II SA/Gd 495/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 22 lipca 2016 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania E. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. E. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że jest on osobą samotną. Utrzymuje się z emerytury z dodatkiem opiekuńczym w kwocie 1393 zł miesięcznie netto oraz z dochodu z okazjonalnego najmu mieszkania w wysokości 457,50 zł. Łączny jego dochód wynosi zatem około 1850 zł miesięcznie netto. Wnioskodawca, jak napisał, obecnie leczy się w związku z chorobą nowotworową i dyskopatią, posiada pierwszą grupę inwalidzką. Z wniosku wynika nadto, że posiada on majątek w postaci: 50 % udziałów w domu o powierzchni 110 m2 (o wartości 140000 zł), samochodu osobowego marki T., rocznik 2007, o wartości około 12000 zł, oszczędności w wysokości 2100 zł. Miesięcznie koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę około 1200 zł miesięcznie. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z 29 września 2016 r. wezwano go do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym np.: wyciągów z kont bankowych, dokumentu potwierdzającego miesięczne dochody z najmu, oświadczenia, czy drugi ze współwłaścicieli domu partycypuje w kosztach jego utrzymania) , których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawcy zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Niniejsze wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone 5 października 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem referendarza sądowego. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn. ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 2 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie referendarza, uchylając się od przedstawienia i udokumentowania swojej sytuacji majątkowej i dochodowej w sposób określony w treści zarządzenia z 29 września 2016 r., wnioskodawca uniemożliwił jednocześnie pozytywne rozpatrzenie jego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez niego informacje natomiast, przy braku udokumentowania okoliczności związanych w szczególności z ciążącymi na nim szczególnymi zobowiązaniami, pozwalają natomiast uznać, że jest on w stanie wygospodarować środki na koszty postępowania, jeśli nie z bieżących dochodów, które według jego oświadczenia wynoszą ponad 1800 zł, to z posiadanych oszczędności (według oświadczenia – 2100 zł). Należy też na marginesie zaznaczyć, że wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy co do jego stanu majątkowego w odniesieniu do posiadanych nieruchomości – skoro, jak sam wskazuje, osiąga dochody z tytułu najmu mieszkania, to wskazywałoby to, że poza udziałami w prawie własności domu, posiada także majątek w postaci mieszkania. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.