II SA/Gd 494/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek skarżącego E. Cz. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z obłożnie chorą żoną – I. Cz., a ich wspólne miesięczne dochody wynoszą około 4.800 zł. Skarżący posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz działkę o powierzchni około 3500 m2. Miesięczne koszty leczenia żony wynoszą około 1.400 zł, a koszty utrzymania gospodarstwa domowego od 400 zł do 900 zł miesięcznie w sezonie grzewczym. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Zgodnie z wezwaniem wnioskodawca przedstawił wyciąg bankowy z ostatnich trzech miesięcy, z którego wynika, iż dochodem rodziny jest emerytura małżonków w kwotach 1.493,16 zł i 2.269,34 zł oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 2.083,12 zł, co daje łącznie dochód w wysokości około 5.800 zł. Z dokumentacji obrazującej koszty leczenia żony poza granicami kraju wynika, iż kształtują się one na poziomie 1.400 zł miesięcznie. Z tytułu sprzedaży działek skarżący uzyskał w październiku 2009 r. kwotę 108.360 zł, z czego kwotę 42.000 zł wydatkował na remont domu. Na skarżącego zarejestrowany jest samochód marki OPERL ASTRA, rok produkcji 1993 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 22 lipca 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. Cz. wniósł sprzeciw podnosząc, iż Referendarz sądowy błędnie przyjął wysokość kosztów leczenia żony, które wraz z dojazdami, lekami, dietą i utrzymaniem żony wynoszą 2.866,30 zł (marzec 2011 r.), 3250,90 zł (kwiecień 2011 r.) oraz 3273,42 zł (maj 2011 r.). Skarżący podkreślił również, iż na wyciągach bankowych operacje prowadzone są na zasadzie kredytu odnawialnego z limitem 10.000 zł a do kwoty 42.000 zł, którą przyjęto za remont domu należy doliczyć 50.000 zł za robociznę i usługi. Skarżący oświadczył również, iż obecnie jest w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, na dowód czego przedłożył zaświadczenie, z którego wynika, iż złożył podanie o rozwiązanie umowy o pracę z dniem 31 sierpnia 2011 r. w związku z przejściem na emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2011 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 tej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, w związku z czym dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony skarżącego sprawie wpis sądowy wynosi 784 zł. Zatem rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która obecnie poddaje się leczeniu za granicami kraju. Skarżący wykazał, iż osiąga dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.493,16 zł oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.083,12 zł (otrzymywanego w dacie złożenia wniosku oraz sprzeciwu). Ponadto żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 2.269,34 zł. Tak więc średni miesięczny dochód rodziny wynosi około 6.000 zł. Ponadto wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 120 m2, działkę o powierzchni około 3500 m2 a także samochód OPEL ASTRA, rok produkcji 1993 r. W ocenie Sądu, przedstawiona wyżej sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Skarżący osiąga dochód umożliwiający zapłatę kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące tego, iż zgromadzone środki są przeznaczane na leczenie żony nie wykluczają możliwości pokrycia przez niego kosztów postępowania. Wysokość osiąganych dochodów w odniesieniu do zwykłych kosztów utrzymania, nawet powiększonych o koszty leczenia żony za granicą, jest wystarczająca również na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd pragnie dodatkowo wyjaśnić, iż spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05, niepubl.). Zaciągnięte przez stronę kredyty bankowe świadczą jedynie o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, niepubl.). Tak więc posiadanie przez wnioskującego kredytu odnawialnego świadczy jedynie o jego zdolności kredytowej w związku z pokaźnymi dochodami. Ponadto, posiadany przez skarżącego majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków (w tym również kosztów sądowych), brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, niepubl.). Powyższe wskazuje, w ocenie Sądu, iż skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Ponadto przeznaczenie znacznych środków na remont domu (42.000 zł jak przyjął referendarz, czy też ponad 92.000 jak twierdzi strona) wskazuje na posiadanie przez wnioskodawcę środków finansowych w takiej wysokości, która nie uprawnia wnioskującego do skorzystania z prawa przeznaczonego wyłącznie dla osób ubogich, pozostających w razie konieczności uiszczenia kosztów sądowych bez środków na życie. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.