II SA/Gd 444/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi H. D., A. D., A. W., A. D., I. D., J. N. i L. K. na decyzję Wojewody z dnia 19 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia zawiesić postępowanie. Decyzją z dnia 3 lipca 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta G., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 136 ust. 3 i 4, art. 137 ust. 1 a contrario oraz art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odmówił H. D., J. N., A. D., I. D., L. K., A. W. i A. D. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...] aktualnie oznaczonej jako działki o nr: [...] o pow. 1 193 m², [...] o pow. 3 829 m², [...] o pow. 1 645 m² i [...] o pow. 89 m² oraz części działki oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 8 951 m² - w jakiej stanowi ona obecnie działkę nr [...] położoną w G, obręb [...]. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyli, pismem z dnia 19 lipca 2012 r. H. D., J. N., A. D., I. D., L. K., A. W. i A. D. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2013 r., nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta G. z dnia 3 lipca 2012 r., nr [...]. Do wydania przedmiotowych decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy: Aktem notarialnym z dnia 29 kwietnia 1980 r., Rep. [...] Skarb Państwa nabył, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), działkę nr [...] o pow. 0,8951 ha, położoną w G., dla której Państwowe Biuro Notarialne w Gdańsku prowadziło księgę wieczystą Nr [...], z przeznaczeniem pod budowę ulicy D., której właścicielem był S. D. Tym samym aktem notarialnym została nabyta również pozostała część nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta Nr [...], w skład której wchodziły (oprócz działki nr [...]) również działki nr: [...] o pow. 0,3829 ha, [...] o pow. 0,1646 ha, [...] o pow. 0,1475 ha, [...] o pow. 0,8400 ha, [...] o pow. 0,0103 ha, [...] o pow. 0,0846 ha, [...] o pow. 0,0040 ha i [...] o pow. 29360 ha. Nabycie pozostałej części nastąpiło w trybie art. 5 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i było związane z faktem, że "z uwagi na konieczność sprzedaży działki nr [...] pozostała nieruchomość nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele". S. D. nabył przedmiotową nieruchomość "w drodze aktu nadania w czasie trwania jego małżeństwa z R. D., z którą nie zawierał żadnej umowy majątkowej - małżeńskiej", w związku z czym osobami sprzedającymi nieruchomość objętą księgą wieczystą Nr [...], byli R. i S. D. Wnioskiem z dnia 12 stycznia 2005 r. H. D., J. N., A. D., I. D., L. K., A. W. i A. D., wystąpili do Prezydenta Miasta G. wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, o zwrot nieruchomości, wywłaszczonej ww. aktem notarialnym z dnia 29 kwietnia 1980 roku (Rep. [...]). Wnioskodawcy są spadkobiercami R. i S. D., na dowód czego przedłożone zostały postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 kwietnia 2004 roku (sygn. akt II [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych R. i S. D. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 grudnia 2004 r. (sygn. akt II [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym W. D. W przedmiotowym wniosku wskazano, że żądanie zwrotu dotyczy "niezabudowanych działek obecnie oznaczonych jako działka nr: [...] o pow. 1 193 m² ([...]), [...] o pow. 890 m² ([...]), [...] o pow. 3829 m² ([...]), [...] o pow. 1645 m² ([...]), stanowiących aktualnie własność Gminy Miasta G. Działki nr: [...] wchodzą w skład dawnej działki nr [...], działka nr [...] stanowi dawną działkę nr [...], a działka nr [...] stanowi dawną działkę nr [...]. Dla działek nr: [...] Sąd Rejonowy w G., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Nr [...]. Właścicielem przedmiotowych działek, wpisanym w Dziale II wskazanej księgi jest Gmina Miasta G. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2005 r., Nr [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta G., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, od załatwienia wniosku o zwrot działek nr: [...] i wyznaczył Prezydenta Miasta G., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. W dniu 29 września 2005 r. H. D., J. N., A. D., I. D., L. K., A. W. i A. D., rozszerzyli swój wniosek z dnia 12 stycznia 2005 r. żądając również zwrotu działki nr [...] (wg jej oznaczenia w dacie wywłaszczenia). Działka nr [...] wchodzi obecnie w skład działek nr:[...]. Dla działki nr [...] Sąd Rejonowy w G., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Nr [...]