II SA/Gd 499/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 16 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić B. S. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. B S złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Od lat cierpi na poważną chorobę nowotworową, leczenie wiąże się z dużymi kosztami, a choroba nie pozwala mu prowadzić aktywnej pracy zawodowej. Wnioskodawca wskazał również, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem pełnoletnich dzieci, które są na utrzymaniu rodziców. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż posiada dom wielkości 180 m2 oraz nieruchomość rolną wielkości 13 ha. Dochód rodziny stanowi świadczenie chorobowe skarżącego w wysokości 1700 zł oraz dochód żony (ze stosunku pracy i prowadzonej działalności gospodarczej) w wysokości 3000 zł. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że jego żona pracuje jako nauczyciel w Zespole Szkól w S. a jej zarobki wynoszą 2875,49 zł netto, natomiast zasiłek chorobowy skarżącego wynosi 1109,34 zł netto miesięcznie za lipiec. Skarżący wskazał, że miesięczne koszty dojazdów na leczenie do Bydgoszczy wynoszą około 600 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż posiada samochód osobowy marki Mercedes 124, rok prod. 1989 o wartości około 8000 zł oraz że nie korzysta z dopłat bezpośrednich. Nadto przedłożył on zaświadczenie o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym oraz dochodu podatnika w podatku od osób fizycznych przyjętego do podstawy opodatkowania na kwotę zero złotych oraz rachunek za energię elektryczną i rachunek za telefon komórkowy wystawiony na "Handel-Gastronomia B.S." na kwotę 277,82 zł. Skarżący nie wykonał w pełni zobowiązania referendarza sądowego, gdyż nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony oraz rachunku służącego do obsługi działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę. Nie przedstawił również dokumentów obrazujących całościowo koszty utrzymania nieruchomości. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2010 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, uznając iż wnioskodawcę stać na poniesienie wszelkich kosztów sądowych związanych z prowadzeniem niniejszej sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wykonał w całości zarządzenia referendarza o przedłożeniu dodatkowych dokumentów i oświadczeń a twierdzenia skarżącego o trudnej sytuacji materialnej nie znalazły potwierdzenia w złożonych dokumentach. Skarżący nie ujawnił nadto w oświadczeniu, że posiada grunty budowlane oraz, że wspólnie z małżonką prowadzą ośrodek wypoczynkowy w K.. B. S. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 19 sierpnia 2010 r., wskazując, iż Referendarz sądowy WSA w Gdańsku został wprowadzony w błąd nieprawdziwymi informacjami zawartymi w aktach administracyjnych sprawy. Skarżący oświadczył, iż nie prowadzi i nie prowadził jakiegokolwiek ośrodka wypoczynkowego w K. ani poza K.. Wnioskodawca wskazał, że jest właścicielem działki budowlanej. Skarżący twierdzi, że nie jest w stanie udowodnić kosztów leczenia choroby nowotworowej, zapewnił jednak, że są one bardzo wysokie. Do sprzeciwu skarżący dołączył wymagane przez Referendarza wyciągi z kont bankowych. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie Referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2010 r. utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje: Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 tej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, wskazać należy, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca wykazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem pełnoletnich dzieci. Miesięczny dochód rodziny wynosi około 4700 zł. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 13 ha, działkę budowlaną o powierzchni 0,5959 ha, której wartość oszacowano na kwotę 215 300 zł. oraz samochód marki Mercedes 124. Z przedstawionych wyciągów z konta bankowego wynika, że żona skarżącego dokonuje comiesięcznych wpłat na fundusz inwestycyjny w wysokości 100 zł. oraz spłaca raty kredytu w wysokości 482,02 zł. Skarżący nie udokumentował ponoszonych kosztów leczenia oraz kosztów utrzymania nieruchomości. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (vide: postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego wnioskodawca zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 651 zł tytułem wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Skarżący jako właściciel nieruchomości znacznej wartości nie jest osobą ubogą. Fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oznacza, iż strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny nie jest wysoki. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach bądź znajdujących się w niebywale ciężkiej sytuacji. Przepis art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody i posiadających majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.