II SA/Gd 449/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia SO Barbara Rączka (spr.) Protokolant Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 listopada 2004 r. nr [...] w częściach obejmujących nakaz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, 2. oddala skargę w pozostałej części, 3. określa, że decyzje opisane w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia 7 czerwca 2004r. nr [...] zmienioną decyzją dnia 3 września 2004r. nr [...] wydanymi na wniosek J. F. Prezydent Miasta ustalił prawo do zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od dnia 1 maja 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005r. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę J. F. w oparciu o przepisy art. 6 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z póżn. zm.). Postanowieniem z dnia 2 listopada 2004r. nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, art.149 § 1, art. 150 i art. 152 k.p.a. Prezydent Miasta wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przez Prezydenta Miasta w dniu 3 września 2004r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia organ I instancji wskazał, iż w dniu 10 września 2004r. organ ten powziął informację o tym, że córka skarżącej J. F. umieszczona została w rodzinie zastępczej. Mając na uwadze, iż zgodnie z treścią art. 7 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w rodzinie zastępczej, organ postanowił wznowić postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Decyzją z dnia 4 listopada 2004r. nr [...] Prezydent Miasta uchylił z dniem 5 listopada 2004r. decyzję nr [...] z dnia 3 września 2004r. i odmówił wypłaty zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę J. F. oraz nakazał zwrot nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 maja 2004r. wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na treść art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, iż J. F. nie przysługują świadczenia rodzinne, gdyż jej córka przebywa w rodzinie zastępczej. Ponieważ zataiła ona powyższy fakt składając wniosek o przyznanie świadczeń – pobrane przez nią świadczenia uznać należało za nienależne i nakazać ich zwrot łącznie z odsetkami ustawowymi zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji J. F. wskazała, iż próbowała uzyskać umorzenie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jednak urzędnicy potraktowali ją lekceważąco. Nadto oświadczyła, iż nie jest w stanie spłacić należności gdyż od dnia 26 września 2000r. jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnych dochodów. Jedynym źródłem jej utrzymania są pomoc od matki oraz niewielkie kwoty otrzymywane za pracę dorywczą. Kwoty uzyskiwane ze świadczeń rodzinnych były wydatkowane zarówno na zaspokojenie potrzeb córki jak i jej. Przyznała nadto, iż jej córka znajduje się w rodzinie zastępczej, tj. u matki skarżącej jednakże mieszkają one razem i w istocie prowadzą jedno gospodarstwo domowe. Winą za uzyskanie nienależnego świadczenia obarczyła jednego z pracowników organu pierwszej instancji, który błędnie ją pouczył o prawie do uzyskania świadczenia. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2005r. w sprawie nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i § 2, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7 pkt 1 i art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w niniejszej sprawie bezspornie doszło do spełnienia przesłanki wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, gdyż organ dowiedział się dopiero w dniu 10 września 2004 r. o istotnej nowej okoliczności istniejącej już w chwili wydania decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych jaką jest przebywanie dziecka w rodzinie zastępczej. Wobec powyższego, organ pierwszej instancji prawidłowo wydał postanowienie z dnia 2 listopada 2004 roku o wznowieniu postępowania i przeprowadził postępowanie co do przyczyny wznowienia, tj. okoliczności przebywania córki J. F. w rodzinie zastępczej. Również na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2004r. o świadczeniach rodzinnych organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie wypłaty dalszych świadczeń, a w oparciu o art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2004r. o świadczeniach rodzinnych nakazał zwrot nienależnie pobranych świadczeń od dnia 1 maja 2004 roku. Nadto organ II instancji wskazał, iż sam fakt umieszczenia dziecka w jakiejkolwiek rodzinie zastępczej skutkuje brakiem uprawnienia do zasiłku rodzinnego oraz ewentualnych dodatków do zasiłku rodzinnego, zatem bez znaczenia w sprawie jest podnoszony zarzut prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez J. F. z matką. Dodał, iż błędne ustne pouczenie skarżącej o spełnianiu przesłanek do jego otrzymania chociaż nie jest udowodnione nie przesądza o nieświadomości J. F. o braku uprawnień do otrzymania tych świadczeń. Podpisała ona bowiem we wniosku oświadczenia o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, prawdziwości podanych danych oraz o tym, iż dziecko, na które ubiegała się o zasiłek rodzinny nie przebywało w rodzinie zastępczej. Skargę na powyższą decyzję