. Właścicielem przedmiotowej działki, wpisanym w Dziale II wskazanej księgi jest M. Sp. z o.o. "w organizacji". Z kolei dla działki nr [...] Sąd Rejonowy w G., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Nr [...]. Właścicielem przedmiotowej działki, wpisanym w Dziale II wskazanej księgi jest Gmina Miasta G. Tak, więc decyzją z dnia 3 lipca 2012 r., nr [...] Prezydent Miasta G. orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...], aktualnie oznaczonej jako działki o nr: [...] oraz części działki oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...]- w jakiej stanowi ona obecnie działkę nr [...], położoną w G., obręb ...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że nieruchomość oznaczona jako dawna działka nr [...] o pow. 8951 m², została nabyta przez Skarb Państwa dla potrzeb realizacji budowy ulicy D. w G., w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z dnia 12 marca 1958 roku (Dz. U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64, z późn. zm.). Na podstawie oględzin nieruchomości, opinii Zarządu Dróg i Zieleni oraz mapy sytuacyjno-wysokościowej stwierdzono, że cel wywłaszczenia, nieruchomości oznaczonej w dacie nabycia przez Skarb Państwa jako działka nr [...], w zakresie jej powierzchni wchodzącej w granice działki nr [...], określony w § 3 aktu notarialnego, Rep. [...] z dnia 29 kwietnia 1980 roku, został zrealizowany - cała nabyta nieruchomość zajęta jest przez pas drogowy ulicy, zwanej obecnie ulicą B., przebiegającą przez dzielnicę G. o nazwie P., na odcinku od ulicy F. do skrzyżowania z ulicą M. (dawna ulica M.) w kierunku zgodnym z mapami związanymi z realizacją budowy ulicy zwanej w okresie wywłaszczenia ulicą D. w osiedlu P. W związku z powyższym, Prezydent Miasta G. orzekł o odmowie zwrotu części działki oznaczonej w dacie wywłaszczenia nr[...], znajdującej się w granicach działki nr [...], z uwagi na realizację celu nabycia nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 a contrario ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 193/06, stanowiący, że "jeśli nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, to wygasła przysługująca byłemu właścicielowi ekspektatywa prawa żądania jej zwrotu i w ten sposób ostatecznie ustała więź prawna pomiędzy poprzednim właścicielem a Skarbem Państwa." Natomiast pozostała część nieruchomości, wpisana do księgi wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w G., określona jako działki o nr: [...] została nabyta na żądanie poprzednich właścicieli, stosownie do art. 5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W stosunku do tej części nieruchomości, która w zakresie objętym wnioskiem o zwrot, stanowiła w dacie nabycia parcele o numerach:[...], a obecnie działki nr: ...], oraz część działki [...], Prezydent Miasta G., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, odstąpił od badania realizacji celu nabycia, w związku z tym, że zgodnie z aktem notarialnym będącym podstawą nabycia, nie miało ono związku z planowaną realizacją konkretnego celu. Część nabytych w trybie art. 5 ww. ustawy nieruchomości, była również brana pod uwagę w materiałach geodezyjnych wytyczających pas ulicy D. W związku z powyższym, Prezydent Miasta G. orzekł o odmowie zwrotu działek oznaczonych jako aktualne działki nr: [...] jako, że nie mogły one stać się zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarne nieruchomościami, a w rezultacie nie ma podstaw do zastosowania art. 136 ust. 3 przedmiotowej ustawy. Na powyższe organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt IV SA 2111/96, stanowiący, że "jeśli wywłaszczenie nastąpiło na wniosek właściciela, to nie mogło być celu wywłaszczenia, a jedynie wola właściciela, aby nieruchomość przejęta została przez Państwo, a Państwo następnie decydowało, jak wykorzystać daną nieruchomość. W takiej sytuacji były właściciel nie może zarzucać, iż wywłaszczona nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z celem wywłaszczenia." W odwołaniu od przedmiotowej decyzji Prezydenta Miasta Gdańska, H. D., J. N., A. D., I. D., L. K., A. W. i A. D. podnieśli, że decyzja jest błędna, gdyż prace budowlane związane z realizacją celu wywłaszczenia nie zostały rozpoczęte przed upływem okresu 7 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości oraz nie zakończono ich również w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia, co narusza przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto w ocenie skarżących cześć dawnej działki nr [...] nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia określony w akcie tj. jako budowa ulicy D. W tracie oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 27 września 2005 r. ustalono, że część dawnej działki nr [...] (w granicach obecnej działki nr [...]) położona jest poza metalowym ogrodzeniem i stanowi niezagospodarowany nieużytek, porośnięty dziko rosnącą trawą i drzewami. