II SA/Gd 50/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. R. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 29 listopada 2024 roku, nr WOP.7722.201.2024.GD w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie odprowadzania wód opadowych oddala skargę. P. R. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej jako: WINB) z 29 listopada 2024 r., nr WOP.7722.201.2024.GD, utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wejherowie (dalej jako: PINB) z 22 lipca 2024 r., nr PINB-III-7140/1/21, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Pismem z 3 lipca 2024 r. skarżący zwrócił się do organu nadzoru budowlanego I instancji o wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.) - dalej "Prawo budowlane", w przedmiocie nakazania właścicielce działki nr [...] w Z. [...], L. R., usunięcia nieprawidłowości polegających na nieprawidłowym odprowadzaniu wód opadowych z budynku zlokalizowanego na tej działce na teren działki nr [...], której właścicielem jest skarżący. Postanowieniem z 22 lipca 2024 r. PINB odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) - dalej "k.p.a.". W uzasadnieniu podano, że na działce nr [...], obręb Z., usytuowany jest budynek mieszkalny jednorodzinny zrealizowany na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę Wójta Gminy Wejherowo (dalej jako: Wójt) z 23 marca 1993 r., nr 8381/39/93, przeniesionej decyzją z 3 lipca 1998 r. ,nr 7351/39/93/1998, na rzecz obecnego inwestora i właściciela, oraz na podstawie planu realizacyjnego, będącego załącznikiem do decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 23 marca 1993 r., nr 8381/39/93. Zgodnie z zatwierdzonym planem realizacyjnym, stanowiącym załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę - budynek według projektu typowego W-0116, usytuowany jest w odległości od 56 do 64cm od granicy z działką sąsiednią nr [...]. Zakończenie budowy nastąpiło w 2013 r., a organ nadzoru budowlanego nie wniósł sprzeciwu do zgłoszenia zakończenia budowy. Dalej wskazano, że z uwagi na usytuowanie rynny budynku w granicy z działką nr [...] , decyzją PINB z 4 września 2023 r., wydaną w trybie art. art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nałożono na inwestora obowiązek wykonania określonych robót budowlanych - skrócenie krawędzi konstrukcji dachu w okapie o 0,20 m od strony działki nr [...] i zamontowanie rynny dł. ok. 12,60 m i rury spustowej odprowadzającej wody opadowe na teren własnej działki, nie naruszając granicy sąsiedniej działki nr [...], w celu doprowadzenia budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr [...] do stanu zgodnego z prawem. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją WINB z 23 maja 2024 r., który orzekł o braku podstaw do wydania decyzji w trybie art. 51 Prawa budowlanego, bowiem wobec budynku wydano już pozwolenie na użytkowanie, co uniemożliwia badanie jego legalności. Z kolei na działce nr [...] znajduje się budynek mieszkalny jednorodzinny wzniesiony na podstawie decyzji Starosty Wejherowskiego (dalej jako: Starosta) o pozwoleniu na budowę nr AB.6740.III.97.20212.12, którego budowa została zakończona w lipcu 2023 r. PINB nie zgłosił sprzeciwu do zgłoszenia zakończenia robót budowlanych. Zwrócono uwagę, że ukształtowanie terenu działek nr [...] i [...] jest zróżnicowane. Mianowicie, według mapy zasadniczej, rzędne terenu działki nr [...] są wyższe od terenu działki nr [...] (na zbliżonej wysokości terenu działki nr [...] rzędne wynoszą 38.4, 38.8, 38.1 (ze spadkiem w kierunku ulicy) zaś działki nr [...] - 40.4, 39.7, 38.1. W projekcie zagospodarowania działki nr [...], zatwierdzonym decyzją Starosty, rzędne dla terenu działki nr [...] wynosiły 38.4, 39.5 Zatem poziom terenu działki nr [...] miejscami jest wyższy od poziomu terenu działki nr [...] o około 1,3 m do 0,90 m, co świadczy, że dokonano zmiany naturalnego spływu wód opadowych z terenu działki. Mając to na uwadze organ stwierdził, powołując się na art. 61a § 1 k.p.a., że wystąpiła przesłanka odmowy wszczęcia postępowania w postaci "innej uzasadnionej przyczyny", ponieważ w sprawie toczyło się już postępowanie. W zażaleniu zarzucono naruszenie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której stan techniczny działki nr [...] powoduje odprowadzanie wód na teren sąsiedni, co jest niezgodne m.in. z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r., poz. 1225), dalej jako "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych", i powoduje tym samym zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego. Odwołujący się stanął na stanowisku, że