II SA/Gd 451/05

Dnia 3 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący - Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2006 roku - w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2005 roku, nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 25 stycznia 2005 roku, nr [...]. Wójt Gminy, decyzją z dnia 25 stycznia 2005 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 45, poz. 433), nie przyznał wnioskodawczyni – D. M. świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż obecny stan zdrowia córki wnioskodawczyni – D. M. (urodzonej 24 lipca 1998 roku), która we wrześniu 2004 roku została zaliczona do osób niepełnosprawnych z ustaleniem, iż jej niepełnosprawność datuje się od sierpnia 2002 roku, kwalifikuje wnioskodawczynię do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał jednak organ - aby wnioskodawczyni mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi być spełniona druga przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie wnioskodawczyni musiałaby nie podejmować lub rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką D. W ocenie organu wnioskodawczyni ww. warunku nie spełnia albowiem nie podejmowała zatrudnienia od kilkunastu lat i nie zgłaszała gotowości do podjęcia zatrudnienia w urzędzie pracy, przy czym sytuacja ta nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad córką D. W odwołaniu od powyższej decyzji D M stwierdziła, iż winna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne bowiem nie podejmuje pracy z uwagi na pogarszający się stan zdrowia córki D., który powoduje, iż córka wymaga stałej opieki. Wskazała także, iż wcześniej nie mogła podjąć żadnej pracy bowiem po ślubie rodziła rok po roku dzieci i musiała się nimi zająć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 kwietnia 2005 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jest to jeden z warunków, od którego spełnienia uzależnione jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, warunek ten uznaje się za spełniony tylko wtedy, gdy ubiegający się nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na ściśle określony cel, tj. konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ stwierdził nadto, iż z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że odwołująca się nie spełniła tegoż warunku. Jak wskazał bowiem organ w ustalonym stanie faktycznym nie można mówić o "rezygnacji" z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Organ wskazał przy tym, iż termin "rezygnować" oznacza "zrzekać się czegoś dobrowolnie, odstępować od czegoś". Analizując z kolei przesłankę: "nie podejmuje zatrudnienia" zauważył, że termin "podejmować" oznacza "przedsięwziąć jakieś działanie, rozpocząć coś, zdecydować się, zgodzić się wykonać coś /jakąś pracę/". Z tych określeń terminu "podejmować" w ocenie organu wynika, że chodzi o działanie /decyzję/, które nie jest uzależnione od wystąpienia /spełnienia/ dodatkowego warunku /warunków/. Innymi słowy: chodzi o sytuację, gdy wszystkie warunki zostały spełnione, wystąpiły wszystkie okoliczności stanowiące podstawę do określonego działania i do zajęcia stanowiska, wyrażenia stanowczo woli, a osobie pozostało już tylko wyrażenie samej woli. Tak więc termin "nie podejmuje" oznacza zaniechanie działania /decyzję negatywną/, mimo że zostały spełnione pozytywnie wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest wyrażenie woli. W ocenie organu II instancji w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można uznać aby również ta przesłanka /"nie podejmuje"/ została spełniona. W skardze na powyższą decyzję D. M. zakwestionowała jej zasadność. W uzasadnieniu wskazała, iż przed urodzeniem pierwszego dziecka pracowała, jednakże później nie wróciła do pracy albowiem narodziny kolejnych dzieci spowodowały, iż musiała pozostać w domu i zająć się wychowywaniem piątki dzieci. Na wynajęcie niani nie pozwalała jej sytuacja finansowa. Skarżąca stwierdziła także, iż próbowała oddać najmłodszą córkę D. do przedszkola, jednakże musiała zostać z nią w domu, ponieważ D. nie była samodzielna. D. M. podkreśliła przy tym, iż od 2002 roku, w którym stwierdzono u jej córki D. epilepsję, nie mogła już podjąć żadnej pracy bowiem stan zdrowia córki powoduje, iż wymaga ona stałej opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 kwietnia 2005 roku oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy z dnia 25 stycznia 2005 roku wydane zostały na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze zm./, albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji). Przy czym z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, iż jedyną przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było to, iż organy uznały, że brak zatrudnienia w przypadku skarżącej nie jest spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką D. W ocenie Sądu z akt niniejszej sprawy nie wynika aby skarżąca nie spełniała warunku dotyczącego rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Jak ustalił bowiem organ I instancji (a organ II instancji tego nie zakwestionował) obecny stan zdrowia córki skarżącej – D. kwalifikuje skarżącą do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 9 grudnia 2004 roku wynika, że D. jest dzieckiem niepełnosprawnym, a jej stan zdrowia powoduje, iż wymaga ona "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" oraz "stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji". Nadto D. M. twierdzi, iż obecnie nie podejmuje pracy, ponieważ jej córka D. wymaga stałej opieki. Sąd miał przy tym na uwadze, iż samo ustalenie, że od kilkunastu lat skarżąca nie podejmowała zatrudnienia, nie pozwala przyjąć, jak uczyniły to organy obu instancji, iż obecnie skarżąca nie chce podjąć pracy z innych powodów niż konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jeżeli bowiem organy rozstrzygające niniejszą sprawę uważały, że skarżąca obecnie nie podejmuje pracy z uwagi na inne przyczyny, nie związane z koniecznością sprawowania opieki nad małoletnią D., winny przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu wykazania, iż rzeczywiście zachodzą one w niniejszej sprawie, czego nie uczyniły. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (tak Barbara Adamiak w: "Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" B. Adamiak, J. Borkowski, CH Beck, Warszawa 2004 rok, str. 67). Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje przy tym formalna teoria dowodowa, według której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Z treści przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i w tym celu dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2000 roku, sygn. akt V S.A. 948/00, LEX nr 50114). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów. Zgodnie z ww. przepisami organy rozpatrujące niniejszą sprawę winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Winny - kierując się powyższymi zasadami - przede wszystkim w sposób nie budzący wątpliwości ustalić z jakich przyczyn obecnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia. Organy niewątpliwie w niniejszej sprawie takiego postępowania nie przeprowadziły ograniczając się jedynie do analizy dokumentów załączonych przez skarżącą do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż orzekające w niniejszej sprawie organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tych też przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym zgodnie z treścią art. 120 cytowanej ustawy. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia czy skarżąca spełnia wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 ustawy dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, których zaistnienie jest konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, uwzględniając wskazania Sądu zawarte w treści przedmiotowego uzasadnienia oraz treść art. 7 i 77 k.p.a. Organ winien mieć przy tym na uwadze, iż art. 27 pkt 13 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) zmienił brzmienie art. 17 ustawy dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.