II SA/Gd 464/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2006r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 11 maja 2006r., nr [...]. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia 11 maja 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz 104 k.p.a., odmówił K. Z. świadczenia pielęgnacyjnego dla syna M. R.. W uzasadnieniu wskazał, iż wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2005 r. K. Z. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji stwierdził, iż M. R. przebywa w internacie i jest uczniem IV klasy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej. Zdaniem organu okoliczność, iż syn wnioskodawczyni przebywa w internacie powoduje, że wnioskująca o świadczenie nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem w czasie pobytu syna w internacie, co w świetle obowiązujących przepisów uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji K. Z. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, iż jej syn przebywa w Ośrodku - gdzie jest dowożony - od godz. 9.50 w poniedziałek do godz. 16.00 w piątek, co sprawia, że nie może podjąć pracy. Żaden bowiem pracodawca nie chce jej zatrudnić na trzy dni w tygodniu (wtorek, środę i czwartek). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 czerwca 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. 2001 r. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) oraz na podstawie art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowią, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje m.in. matce dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast według art. 17 ust. 5 pkt 2 b) tejże ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Organ II instancji wskazał, iż z akt sprawy wynika, że w przypadku M. R. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w orzeczeniu z 25 stycznia 2006 r. zaliczył go do osób niepełnosprawnych i orzekł, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Zespół ten wskazał także m. in. na konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże spełnienie powyższego kryterium ustawowego dotyczącego niepełnosprawności jest niewystarczające, ponieważ przeszkodą w omawianej sytuacji jest okoliczność, iż niepełnosprawny został umieszczony w w/w Ośrodku w S. w związku z koniecznością kształcenia. Z istniejącego w aktach sprawy zaświadczenia Ośrodka z dnia 27 kwietnia 2006 r. wynika, że M. R. Jest uczniem kl. IV Szkoły Podstawowej i przebywa w internacie działającym przy tej placówce od poniedziałku do piątku. W ocenie Kolegium, z powyższego wnioskować można, że K. Z. nie sprawuje bezpośredniej opieki nad synem, bowiem jest on umieszczony w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, a taki - zgodnie z § 32 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005r. (Dz. U. Nr 52, poz. 467 ze zm.) - zapewnia wychowankom całodobową opiekę. Kolegium wskazało, iż nie jest przy tym istotne, że z zaświadczenia Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w S. z dnia 27 kwietnia 2006 r. wynika, że faktycznie całodobową opieką uczniowie objęci są przez trzy dni w tygodniu, od wtorku do czwartku, a częściową w poniedziałek i piątek, skoro w/w przepisy art. 17 ust. 5 pkt 2 b) dotyczą osoby umieszczonej w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zatem bez wpływu na możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia jest okoliczność, iż faktyczny pobyt dziecka może być tam krótszy niż 5 dni w tygodniu. K. Z. na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie jak w odwołaniu złożonym do Kolegium Odwoławczego skarżąca żądanie swoje uzasadnia okolicznością, iż nie może podjąć pracy, ponieważ w ciągu roku szkolnego musi odwozić syna do ośrodka szkolno-wychowawczego w poniedziałek rano wracając do domu ok. godz.15.00, a w piątek wyjeżdża z domu o godz. 9.15 aby odebrać dziecko z tego ośrodka. Powyższe, zdaniem skarżącej, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie wskazując, iż w skardze nie zostały podniesione nowe zarzuty, poza wymienionymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji, które uzasadniałyby zmianę rozstrzygnięcia Kolegium we własnym zakresie. Kolegium podtrzymało, że przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, tj. okoliczność, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, a syn skarżącej został w takiej placówce umieszczony. Nie jest więc przy tym istotne, iż faktycznie M. R. przebywa w ośrodku krócej niż 5 dni w tygodniu, skoro o możliwości przyznania przedmiotowego świadczenia przesądza czy dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga K. Z. zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem M. R. w sytuacji gdy przebywa on w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci Niepełnosprawnych w S.. Zgodnie z treścią