II SA/Gd 446/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie robót budowlanych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2010 r. M. G. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesionego sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu M. G. wskazała, że elementarnym źródłem jej dochodu jest renta okresowa w wysokości 573,25 zł miesięcznie, którą otrzymuje nieprzerwanie od 2001 roku. Podniosła, że wysokość otrzymywanej przez nią renty jest około sześciokrotnie niższa od średniej krajowej i w związku z tym nie ma możliwości cokolwiek odłożyć tym bardziej, że musi jeszcze się z tej renty utrzymać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. G. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanej, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ze złożonego przez M. G. oświadczenia wynika, że jest ona osobą przewlekle chorą, utrzymującą się z renty w wysokości 573,25 zł, z której zakupuje leki i inne środki potrzebne do egzystencji oraz dokłada się do opłat. W rubryce przeznaczonej na wpisanie dochodów osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wymieniła dorosłą córkę oraz męża i podała, że miesięczne wynagrodzenie męża wynosi ok. 2300-2400 zł. Wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 stycznia 2010 r. do nadesłania dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację materialną, w szczególności do nadesłania dokumentów wykazujących dochody córki i męża, uchyliła się od wykonania tego zarządzenia oświadczając, że zarówno mąż jak i córka nie są zainteresowani tą sprawą i w związku z tym nie udostępnili jej zaświadczeń o swoich dochodach. Nie nadesłała także żądanych wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia o pojazdach mechanicznych zarejestrowanych na wnioskodawczynię oraz członków jej rodziny. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie tej okoliczności było zależne od prawidłowego wykonania przez skarżącą kierowanego do niej zarządzenia. Składanie przed sądem sprzecznych oświadczeń odnoszących się pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i córką powoduje utratę wiarygodności tych oświadczeń. Nie można przyjąć, mimo że tak utrzymuje wnioskodawczyni w sprzeciwie, że utrzymuje się ona wyłącznie ze swojej renty. W oświadczeniu o stanie majątkowym zresztą wnioskodawczyni wyraźnie zaznacza, że kwota renty nie wystarcza jej na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych i zmuszona jest do korzystania z pomocy męża. Także z nadesłanych dodatkowych dokumentów (zawiadomienia o zmianie opłat za mieszkanie na kwotę 518,24 zł miesięcznie, rozliczenia gazu za rok 2009 r. oraz rozliczenia zimnej wody i podgrzania wody za drugie półrocze 2009 r.) wynika, że koszty utrzymania ponoszone są przez wszystkich członków rodziny. Wniosek taki doprowadza do twierdzenia, że oświadczenie strony o prowadzeniu odrębnych gospodarstw przez członów jej rodziny jest nieprawdziwe. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni winna przedłożyć takie dokumenty i złożyć takie oświadczenia, jakich zażądał od niej sąd celem ustalenia czy rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak wymaga tego cyt. przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Tymczasem wnioskodawczyni w lakoniczny sposób uzasadniła swój wniosek (jak i sprzeciw), wskazała na wydatki związane z własnym utrzymaniem, konieczność zakupu leków (nie wskazując jednak żadnych konkretnych kwot). Nie wykonała też rzetelnie zarządzenia dotyczącego przedstawienia dokumentów źródłowych. Podkreślenia wymaga także fakt, że w sytuacji pozostawania w małżeństwie pomiędzy małżonkami istnieje obowiązek wspierania się wzajemnie, zaś twierdzenie o prowadzeniu odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków pozostaje bez wpływu na obowiązek przedstawienia pełnej sytuacji majątkowej osób wspólnie zamieszkujących. Na marginesie należy wskazać, że nie jest to pierwszy wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym składany w niniejszej sprawie. Pierwotny wniosek został rozpatrzony negatywnie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 kwietnia 2009 r. oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2009 r. U podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku legła również okoliczność niewystarczającego i budzącego wątpliwości oświadczenia o dochodach wnioskodawczyni. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.