w odniesieniu do trybu przewidzianego w art. 66 Prawa budowlanego ważny jest obiektywny stan techniczny obiektu budowlanego i jest on samodzielną przesłanką do podjęcia postępowania w celu usunięcia stanu zagrażającego otoczeniu, bez względu na wcześniejsze decyzje. Natomiast stan techniczny budynku na działce nr [...] jest nieprawidłowy i zagraża bezpieczeństwu mienia na działce skarżącego. Na skutek rozpoznania zażalenia WINB - postanowieniem z 29 listopada 2024 r. - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnianiu WINB podkreślił, że powodem orzeczenia przez ten organ o braku podstaw do wydania decyzji w trybie art. 51 Prawa budowlanego był fakt wydania decyzji udzielającej pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku, zlokalizowanego na działce nr [...]. Wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie jest konsekwencją stwierdzenia przez organ nadzoru budowlanego zgodności wybudowanego obiektu z zatwierdzonym projektem budowlanym, zatem wzniesione obiekty budowlane nie mogą podlegać ponownemu sprawdzeniu (pod kątem legalności wybudowania) przez organy nadzoru budowlanego - dotyczy to trybu zwykłego, jak i wznowieniowego. Jednocześnie jednak w swojej decyzji z 23 maja 2024 r. WINB wyjaśnił, że kwestię zalewania działki nr [...] wodami opadowymi z budynku znajdującego się na działce nr [...] organ I instancji powinien rozwiązać postępowaniem prowadzonym w oparciu o art. 66 Prawa budowlanego dotyczącym użytkowania budynku. Jak dalej wyjaśnił WINB, organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania powołując się na brak możliwości procedowania w oparciu o art. 51 Prawa budowlanego (kwestia ta została już wyjaśniona w decyzji WINB z 23 maja 2024 r.) oraz z powodu dokonanej zmiany naturalnego spływu wód opadowych z terenu działki nr [...] na teren działki nr [...]. Tymczasem powinien był stwierdzić, że co do zasady stronami postępowania prowadzonego w trybie art. 61 lub art. 66 Prawa budowlanego są wyłącznie właściciel oraz zarządca obiektu budowlanego jako potencjalni adresaci decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Udział innych podmiotów - osób trzecich (np. skarżącego) - w postępowaniach w sprawach utrzymania i użytkowania obiektu należy traktować na zasadzie wyjątku, przy czym wymaga on wykazania interesu prawnego w rozumieniu art 28 k.p.a. O charakterze strony nie może decydować jedynie jej wola. W ocenie WINB wynik postępowania administracyjnego dotyczącego stanu technicznego budynku zlokalizowanego na działce nr [...] nie będzie miał wpływu na prawa i obowiązki skarżącego, ponieważ adresatem ewentualnego rozstrzygnięcia organu I instancji będzie wyłącznie właściciel budynku, znajdującego się na ww. działce. Wobec tego w niniejszym przypadku nie zachodzi przypadek, w którym skarżący mógłby dowieść istnienia swojego interesu prawnego w tym postępowaniu. Natomiast ze względu na zalewanie działki nr [...] jej właściciel (który złożył wniosek o wszczęcie postępowania), posiada interes faktyczny. W tym stanie rzeczy zasadna była odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a., gdyż wniosek o wszczęcie powstępowania został złożony przez osobę, która nie może być stroną w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 66 Prawa budowlanego. Końcowo organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji powinien dokonać ponownej oceny kwestii związanej z możliwością zalewania działki nr [...] wodami opadowymi odprowadzanymi poprzez system orynnowania z dachu budynku znajdującego się na działce nr [...] i ewentualnie wszcząć postępowanie z urzędu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący zarzucił naruszenie: art. 28 k.p.a. w zw. z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że skarżący nie posiada interesu prawnego w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy i tym samym nie jest stroną postępowania; art. 61a k.p.a. poprzez wadliwe utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia z uwagi na nieprawidłowe uznanie, że skarżący nie jest stroną; art. 61 w zw. z art. 5 § 2 Prawa budowlanego, poprzez wadliwe uznanie, że niniejsze postępowanie nie dotyczy interesu prawnego skarżącego. Stawiając te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowień i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania,, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skarżący uznał za nieprawidłowe stanowisko organu, że stroną tego postępowania są właściciel oraz zarządca budynku, gdyż to oni są adresatami potencjalnej decyzji wydanej w toku takiego postępowania. Tymczasem