art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. – 583 zł - Przepisy art. 5 ust. 3-10 stosuje się odpowiednio. W myśl ust. 5 omawianego przepisu, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Mając na uwadze powyższy przepis, w przedmiotowej sprawie organy odmawiając przyznania świadczenia powinny wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, iż Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką o której mowa w cytowanym przepisie - placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W ocenie Sądu, ustalenie, iż syn wnioskodawczyni przebywa w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla dzieci Niepełnosprawnych w S. na podstawie z zaświadczenia Ośrodka, z którego wynika, że M. R. jest uczniem klasy IV Szkoły Podstawowej i przebywa w internacie działającym przy tej placówce, która zapewnia opiekę przez 3 dni w tygodniu(wtorek, środa, czwartek) i częściową w poniedziałek i piątek, nie jest równoznaczne z wykazaniem, iż Ośrodek ten jest placówką o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z zaświadczenia Dyrektora Ośrodka z dnia 27 kwietnia 2006 r. – znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, iż uczniowie tej placówki są objęci całodobową opieką jedynie przez trzy dni w tygodniu, a w pozostałe dni jedynie tzw. opieką częściową. Powyższe przemawia za stwierdzeniem, iż organy nie ustaliły w szczególności, czy fakt sprawowania opieki jak wskazano w zaświadczeniu wynika ze statutu Ośrodka czy też wyłącznie z uzgodnień dokonanych z wnioskodawczynią. Sąd wskazuje, iż dla zastosowania dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mają znaczenia w sprawie indywidualne uzgodnienia dotyczące opieki nad dzieckiem dokonane pomiędzy szkołą a rodzicem (opiekunem) dziecka lecz wyłącznie hipotetyczna możliwość zapewnienia przez ten Ośrodek opieki przez co najmniej pięć dni w tygodniu. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia, Ośrodek w którym przebywa jej syn jest specjalnym ośrodkiem szkolno – wychowawczym, a więc szkołą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 18 ). Stosownie do § 23 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz.U. nr 52, poz. 467 ze zm.) wydanego na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze prowadzone są dla dzieci i młodzieży, które z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania. Zgodnie natomiast z § 32 ust. 1 w/w rozporządzenia ośrodki takie zapewniają wychowankom całodobową opiekę. W świetle powyższego w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką zapewniającą całodobową opiekę. Wątpliwości Sądu budzi natomiast to, czy Ośrodek ten zapewnia opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W niniejszej sprawie brak jest prawidłowych ustaleń organów w tym przedmiocie, a jak wskazano wyżej, to organy odmawiając wnioskodawczyni przyznania świadczenia z powołaniem się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b winny tą okoliczność wykazać jednoznacznie. Treść znajdującego się w aktach zaświadczenia przeczy natomiast ustaleniom organów w kwestii zapewnienia całodobowej opieki przez Ośrodek przez 5 dni w tygodniu. Zdaniem Sądu, organy I i II instancji nie wyjaśniając należycie kwestii czy Ośrodek Szkolno – Wychowawczy dla Dzieci Niepełnosprawnych w S. jest placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu nie wyjaśniły należycie sprawy stosownie do przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny ustalić jednoznacznie m. in. na podstawie statutu Ośrodka czy jest on placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Stosownie bowiem do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie ramowych statutów placówek publicznych (Dz. U. Nr 52, poz. 466) to właśnie statut Ośrodka określa jego organizację i warunki pobytu w nim wychowanków (§ 2 - § 7). Sąd wskazuje, iż istotą i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowa pomoc tym rodzicom, którzy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oczywistym jest, iż w sytuacji gdy dziecko wymagające opieki przebywa w placówce, która może mu zapewnić opiekę przez pięć dni w tygodniu to nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Jak wskazano wyżej, bez znaczenia dla sprawy są indywidualne uzgodnienia dotyczące czasu sprawowania przez Ośrodek opieki nad synem Igorem dokonane pomiędzy dyrekcją szkoły a wnioskodawczynią, jak również okoliczności związane z dowożeniem i odbiorem syna ze szkoły. Okoliczności te wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być brane pod uwagę. Okolicznością decydującą o zastosowaniu powyższego przepisu jest wyłącznie fakt, czy Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Ponieważ zaskarżona i uchylona decyzja nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było bezprzedmiotowe.