II SA/Gd 47/12

Dnia 16 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Ż. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 listopada 2011 roku, nr [...] przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić skarżącej Ż. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ż. G. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni ma na utrzymaniu trzech synów. Utrzymuje się z dochodów z tytułu umowy o pracę w wysokości 4 944,07 zł miesięcznie (netto - kwota ta stanowi średnią z trzech miesięcy, uwzględniającą dodatkowe wynagrodzenie roczne). Wskazała, że jest właścicielem domu o powierzchni 250 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,4 ha, a także nieruchomości gruntowej o powierzchni 3325 m2. Wyjaśniła, że dzieci uczą się w szkole, jedno jest w przedszkolu. Mąż wnioskodawczyni nie zamieszkuje z rodziną. Aktualnie toczy się pomiędzy małżonkami postępowanie o alimenty oraz w przedmiocie rozdzielności majątkowej. Wnioskodawczyni wyliczyła, że ponoszone przez nią wydatki na utrzymanie domu i rodziny wynoszą miesięcznie 1 880 zł (w tym obiad dla dziecka w szkole, paliwo, wyżywienie dla rodziny, opłaty za media, rata kredytu, środki czystości, opłata za przedszkole). Podkreśliła, że z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w swojej sprawie, w tym uiścić wpisu od skargi, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i dzieci. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 marca 2012 roku odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od postanowienia tego wnioskodawczyni wniosła sprzeciw w ustawowym terminie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, nr 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpoznając powyższy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 23 lutego 2011 r. (doręczonym stronie w dniu 2 marca 2011 r.), wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - dokumentów źródłowych, takich jak w szczególności: wyciągi z kont bankowych, oświadczenie w przedmiocie posiadanych nieruchomości oraz dokumentów obrazujących ponoszenie wykazywanych we wniosku wydatków na media. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni nadesłała do sądu pismo, a wraz z nim wyciągi z kont bankowych oraz decyzje wymiarowe w sprawie podatku od nieruchomości. Powyższe dokumenty wskazują, że wnioskodawczyni jest właścicielką w sumie pięciu nieruchomości, w tym: domu o powierzchni 250 m2 w Z. , nieruchomości zabudowanej domkiem letniskowym w K., nieruchomości zabudowanej domkiem rekreacyjnym o powierzchni 68,20 m2 w miejscowości G. (grunt o powierzchni 1000 m2), nieruchomości gruntowej o powierzchni 750 m2 przy ul. K. w Z. oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 2 356 m2 przy ul. T. w P. Nadesłane kserokopie rachunków obrazują ponoszenie kosztów na poziomie wskazanym przez wnioskodawczynię. Ponadto, wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pobiera dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych oraz jest właścicielką samochodu osobowego marki Toyota Corolla, rocznik 2003, o wartości 9000 zł. Oceniając przedstawione okoliczności, uznać należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez nią okoliczności dotyczące dochodów w jej gospodarstwie domowym wskazują, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni kształtuje się na poziomie co najmniej 2 296,95 zł netto ("czysty" dochód bez dodatków w postaci "trzynastej" pensji, czy nagród oraz wpłat pochodzących od męża). Poza tym wnioskodawczyni posiada znaczny majątek w postaci domu o powierzchni 250 m2 i czterech innych nieruchomości gruntowych, w tym dwóch zabudowanych domkami letniskowymi. Zarówno zatem osiągane stałe dochody jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki poprzez np. wynajem lub dzierżawę nieruchomości rolnej, czy budynkowej, nie uzasadniają stwierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawczyni jest dobra. Wnioskodawczyni ma możliwość czerpania pożytków z posiadanego majątku. W tej sytuacji uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i członków swojej rodziny. Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym była już mowa powyżej, że instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Wnioskodawczyni posiada majątek w postaci pięciu nieruchomości oraz dysponuje stałymi dochodami, również uzyskuje pomoc finansową od prowadzącego osobne gospodarstwo domowe męża, co oznacza, że nie sposób zaliczyć jej do grona osób ubogich. Należy przy tym zauważyć, że zakres wydatków rodziny jest w pewnym stopniu uzależniony od poziomu na jakim jest prowadzone gospodarstwo domowe. Mając zaś na uwadze, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana rodzina. Zgodnie z art. 84 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.) każdy jest bowiem obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych. Zwolnienie jako odstępstwo od tego obowiązku należy traktować w sposób wyjątkowy. Dlatego też odmowa zwolnienia z kosztów sądowych w wysokości 500 zł osoby, której wynagrodzenie (w wysokości 7000,50 brutto) znacząco przewyższa przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej (w IV kwartale 2011 roku wynosiło 3.586,75 zł - por. Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2012 roku - M.P. z 2012 r., poz. 62), posiada znacznej wartości majątek, uzyskuje także pomoc finansową od współmałżonka, odpowiada prawu i nie ogranicza konstytucyjnego prawa wnioskodawczyni do sądu. Udzielenie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżącego na innych obywateli - z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywane są wydatki budżetowe. Dlatego też może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są wyjątkowo niskie, zaś taka sytuacja nie ma miejsca w odniesieniu do wnioskodawczyni (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 roku, sygn. akt FZ 507/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.