II SA/Gd 452/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. M. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 kwietnia 2008r., Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich postanawia przyznać T. M. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. T. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, oraz w pismach kierowanych do sądu podał, że jest osobą starszą, ma 74 lata, schorowaną, zamieszkuje wraz najstarszą córką i jej małoletnim synem, byłą żoną oraz pasierbem, utrzymując się z emerytury w wysokości 1.834,75 zł brutto. Wnioskodawca nadto oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku - oszczędności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 Euro. Jego miesięczne wydatki wynoszą: czynsz 67,29 zł, energia elektryczna 160 zł, woda 45 zł, rachunki telefoniczne łącznie 115 zł, abonament RTV 5,15 zł - łącznie około 395 zł miesięcznie. Dodatkowo dochodzi spłata kredytu w wysokości 380 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 cytowanej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w częściowym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cytowanej ustawy). Wskazać należy, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz np. kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W myśl doktryny prawniczej, w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Sąd uwzględniając fakt, iż strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek zawarty w rubryce 4 formularza PPF) dokonał rozważań, czy wnioskodawca spełnia wymienione przesłanki zawarte w cytowanych powyżej przepisach, dotyczących przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Analizując okoliczności wskazane we wniosku oraz dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawcy, w szczególności fakt niskich dochodów gospodarstwa domowego skarżącego, brak majątku i oszczędności, Sąd doszedł do przekonania, iż wnioskodawca wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających na poniesienie pozostałych kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Jednakże zgodnie z przyjętym orzecznictwem, przyznane prawo pomocy skutkuje na przyszłość, tj. od daty jego ustanowienia, nie ma zatem zastosowania do kosztów sądowych, których obowiązek uiszczenia powstał zanim wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1959 r. sygn. akt I CZ 126/59, publ. OSN 1960, z. IV, poz. 112, oraz z dnia 7 kwietnia 1995 r. sygn. akt II CRN 20/95, publ. OSNC 1995/9/132). Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.