II SA/Gd 478/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2022 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 3 marca 2022 r., nr SKO.421.105.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. B. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 3 marca 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Kierownik Działu Świadczeń Wychowawczych, Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chojnicach działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Chojnice, decyzją z dnia 7 stycznia 2022 r., odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na S. S. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że skarżąca nie spełnia warunków do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 1 i 1a oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), dalej jako: "u.ś.r". W trakcie przeprowadzonego postępowania administracyjnego w oparciu o przedłożone dokumenty ustalono bowiem, że skarżąca jest opiekunem prawnym S. S. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Chojnicach [..], sygn. akt [..] z dnia 23 lutego 2010 r. małoletni został umieszczony w rodzinie zastępczej u skarżącej i jej męża. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Chojnicach, sygn. akt. [..] z 12 kwietnia 2013 r. została ustanowiona opieka nad małoletnim, a obowiązki opiekuna powierzono skarżącej. Pozostający pod opieką legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w Chojnicach nr PZOON.501.2337.2021.6 z dnia 9 września 2021 r. Orzeczenie wydano na określony do 11 grudnia 2024 r., a niepełnosprawność datuje się od urodzenia, tj. od 12 grudnia 2008 r. Skarżąca nie podejmuje obecnie zatrudnienia, nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Chojnicach. Na podstawie elektronicznej weryfikacji w systemie Empatia ustalono, że ostatnie zatrudnienie skarżącej trwało od 22 lipca 2019 r. do 29 lutego 2020 r. W toku postępowania wyjaśniającego nie było możliwe przeprowadzenie zleconego rodzinnego wywiadu środowiskowego z uwagi na nieobecność skarżącej w miejscu zamieszkania i brak odpowiedzi mimo prób kontaktu dokonanych przez pracownika MOPS. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Ponadto, organ I instancji wskazał, że w świetle przepisów u.ś.r. jeżeli wnioskodawca nie jest matką lub ojcem osoby, nad którą sprawuje opiekę przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. - co oznacza, że może otrzymać wnioskowane świadczenie wyłącznie w sytuacji istnienia po swej stronie obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2020 r., poz. 1359), dalej: "k.r.o", Natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, ponieważ nie jest opiekunem faktycznym małoletniego ani też nie jest rodziną zastępczą z nim spokrewnioną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, rozpoznając odwołanie skarżącej, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium opisało dotychczasowy przebieg sprawy oraz wskazało, że podstawą materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 17 u.ś.r., określający warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasady jego oraz przyznawania. Po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1,1a, 5 oraz 6 u.ś.r. oraz bezspornych okoliczności sprawy, organ II instancji uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, gdyż skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej we wskazanych wyżej przepisach, z uwagi na brak statusu opiekuna faktycznego małoletniego oraz rodziny zastępczej z nim spokrewnionej. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącej, jako opiekunowi prawnemu, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym podopiecznym, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria, Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy skarżąca, w świetle powszechnie obowiązujących przepisów, posiada legitymację do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast, stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych przepisów, Sąd stwierdził, że zarówno organ I, jak i II instancji, dokonały prawidłowej ich wykładni dochodząc do trafnej konstatacji, że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych w tych artykułach, skutkiem czego nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że małoletni, posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, został umieszczony przez sąd rodzinny w rodzinie zastępczej, którą stanowią dla niego skarżąca wraz z jej mężem. Niepodważalne jest także to, że na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego skarżącej powierzono opiekę nad podopiecznym. Co istotne, sam status opiekuna na gruncie u.ś.r. nie jest równoznaczny z byciem opiekunem faktycznym dziecka, którym zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r. jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o jego przysposobienie. Taka sytuacja nie zachodzi jednakże w niniejszej sprawie a zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. W niniejszej sprawie nie została spełniona również przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., gdyż pomimo tego, że podopieczny skarżącej został umieszczony w rodzinie zastępczej, to z małoletnim nie łączy jej stosunek pokrewieństwa, co jest konieczne dla przyznania przedmiotowego świadczenia. Wreszcie, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie doszło także do ziszczenia się przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., albowiem na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem małoletniego podopiecznego legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności. Należy wskazać, że zgodnie z przepisami k.r.o. obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Z mocy art. 23 i 27 k.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, obowiązek alimentacyjny – zgodnie z treścią art. 131 k.r.o. – powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia, a także – w myśl art. 144 k.r.o. – dotyczy ojczymów, macoch i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni – w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo), a także powinowaci w wypadkach określonych w art. 144 k.r.o. Treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to, które wynika z k.r.o. Wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny lub jak ma to miejsce w niniejszej sprawie- osób obcych (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK, 911/21, wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1761/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, w uchwale NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 jednoznacznie opowiedziano się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r., podkreślając, że nie można tego przepisu traktować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. Nie należy więc, powołując się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem. Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i brak sprzeciwu organu.