II SA/Gd 486/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Wojewody z dnia 14 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia oddalić wniosek skarżącego J. D. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19. W dniu 15 lipca 2019 r. J. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 14 czerwca 2019 r., nr [..]. Sprawa ta zarejestrowana została pod sygn. akt II SA/Gd 486/19. W sprawie tej, starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II SPP/Gd 91/19, przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W piśmie z dnia 13 listopada 2019 r. Izba Adwokacka poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu wyznaczyła adwokat M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, oddalił skargę wniesioną przez skarżącego w niniejszej sprawie. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 16 czerwca 2020 r. W piśmie z dnia 2 czerwca 2020 r. Izba Adwokacka poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu w zamian za adwokat M. M. wyznaczono adwokat M. K. W piśmie z dnia 13 lipca 2020 r. adwokat M. K. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku, który to wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, oddalił. Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 909/20, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie. W piśmie z dnia 27 czerwca 2022 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r., wskazując, że Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej orzeczeniem z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt [..], uznał adwokat M. M. winną popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, tj., że w okresie od grudnia 2019 r. do maja 2020 r. nienależycie, niesumiennie i bez należytej uczciwości, sumienności i gorliwości wykonywała obowiązki adwokata w ten sposób, że pomimo wyznaczenia jej pełnomocnikiem z urzędu skarżącego nie informowała skarżącego o terminach posiedzeń i postępach w sprawie, nie wykonywała żadnych czynności procesowych w sprawie, w szczególności nie stawiła się na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r., nie zapewniła też na niej obecności osoby substytuta, co doprowadziło do zaniechania złożenia, warunkującego drogę, wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2020 r., na co nie uzyskano zgody reprezentowanej strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Złożony przez skarżącego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19 - nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie przy tym do treści art. 87 p.p.s.a. pismo wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Z powołanej regulacji wynika, że tylko kumulatywne zaistnienie przywołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, art. 87, Nb 1). Na wstępie należy jednakże zauważyć, że zgodnie z treścią art. 87 § 5 p.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Ustawa nie stanowi przy tym co należy rozumieć przez sytuację wyjątkową. Należy przyjąć że są to nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2008 r., s. 197). Niewątpliwie pojęcie to nie może być rozumiane rozszerzająco jako każdy przypadek (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 273/11, LEX nr 1130773). W orzecznictwie wskazuje się, że w takiej sytuacji przywrócenie terminu może nastąpić w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach typu działanie siły wyższej np. długotrwałej poważnej klęski żywiołowej (zob. postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I FZ 345/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając taki wniosek o przywrócenie terminu należy wyważyć argumenty wspierające wniosek i argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie oraz ustalić, czy przedstawione we wniosku argumenty uzasadniają, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 624/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez wyjątkowy przypadek należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie (zob. postanowienie NSA z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 109/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, brak jest podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie wystąpiły takie okoliczności uniemożliwiające skarżącemu złożenie wniosku w terminie, które można uznać za przypadek wyjątkowy, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Przede wszystkim bowiem skarżący nie wykazał fundamentalnej przesłanki, umożliwiającej przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, tj. nie wykazał braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie wyroku. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić bowiem tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OZ 655/10, LexPolonica nr 2387928). Brak winy w uchybieniu terminu podlega przy tym ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe czy nagła choroba strony lub pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą czy też mylne poinformowanie strony przez sąd o terminie i trybie wniesienia środka zaskarżenia (zob. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt II FSZ 279/14., niepubl.). Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (zob. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1075/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie terminu nie jest zaś dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 1997 r., sygn. akt SA/Sz 630/96, Lex nr 30748). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, nieznajomość prawa, w tym również w zakresie obliczania terminów, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, brak staranności strony w zapoznaniu się z treścią pouczenia zawartego w doręczonej decyzji, oczekiwanie na poradę profesjonalisty, tym bardziej gdy strona została pouczona o terminach i innych okolicznościach mających wpływ na jej sytuację prawną (por. np. wyrok NSA z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt II OSK 36/14; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 402/11 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Już zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wydanym w niniejszej sprawie, po rozpoznaniu wniosku kolejnego pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku, postanowieniu z dnia 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, wskazał, że zarówno w dniu ogłoszenia wyroku na rozprawie, jak i przez cały okres biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku, skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego ustanowionego w ramach prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że wyznaczony pełnomocnik procesowy została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 4 marca 2020 r., a informację o tym odebrała osobiście w dniu 6 lutego 2020 r. Mimo to pełnomocnik nie stawiła się na termin rozprawy, na której ogłoszony został wyrok oddalający skargę, ani nie podjęła żadnych innych czynności, w szczególności nie złożyła w terminie 7 dni wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a. Dopiero w dniu 18 maja 2020 r. pełnomocnik poinformowała sąd o rezygnacji z pełnionej funkcji, co obligowało samorząd zawodowy do wyznaczenia dla strony nowego pełnomocnika, w ramach ustanowionego prawa pomocy. W tym czasie jednak wyrok się uprawomocnił wskutek niezłożenia wniosku o jego uzasadnienie. Zaistniałe zaniedbanie w tym zakresie, jakiego dopuścił się pełnomocnik reprezentujący stronę, wywołuje skutki takie, jak gdyby dopuściła się ich sama strona, która ponosi konsekwencje czynności podejmowanych przez pełnomocnika w jej imieniu (jak i konsekwencje braku podjęcia tych czynności). W związku z tym zaniedbanie pełnomocnika, a następnie jego rezygnacja z pełnionej funkcji i konieczność wyznaczenia nowego reprezentanta strony nie stanowi okoliczności wyłączającej winę skarżącego w uchybieniu terminowi. We wniosku o przywrócenie terminu nie powołano żadnych innych obiektywnych okoliczności mogących świadczyć o braku winy poprzednio wyznaczonego pełnomocnika w zaniechaniu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ocenę tę poparł Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 909/20, oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie, wskazując, że skarżący w ramach przedmiotowego wniosku nie wykazał, że jego poprzedni pełnomocnik uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez winy. Skarżący nie wykazał zaś aby od czasu wydania tych postanowień nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby uzasadniać odmienną ocenę. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone , a nawet prawomocne. Przedstawiona przez skarżącego w rozpoznawanym obecnie wniosku argumentacja, wskazująca na wydanie przez Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej orzeczenia z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt [..], o uznaniu adwokat M. M. winną popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, potwierdza bowiem jedynie winę pełnomocnika w niezłożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie wyroku a tym samym i winę skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika oraz to, że zaniedbania osób, którymi on się posługuje, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA/Gd 1676/99, POP 2002, nr 12, poz. 148). Zgodnie zaś z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenie terminu jest możliwe jedynie wtedy, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Wina uniemożliwia przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 486/19, o czym orzekł w postanowieniu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.