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2013 r., nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta G. z dnia 03 lipca 2012 r., nr[...]. W uzasadnieniu decyzji, w odniesieniu do zarzutów skarżących organ wskazał, iż w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji brak jest wprawdzie dokumentów, które potwierdzałyby, że cel wywłaszczenia działki nr [...], tj. budowa ulicy D., został zrealizowany w terminach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, tj. prace na dawnej działce nr [...](w zakresie w jakim stanowi obecnie część działki nr [...]) rozpoczęły się w ciągu 7 lat od wywłaszczenia, a zakończyły w ciągu 10, jednakże zdaniem organu fakt ten nie ma znaczenia dla niniejszego postępowania, ponieważ jak wynika z zgromadzonego materiału dowodowego ww. nieruchomość stanowi drogę publiczną i nie może podlegać zwrotowi. Ponadto oględziny działki nr [...], przeprowadzone przez organ pierwszej instancji wykazały, że : - działka nr [...] w granicach dawnej działki nr [...] stanowi w całości pas drogowy ulicy B., tj. asfaltową drogę dojazdową do bloku mieszkalnego "B.", pas zieleni między tą drogą a chodnikiem, asfaltowy chodnik (ciąg pieszy), asfaltową jezdnię (jeden pas), pas zieleni, asfaltową jezdnię (drugi pas), asfaltowy chodnik (ciąg pieszy) oraz pobocze (porośnięta trawą skarpa) do metalowego ogrodzenia; na działce umiejscowione są słupy oświetleniowe oraz wiata przystanku autobusowego", - stan działki nr [...] nie uległ zmianie od oględzin z dnia 27 września 2005 r. (wizja z dnia 21 kwietnia 2009 r.). Powyższe potwierdza pismo z Zarządu Dróg i Zieleni w G. z dnia 23 czerwca 2010 r., Nr[...], w którym wskazano, że działka [...] znajduje się w pasie drogowym ul. B. i jest w całości użytkowana pod funkcje drogowe. W przedmiotowym piśmie wyjaśniono, że ulica B. została zaliczona do kategorii dróg gminnych na mocy uchwały Rady Miasta z dnia 28 stycznia 1999 r., Nr ...], natomiast na podstawie rozporządzenia Wojewody z dnia 19 lipca 1996 r., Nr [...] została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich (a tym samym stała się drogą publiczną). Z załączonego do ww. pisma Zarządu Dróg i Zieleni w G. planu zagospodarowania terenu działki nr [...], który w zestawieniu z mapami sporządzonymi przez geodetę, M. K., obrazującymi przebieg granic dawnej działki nr [...] i obecnej działki nr [...] pozwala stwierdzić, że wywłaszczona działka nr [...] (w zakresie w jakim stanowi obecnie część działki nr [...]) stanowi w całości drogę publiczną - ulicę B., a zatem nie może zostać zwrócona. Zdaniem organu odwoławczego, zarzut skarżących podniesiony w odwołaniu, a dotyczący braku ustalenia przez organ pierwszej instancji "czy prace związane z celem wywłaszczenia zostały rozpoczęte albo zakończone w ramach czasowych wskazanych" w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi drogę to nie może podlegać zwrotowi, co wyklucza konieczność badania czy była zbędna na cel wywłaszczenia. Organ ustosunkowując się do zarzutu strony odwołującej się, że organ pierwszej instancji pominął w swoich rozważaniach ustalenia z oględzin, dotyczące działki nr [...] (w zakresie w jakim stanowi dawną działkę nr [...]) i nie odniósł się do kwestii jej zbędności na cel wywłaszczenia, wyjaśnił, że działka ta nie jest przedmiotem postępowania prowadzonego przed Prezydentem Miasta G., wykonującym zadanie starosty z zakresu administracji rządowej. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r., Nr [...], Prezydent Miasta G., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, stwierdził, że nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy o zwrot nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...](w zakresie w jakim stanowi część dawnej działki nr [...]) i przekazał ją do Prezydenta Miasta G., wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej. W związku z powyższym nie znajduje też uzasadnienia zarzut strony odwołującej się, dotyczący braku w aktach sprawy opinii geodety, która została zlecona przez organ pierwszej instancji w dniu 17 października 2005 r. Opinia ta miała przedstawiać granice dawnej działki nr [...] i obecnych: [...]