wniosła J. F. zarzucając, iż nie jest prawdą aby zataiła, że dziecko przebywa w rodzinie zastępczej. Fakt ten od lat jest znany organom samorządowym w G., którzy mają dostęp do informacji dotyczących sytuacji dziecka. Jej oświadczenie powinno być więc weryfikowane na miejscu w jej obecności, a nie po upływie kilku miesięcy. Wskazała nadto, iż jako bezrobotna od wielu lat nie ma możliwości zwrotu pobranych środków. Brak jest również podstaw do obciążania wyłączne jej odpowiedzialnością za zaistniałą sytuację, bez przyjęcia winy urzędników gminy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że skarżąca nie kwestionuje okoliczności, iż jej córka przebywa w rodzinie zastępczej, tym samym potwierdza istnienie negatywnej przesłanki wyłączającej prawo do przyznania jej świadczeń rodzinnych. Skoro J. F. nie była uprawniona do uzyskania tych świadczeń nie może otrzymywać ich nadal, a także ma obowiązek zwrotu wypłaconych jej należności wraz z odsetkami. Nie do przyjęcia są wyjaśnienia skarżącej, że to urzędnicy odpowiadają za złożone przez nią nieprawdziwe oświadczenie skoro była pouczona o warunkach przyznania jej świadczeń i podpisała oświadczenie o tym, iż jej dziecko nie przebywa w rodzinie zastępczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest częściowo zasadna, ale z innych przyczyn niż przywołane przez skarżącą. Z akt postępowania przed organem I instancji wynika, iż postępowanie toczyło się w trybie nadzwyczajnym jakim jest wznowienie postępowania. Zakres tego postępowania wyznaczony jest dyspozycją art. 145 § 1 k.p.a. stanowiącego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie. Właściwy organ obok badania czy zachodzą przesłanki wznowienia postępowania przeprowadza postępowanie w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy ( art. 149 § 2 k.p.a.). Granica postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznaczona jest zakresem rozstrzygniętej decyzją ostateczną sprawy administracyjnej. Wykroczenie poza granice wskazane w art. 145 § 1 k.p.a. przez rozpoznanie sprawy nie zakończonej decyzją ostateczną bądź sprawy która nie była w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ( wyrok NSA z 9.06.1992r. S.A./Wr 534/92, ONSA 1993/4/92). W niniejszej sprawie decyzja ostateczna z dnia 3 września 2004r. obejmowała przyznanie świadczeń rodzinnych na córkę skarżącej J. F. Po powzięciu przez organ I instancji informacji, że J. F. przebywa w rodzinie zastępczej, organ ten w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postanowił wznowić postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Dodać przy tym należy, że nie zasługują na podzielenie argumenty skarżącej, iż organ I instancji wydając decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych znał sytuację prawną dziecka. Poza bowiem gołosłownymi twierdzeniami skarżącej brak jest obiektywnych dowodów na potwierdzenie powyższej okoliczności. Sama zaś skarżąca pod oświadczeniem zawartym we wniosku - iż dziecko nie przebywa w rodzinie zastępczej - złożyła własnoręczny podpis. Prawidłowo więc Prezydent Miasta uznał, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi który wydał decyzję uzasadniające wznowienie postępowania (art.145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Wydana przez ten organ decyzja o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych stanowiła rozpoznanie sprawy co do istoty. Organ I instancji jednakże z obrazą art. 145 § 1 k.p.a. rozpoznał dodatkowo sprawę nie będącą przedmiotem tego postępowania – o nakazanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W podzielając w całości przytoczony wyżej pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, iż takie postępowanie stanowi rażące naruszenie prawa o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) Sąd stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 kwietnia 2005r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia 4 listopada 2004r. nr [...] w części obejmującej nakazanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W pozostałej części skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 7 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli dziecko przebywa w rodzinie zastępczej. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie było, iż córka skarżącej od 1999r. przebywa w rodzinie zastępczej. Zatem w myśl cytowanego przepisu matce J. F. nie przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, których się domagała - zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: samotnego wychowywania dziecka i rozpoczęcia roku szkolnego. Wydanie więc decyzji o odmowie przyznania powyższych świadczeń znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Dodać należy, iż sąd pominął zawarte skardze zarzuty odnośnie zasadności nakazania zwrotu wypłaconych świadczeń albowiem kwestia ta jak wyżej wskazano nie jest objęta przedmiotem niniejszego postępowania. W konsekwencji Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę w pozostałej części. Na mocy art. 152 z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd orzekł w jakiej części zaskarżona decyzja nie może być wykonana.