II SA/Gd 448/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 29 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia odmówić przyznania T. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. T. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w kwocie 1 949,03 zł netto. Z wniosku wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, w szczególności żadnego mieszkania. Wskazano przy tym, że koszt utrzymania mieszkania to około 400 zł miesięcznie, zaś na leki wnioskodawca wydaje od 150-180 zł miesięcznie. Wnioskodawca podkreślił też, że jest inwalidą I grupy, emerytem i wdowcem. Nie stać go na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270- tekst jednolity, powoływaną dalej jako P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wywołanego złożoną przez siebie skargą, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy, wezwano go do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - dokumentu wskazującego na aktualną wysokość emerytury wnioskodawcy, - dokumentów obrazujących ponoszone przez niego wydatki na media i leki. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca nadesłał orzeczenie komisji lekarskiej o zaliczeniu go do I grupy inwalidzkiej, wyciągi z osobistego konta bankowego, z którego wynika, że jego emerytura wynosi 1 949,03 zł miesięcznie netto. Wyciągi ujawniły również, że wnioskodawca co miesiąc przekazuje w darowiźnie na rzecz A. S. kwotę 1 500 zł. Nadesłano również kserokopię rachunku wnioskodawcy za leki: z 15 maja 2012 na kwotę 83,17 zł, z 11 czerwca 2012 r. na kwotę 52,68 zł, z 12 lipca 2012 r. na kwotę 82,65 zł i z 16 sierpnia 2012 r. na kwotę 112,30 zł. oraz za okulary korekcyjne na kwotę 147 zł. Powyższe wskazuje zatem, że wydatki wnioskodawcy na leki miesięcznie nie przekraczają kwoty 100 zł (średnio). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Postępowanie o przyznanie prawa pomocy zmierza zaś do ujawnienia pełnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zarobkowej wnioskodawcy i wszystkich okoliczności, które składają się na obraz tej sytuacji, a nie tylko takich okoliczności, które wnioskodawca decyduje się wyjawić, starając się o pozytywne dla siebie rozstrzygnięcie. Okoliczności te podlegają ocenie z punktu widzenia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Ujawnione w niniejszym postępowaniu okoliczności wskazują tymczasem, że wnioskodawca uzyskuje emeryturę w kwocie 1949 zł miesięcznie, z czego 1500 zł miesięcznie przekazuje w darowiźnie. Te dwie okoliczności pozwalają dojść do wniosku, że skoro wnioskodawca jest w stanie co miesiąc przekazać 1500 zł ze swoich dochodów w darowiźnie, to niewątpliwie powinien być też w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania w swojej własnej sprawie; Przy czym, na obecnym etapie na koszty sądowe składa się kwota wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ponadto, w ocenie referendarza, nie można akceptować sytuacji, w której osoba dobrowolnie uszczuplająca swój majątek, może skutecznie domagać się ulgi w ponoszeniu ciężarów publicznych, które bez takiego uszczuplenia byłaby w stanie udźwignąć. W ocenie referendarza, wysokość dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, który jest osobą samotną, nawet przy wskazaniu przez niego miesięcznych kosztów utrzymania na poziomie około 500 zł (wnioskodawca nie wykazał wprawdzie, że ponosi koszty utrzymania mieszkania na poziomie 400 zł miesięcznie, wykazał natomiast, że na leki wydaje około 100 zł miesięcznie), nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał on bowiem w swoim oświadczeniu, by wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Niewątpliwie zaś darowizna, nawet na rzecz osoby bliskiej, takiego charakteru nie ma. Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawca nie należy do takiej grupy osób, gdyż posiada stały dochód w kwocie niemal 2 000 zł miesięcznie, nie mając jednocześnie nikogo na utrzymaniu. Wobec nie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.