i art. 8 k.p.a. Jako kłamliwe określiła oświadczenie męża co do okoliczności związanych z opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Do podjęcia takiej decyzji została zmuszona ze względu na zachowanie męża, przeciwko któremu został wniesiony akt oskarżenia o czyn z art. 207 § 1 k.k. W tych okolicznościach jej pobyt w P. przy ul. [...] ma jedynie charakter czasowy, a jego długość jest uzależniona od zakończenia sprawy karnej oraz orzeczenia przez sąd cywilny sposobu korzystania z domu przy ul. [...] we W., w którym zamierza mieszkać. Organ odwoławczy uzasadniając utrzymanie w mocy orzeczenia organu I instancji wskazał, że do podjęcia decyzji o wymeldowaniu B. H. konieczne jest ustalenie, czy opuściła przedmiotowy budynek. Nie budziło wątpliwości, że odwołująca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. B. H. wskazywała na to, iż opuszczenie miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne. Organ II instancji podniósł, że w takim stanie sprawy istniała możliwość wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego. Termin do jego wniesienia wynosi 1 rok od chwili naruszenia posiadania i w niniejszej sprawie już upłynął, albowiem opuszczenie lokalu nastąpiło w maju 2001 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. H. zarzuciła decyzji Wojewody m.in. naruszenie art. 8 ust.1 i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W zaskarżonym rozstrzygnięciu wadliwie oceniono przesłanki wymeldowania oraz zameldowania na pobyt czasowy. W szczególności organ nie zbadał należycie okoliczności opuszczenia lokalu, pomijając fakt, iż skarżąca została zmuszona do podjęcia takich działań ze względu na zachowanie męża. B. H. podkreśliła, iż jej wolą było i jest stałe zamieszkiwanie w domu przy ul. [...] we W.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda powołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ rozpatrujące sprawę organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zagadnienia dotyczące obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm). Powołany w decyzjach obu organów przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przepis art. 9 ust. 2 ww. ustawy stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Orzekając w niniejszej sprawie należało mieć na względzie, że przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 19 czerwca 2002 r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, (Dz. U. Nr 78, poz. 716, OTK-A 2002 nr 3, poz. 34) stwierdzającego jego niezgodność z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, obowiązek meldunkowy jest instytucją wynikającą z konstytucyjnej klauzuli porządku publicznego, mającą jednocześnie związek z ochroną praw i interesów jednostki. Organ prowadzący ewidencję jest zobowiązany do gromadzenia informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób a nie do rejestracji uprawnień do lokalu. Przepis wymagający dla dokonania czynności meldunkowej potwierdzenia uprawnień jest sprzeczny z konstytucyjną (art. 52 Konstytucji RP) zasadą swobodnego poruszania się po Rzeczypospolitej Polskiej oraz swobodnego wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Państwo ma prawo do utrzymywania instytucji meldunku, ale wskazany przepis przekracza granice ingerencji w życie społeczne. Stwierdzenie niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu powoduje, że do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji Wojewody ego przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie może mieć zastosowania, jako regulacja niekonstytucyjna. Powyższe oznacza, że przesłanką wymeldowania jest przede wszystkim fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego, bowiem wymeldowanie, tak jak zameldowanie, ma charakter jedynie ewidencyjny i nie powoduje nabycia jakichkolwiek praw do lokalu bądź ich utraty. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. orzeczenia NSA z dnia 8.10.1986 r., SA/Gd 1014/86, z dnia 26.04.1996 r., SA/Wr 2828/95). W ocenie Sądu organy orzekające w rozpoznawanej sprawie z wyraźnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu, a zwłaszcza czy opuszczenie to miało charakter trwały i wynikało z jej autonomicznej woli. W toku wszystkich etapów postępowania administracyjnego oraz w skardze do sądu administracyjnego B. H. konsekwentnie twierdziła, że nie opuściła lokalu przy ul. [...] we W. dobrowolnie, a została do tego zmuszona na skutek nagannego zachowania męża w stosunku do niej i jej córek. Wskazywała, iż przeciwko jej mężowi został wniesiony do sądu akt oskarżenia o czyn z art. 207 § 1 k.k. tj. przestępstwo znęcania się, natomiast w postępowaniu rozwodowym rozpoznawana będzie kwestia określenia sposobu korzystania z tegoż lokalu. Ponadto podała, że, zamierza powrócić do miejsca stałego pobytu tj. domu przy ul. [...] we W., natomiast u ojca przebywa jedynie czasowo, co potwierdza charakter zameldowania w należącym do niego lokalu przy ul. [...] w P.. Powyższe okoliczności, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione, a także z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, co budzi poważne wątpliwości, czy opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącą miało charakter trwały i czy było ono dobrowolne, wynikające z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób a zatem, czy rzeczywiście spełniona została ustawowa przesłanka wymeldowania z miejsca stałego pobytu . Sąd stwierdza, że okoliczności związane z opuszczeniem miejsca pobytu stałego przez skarżącą nie zostały należycie wyjaśnione. Dlatego też przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organy administracji rozważenia i oceny wymagać będzie kwestia, czy opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego rzeczywiście było trwałe i dobrowolne. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.