. Ponieważ jednak Prezydent Miasta G., wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, nie jest właściwy do orzekania w sprawie o zwrot działki nr [...], opinia w tym zakresie jest zbędna. Natomiast odnośnie działki nr [...] organ wskazał, że w aktach organu pierwszej instancji znajdują się mapy sporządzone przez geodetę, M. K., które obrazują przebieg granic dawnej działki nr [...] a obecnej działki nr [...]. Odnośnie działek nr: [...], organ wyjaśnił, że działki te nie zostały wywłaszczone, ale przejęte w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek R. i S. D. Zgodnie ze wskazanym przepisem wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku uwłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Jak wynika z treści aktu notarialnego z dnia 29 kwietnia 1980 r., Rep.[...], nabycie ww. działek było związane z faktem, że "z uwagi na konieczność sprzedaży działki nr [...] pozostała nieruchomość nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele". Nabycie działek nr: [...] w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, potwierdza pismo Dyrekcji Rozbudowy Miasta G. z dnia 14 maja 1980 r., Nr [...] w którym stwierdzono, że "w obręb planowanej budowy ul. D. wchodzi część nieruchomości tj. działka nr [...] o pow. 8951 m² wraz z siedliskiem. W związku z tym, że właściciele wystąpili z żądaniem wykupu całej nieruchomości. Organ odwoławczy powołując się na stanowisko doktryny i orzecznictwo sądów administracyjnych stanowiącą, iż nieruchomość, która od początku nie była niezbędna na cel wywłaszczenia, jednakże została wywłaszczona na żądanie jej właściciela, podlega zwrotowi tylko wtedy, gdy zaistnieją przesłanki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. Skoro zatem, zdaniem organu, warunkiem zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" jest zwrot nieruchomości głównej, na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że zwrot działek nr: [...] byłby możliwy wyłącznie wtedy jeżeli zwrócona zostałaby w całości dawna działka nr [...]. Ponieważ, jak już wykazano powyżej zwrot części działki nr [...], w zakresie w jakim stanowi obecną działkę nr [...] jest niemożliwy z uwagi na fakt, że nieruchomość ta stanowi drogę publiczną, nie ma podstaw, aby orzec o zwrocie działek "dowłaszczonych". W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wnieśli o jej uchylenie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie: - art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarne nieruchomościami, na skutek ich błędnej wykładni, poprzez przyjęcie, iż możliwy jest zwrot "dowłaszczonej" części nieruchomości tylko w przypadku zbędności na cel wywłaszczenia całej "głównej" nieruchomości, a tym samym że zbędność na cel wywłaszczenia części "głównej" nieruchomości nie pozwala orzec zwrotu "dowłaszczonej" części nieruchomości, - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy część "głównej" nieruchomości (cześć działki [...] wydzielona z głównej dz. [...]) jest przedmiotem odrębnego postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości prowadzonego przez Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej i w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy przez Prezydenta Miasta G. wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej możliwy będzie zwrot także nieruchomości "dowłaszczonej". W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dniu 5 sierpnia 2013 r. Prezydent Miasta G. wydał decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w Gdańsku przy ul. M., oznaczonej jako działka nr [...]. Od decyzji tej skarżący wnieśli odwołanie, w związku z tym wydana decyzja nie jest ostateczna. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) ż sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Z uwagi na specyfikę niniejszej sprawy, ocena przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej dokonywana była w dwóch odrębnych postępowaniach administracyjnych, z których jedno nie zostało jeszcze zakończone. Treść decyzji Prezydent Miasta G. z dnia 5 sierpnia 2013 r. ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem przesłanką zwrotu nieruchomości "dowłaszczonej" na żądanie właściciela, jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej, niezbędnej na realizację celu wywłaszczenia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia postępowania dotyczącego rozstrzygnięcia wniosku w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. M. , oznaczonej jako działka nr [...].