wyjątkowo można uznać za stronę osobę trzecią, niebędącą właścicielem ani zarządcą obiektu będącego przedmiotem postępowania, lecz wymaga to wykazania interesu prawnego takiej osoby. W odniesieniu do swojej sytuacji powołał się na wyrok NSA, w którym uznano, że wykładnia art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego wyłączająca interes prawny właściciela lokalu, który dotknięty jest skutkami związanymi z użytkowaniem obiektu budowlanego w sposób zagrażający zdrowiu, jest wykładnią błędną i nie uwzględnia systemu regulacji prawnej przyjętej w tej ustawie, w tym art. 61 w zw. z art. 5 ust. 2. Wprawdzie wyrok ten dotyczył lokalu, jednak zdaniem skarżącego nie ma podstaw, aby argumentacja wyrażona w ww. orzeczeniu nie dotyczyła również budynków wolno stojących - przepisy, z których Sąd wywodził interes prawny właściciela lokalu, znajdują zastosowanie również co do właściciela domu wolno stojącego. Przyjęcie stanowiska odmiennego całkowicie pozbawiałoby skarżącego możliwości ingerencji w prawidłowość podejmowanych w sprawie decyzji i wymuszałyby od niego bierność w tym zakresie. Zauważono też, że w swoim uzasadnieniu organ I instancji odnosił się do zupełnie odmiennego żądania prawnego niż to, które wystosował skarżący. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu WINB wyjaśnił, że przytoczony przez skarżącego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy innego przypadku. Natomiast co do innego żądania prawnego wystosowanego przez skarżącego niż przywołane w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji, także WINB odniósł się już w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto, mając na uwadze możliwość zalewania działki nr [...] wodami opadowymi odprowadzanymi poprzez system orynnowania z dachu budynku zlokalizowanego na sąsiedniej działce, WINB wskazał w uzasadnieniu postanowienia na konieczność ponownego przeanalizowania sprawy przez organ I instancji i ewentualnie wszczęcie postępowania z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie WINB z 29 listopada 2024 r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.), dalej: "Prawo budowlane", z uwagi na – jak doprecyzował organ odwoławczy – brak możliwości bycia stroną przez wnioskodawcę w postępowaniu, którego wszczęcia się domaga, a to z kolei z uwagi na brak interesu prawnego w tym postępowaniu, a co za tym idzie – brak legitymacji wnioskowej. Zdaniem Sądu powyższe rozstrzygnięcie jest co do zasady prawidłowe, ponieważ postępowanie administracyjne w trybie art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane może być prowadzone tylko z urzędu, a zatem w ogóle brak jest możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek. Zatem rozstrzygnięcie organu jest prawidłowe, choć błędnie je uzasadniono, co jednak nie stanowi przesłanki do uchylenia kontrolowanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania na postawie art. 61a § 1 k.p.a., powołując się na przeszkodę przedmiotową, tj. "inne uzasadnione przyczyny", upatrując jej w fakcie - po pierwsze - braku możliwości kontrolowania legalności budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...] ze względu na wydanie wobec tego budynku decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, a po drugie - ze względu na dokonanie przez wnioskodawcę zmiany naturalnego spływu wód opadowych z terenu jego działki nr [...]. Tymczasem, jak słusznie wskazał WINB, kwestia możliwości procedowania w trybie art. 51 Prawa budowlanego została już przesądzona w decyzji organu II instancji z 23 maja 2024 r., nr WOP.7721.181.2023.GD, zaś wniosek skarżącego nie dotyczył kontroli legalności wybudowania budynku, tylko stanów określonych w art. 66 Prawa budowlanego. Natomiast przeszkody we wszczęciu postępowania WINB upatrywał w przesłance podmiotowej, tj. braku przymiotu strony u skarżącego. Jak już wskazano, podstawą prawną odmowy wszczęcia postępowania był przepis art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej: "k.p.a.", który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania administracyjnego – przypis Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na tle przytoczonej regulacji nie budzi wątpliwości, że ustawodawca rozróżnił dwa etapy postępowania - tj. postępowanie wstępne, polegające na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, oraz postępowanie właściwe, w ramach którego następuje merytoryczne badanie sprawy i rozpatrywanie wniosku, które co do zasady kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika więc, że samo złożenie żądania wszczęcia postępowania administracyjnego nie powoduje