II SA/Gd 446/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2010r.na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 kwietnia 2008r. nr [...] w przedmiocie robót budowlanych postanawia: odmówić M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2010r. M. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, iż jest przewlekle chora, utrzymuje się z renty. Zamieszkuje wspólnie z córką i mężem, ale twierdzi, iż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Zaś ich zaświadczeń o dochodach przedstawić nie może, gdyż jej nie udostępnili tych danych. W wykonaniu zarządzenia referendarza o nadesłanie dodatkowych dokumentów skarżąca nadesłała: - dokument potwierdzający otrzymywanie renty w wysokości 573,25 zł; -zawiadomienie o zmianie opłat za mieszkanie na kwotę 518,24 zł miesięcznie; -rozliczenie gazu za rok 2009r. gdzie powstała niedopłata w wysokości 40,36 zł; - rozliczenie zimnej wody i podgrzania wody za drugie półrocze 2009r. gdzie powstała nadpłata w wysokości 16,87 zł; Pozostałe żądane dokumenty nadesłane nie zostały w tym: wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawczyni, jej męża i córki; zaświadczenie od pracodawcy męża i córki o wysokości osiąganego wynagrodzenia, oświadczenia o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na wnioskodawczynie oraz członków jej rodziny. Podkreślić należy, iż w niemal takim samym stanie faktycznym poprzedni wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w całości został zakończony rozstrzygnięciem negatywnym z uwagi na brak wykazania przez skarżącą, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skutecznego żądania przyznania prawa pomocy. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, wskazała na wydatki związane z własnym utrzymaniem, konieczność zakupu leków nie wskazując jednak żadnych konkretnych kwot. Ponadto bez wątpienia skarżąca nie wykonała rzetelnie zarządzenia dotyczącego przedłożenia dokumentów źródłowych. W sytuacji pozostawania w małżeństwie pomiędzy małżonkami istnieje obowiązek wspierania się wzajemnie, zaś twierdzenie o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków pozostaje bez wpływu na obowiązek przedstawienia pełnej sytuacji majątkowej osób wspólnie zamieszkujących. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym ani w zakresie częściowym. Podkreślenia wymaga okoliczność posiadania stałych dochodów przez skarżącą. Zaś sytuacji jej córki i męża zupełnie nie została udokumentowana. Taka sama sytuacja legła u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009r. oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2009r. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.