automatyczne skutku jego wszczęcia. Organ bowiem zobowiązany jest przeprowadzić wstępną analizę wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku, a więc okoliczność określonych w art. 61a k.p.a. Z kolei w ramach unormowania art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. tzw. przesłankę podmiotową i przesłankę przedmiotową, stanowiące oczywiste przeszkody wszczęcia postępowania, czyli takie, które można stwierdzić po wstępnej analizie wniosku, bez potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania, tj. od osoby, która nie ma legitymacji materialnej do złożenia wniosku (przesłanka podmiotowa). Druga z przesłanek natomiast dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z "innych uzasadnionych przyczyn" (przesłanka przedmiotowa). Pomimo, iż przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, to w orzecznictwie i doktrynie ustalono, że do takich innych uzasadnionych przyczyn należy zaliczyć sytuacje, które w sposób oczywisty, jednoznaczny i niewątpliwy stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, na przykład gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie, lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (tak m.in. NSA w wyrokach: z 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 693/17 i z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2962/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzecznia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). W doktrynie i orzecznictwie odnoszącym się do tej przesłanki wskazuje się, że organ wydaje postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania jeżeli m.in.: żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją; żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie; nastąpiło przedawnienie materialnoprawne - upływ terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia. Ponadto do innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego należy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2931/15, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 970/16; wyrok NSA z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2576/16, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1305/14; dostępne - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy katalog nie jest wyczerpujący. Ustawodawca normując inne uzasadnione przyczyny odmowy wszczęcia postępowania miał na myśli takie sytuacje, w których z żądaniem wszczęcia postępowania zwraca się wprawdzie podmiot, któremu może przysługiwać legitymacja strony, jednakże jednocześnie zachodzą takie przyczyny, które uniemożliwiają jego uruchomienie i prowadzenie (E. Szewczyk, M. Szewczyk, Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w kontekście art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny" 2012, z.1, s. 45). Zdaniem Sadu, art. 61a § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie także w sprawach, w których przepisy administracyjnego prawa materialnego przewidują wszczęcie postępowania tylko z urzędu, tak jak w tej sprawie. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, ustawodawca w przepisie art. 61a § 1 k.p.a. w odróżnieniu od pierwszej przesłanki, która wyraźnie odnosi się do kwestii wszczęcia postępowania na wniosek podmiotu niebędącego stroną, w przypadku drugiej przesłanki - mówiąc o innych uzasadnionych przyczynach wykluczających prawną możliwość wszczęcia postępowania, nie wskazał expressis verbis czy chodzi tu o postępowanie, które mogłoby zostać wszczęte przez organ z urzędu, czy też na wniosek strony(zob. wyroki WSA w Warszawie z 19 listopada 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1660/21; WSA w Łodzi w wyroku z 17 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 854/15, CBOSA). Co też istotne, o przedmiocie postępowania administracyjnego przesądza regulacja w przepisach materialnego prawa administracyjnego, zatem art. 61 § 1 k.p.a. musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego. Jeśli zatem przepisy szczególne wyraźnie określają przypadki wszczęcia postępowania na wniosek bądź też z urzędu, organ jest związany tymi postanowieniami. Przepis art. 61 § 2 k.p.a. przewiduje ze względu na szczególnie ważny interes strony dopuszczalność wszczęcia postępowania z urzędu, gdy przepis prawa wymaga wniosku strony, nie przewiduje natomiast wszczęcia postępowania na wniosek, jeżeli postępowanie może być wszczęte tylko z urzędu (tak NSA w wyroku z 7 lutego 2023 r., sygn. II OSK 2827/21, CBOSA). W związku z tym, iż przepisy prawa materialnego wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej oraz normują inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego, konieczne jest odniesienie się do przedmiotu żądania zawartego we wniosku skarżącego. Wniosek ten miał na celu skontrolowanie stanu technicznego budynku na działce nr [...] pod kątem prawidłowości odprowadzania wód opadowych z dachu i rynien, bowiem usunięcie nieprawidłowości w tym zakresie nie było już możliwe – zdaniem organów - w trybie nadzoru budowlanego ze względu na uzyskane pozwolenie na użytkowanie budynku. Chodziło więc o postępowanie w trybie art. 66 Prawa budowlanego, uregulowane w rozdziale 6 ustawy, zatytułowanym "Utrzymanie obiektów budowlanych". Postępowanie oparte na treści art. 66 Prawa budowlanego jest wszczynane w związku z utrzymywaniem i użytkowaniem obiektów budowlanych, a nie w związku z powstałymi w czasie budowy i wykonywania robót budowlanych niezgodnościami obiektu budowlanego z przepisami techniczno-budowlanymi czy z w związku z samowolną realizacją obiektu budowlanego. Gdy nieprawidłowość i wadliwy stan obiektu wynika z wykonania robót budowlanych samowolnie lub niezgodnie z przepisami, to wówczas skutki tych naruszeń usuwa się w postępowaniu dotyczącym źródeł ich powstania - art. 48-51 Prawa budowlanego, natomiast gdy nieodpowiedni stan techniczny wynika z nieprawidłowego użytkowania i utrzymywania obiektu to wówczas usuwa się stwierdzone nieprawidłowości w trybie określonym w art. 66 Prawa budowlanego. Przepis art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego stanowi, że właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy. Przepis art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego wymaga zaś, by obiekt budowlany był użytkowany w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywany w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz aby nie dopuścić do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. W przypadkach wymienionych w ustawie (art. 66 ust. 1 pkt 1-4 Prawa budowlanego) właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w obiekcie budowlanym stwierdzonych nieprawidłowości. Nie ulega wątpliwości, że w świetle treści art. 61 i art. 66 Prawa budowlanego adresatami rozstrzygnięć wydanych na tych podstawach mogą być wyłącznie właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Jako potencjalni adresaci decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, to te podmioty, tj. właściciele i zarządcy obiektu posiadają interes prawny do wzięcia udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących użytkowania i utrzymywania obiektów budowlanych. Zasada ta znajduje dodatkowe uzasadnienie w treści art. 5 ust. 1 pkt 9 cyt. ustawy, który nakazuje poszanowanie uzasadnionych interesów osób trzecich występujących w obszarze oddziaływania obiektu, ale jedynie przy projektowaniu i budowaniu obiektu budowlanego, a nie przy użytkowaniu i utrzymaniu obiektu budowlanego. Co istotne, art. 5 ust. 1 Prawa budowlanego usunięto istniejące w uprzednio obowiązującym stanie prawnym (sprzed nowelizacji z 2003 r.) sformułowanie o użytkowaniu i utrzymaniu obiektu budowlanego, a art. 5 ust. 2 Prawa budowlanego odsyła jedynie do regulacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7, a więc nie obejmuje regulacji określonej w ust. 1 pkt 9 dotyczącej poszanowania uzasadnionych interesów osób trzecich występujących w obszarze oddziaływania obiektu. Ponadto, po zmianie tej, w postępowaniu w przedmiocie utrzymania i użytkowania obiektu budowlanego odpadła przesłanka nakazująca uwzględnianie uzasadnionych interesów osób trzecich (zob. wyrok NSA z 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 286/10, CBOSA). W konsekwencji więc, jak słusznie wskazał WINB, co do zasady stronami postępowania prowadzonego na podstawie art. 66 Prawa budowlanego będą tylko właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Jako potencjalni adresaci decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, zasadniczo tylko te podmioty posiadają bowiem interes prawny do wzięcia udziału w takim postępowaniu (por. wyroki NSA: z 12 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2111/14; z 1 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2444/10, z 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 286/10; z 4 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 999/06, CBOSA). Natomiast udział innych podmiotów - osób trzecich (jak np. skarżącego) - w postępowaniach w sprawach utrzymania i użytkowania obiektu należy traktować na zasadzie wyjątku, przy czym wymaga on wykazania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Może mieć to miejsce, gdy obiekt budowlany zagraża ich życiu lub zdrowiu, czy bezpieczeństwu ich mienia, co ma wpływ na wykonywanie przez nich prawa względem sąsiedniej nieruchomości (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 1257/18; z 17 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 305/15, z glosą aprobującą S. Zwolaka, Studia Iuridica Toruniensia, tom XXII, s. 465-480, a także A. Fronczak, Udział osób trzecich (sąsiadów) w postępowaniu z zakresu utrzymania obiektów budowlanych, Kwartalnik Prawa Publicznego, Nr 1/2015, s. 81-89). Nie wpływa to jednak na możliwość żądania przez taką osobę wszczęcia postępowania w trybie art. 66 Prawa budowlanego. Odnoście bowiem sposobu wszczynania tego rodzaju postępowania należy wskazać, że na podstawie art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471), do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane został dodany przepis art. 53a, który wszedł w życie z dniem 19 września 2020 r. Zgodnie z art. 53a ust. 1 postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy - Prawo budowlane (tj. postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy) wszczyna się z urzędu. Tę samą ustawą (w art. 1 pkt 53 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r.) dodano także - z datą obowiązywania od dnia 19 września 2020 r., przepis art. 72a, zgodnie z którym postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1 (usunięcie nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie budowlanym oraz zakaz użytkowania obiektu), art. 67 ust. 1, art. 68 oraz art. 71a ust. 4, także wszczyna się z urzędu. Z uzasadnienia wprowadzonych zmian wynika, że "Wprowadzenie przepisu art. 53a (a także art. 72a), który przesądza, że postępowania w sprawie naruszeń Prawa budowlanego wszczynane są z urzędu, było konieczne ze względu na pojawiające się w tej kwestii wątpliwości oraz rozbieżności w orzecznictwie. (...) rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy - Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek. (...)." (zob. Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, druk nr 121). Przepis art. 72a Prawa budowlanego przesądza, że postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 68 oraz art. 71a ust. 4, a więc także w sprawie żądanego przez skarżącego usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie budowlanym (art. 66 Prawa budowlanego), wszczyna się tylko z urzędu. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 72a ustawy - Prawo budowlane, jego literalne brzmienie jak i materiały legislacyjne nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że postępowania uregulowane w art. 66 Prawa budowlanego są inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 782/22, CBOSA). Skoro zatem postępowanie zmierzające do wydania decyzji na podstawie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego (o nakazaniu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w razie stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym) może zostać wszczęte przez organ wyłącznie z urzędu (a nie na wniosek strony), to ewentualny wniosek o uruchomienie tego postępowania należy potraktować w kategoriach sygnału, który właściwy organ ma obowiązek zweryfikować pod kątem wystąpienia lub nie przesłanek prowadzenia tego postępowania, a także w dalszej kolejności kręgu stron takiego postępowania. Nie jest jednak w takiej sytuacji możliwe wszczęcie postępowania administracyjnego z wniosku, a procesowym odzwierciedleniem uznania, że wnioskodawca domaga się wszczęcia postępowania na wniosek w sytuacji, gdy może ono być wszczęte tylko z urzędu, winno być postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Prawidłowo WINB ustalił, że postępowanie w trybie art. 66 Prawa budowlanego dotyczącego stanu technicznego budynku na działce nr [...] może być wszczęte wyłącznie z urzędu, a więc spełniona została negatywna przesłanka przedmiotowa do wszczęcia postępowania na wniosek. Słusznie też przypomniano organowi I instancji, że już w decyzji WINB z 23 maja 2024 r. wskazano na konieczność podjęcia z urzędu działań przez organ nadzoru odnośnie zalewania działki nr [...]. Dodać można, że w sytuacji, gdy PINB dalej będzie uchylał się od obowiązku zweryfikowania stanu technicznego budynku na działce nr [...] (systemu orynnowania i zalewania w ten sposób działki sąsiedniej), możliwe jest zwrócenie się do Prokuratury, bowiem zgodnie z art. 182 k.p.a. prokuratorowi służy prawo zwrócenia się do właściwego organu administracji publicznej o wszczęcie postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił ją. Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.