II SA/Gd 501/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich wdowie po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 lutego 2011 r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej I. J. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 20 kwietnia 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku I. J. o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 8 lutego 2011 r., nr [...], odmawiającą przyznania uprawnień. Przyczyną odmowy przyznania uprawnień wdowie po kombatancie było istnienie okoliczności, które nie pozwoliłyby E. J. na utrzymanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Pełnił on bowiem służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego – [...] Pułku KBW K., który według informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 22 sierpnia 1995 r. brał udział w walkach z AK, WiN, NSZ, czyli podejmował działania zwalczające organizacje oraz osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 20 ust. 3 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 22 ust. 2 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), Skargę na powyższą decyzję złożyła I. J. wskazując, że jest to rozstrzygnięcie dla niej krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w piśmie z dnia 13 czerwca 2011 r. poinformował skarżącą o skutkach prawnych wniosku organu z art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz o uprawnieniu skarżącej do żądania przeprowadzenia rozprawy w terminie czternastu dni od doręczenia zawiadomienia o złożeniu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Zawiadomienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 16 czerwca 2011 r. Czternastodniowy termin do zgłoszenia żądania rozpoznania sprawy na rozprawie upłynął dla skarżącej bezskutecznie w dniu 4 lipca 2011 r. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozpoznał sprawę ze skargi I. J. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą. Podstawą przyznania uprawnień kombatanckich wdowie po kombatancie jest przepis art. 20 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia wdowy po kombatancie, określone w art. 20 ust. 3 ustawy, nie mają pierwotnego charakteru. Należą one do kategorii uprawnień pochodnych, uzależnionych od uprawnień pierwotnych przysługujących zmarłemu współmałżonkowi. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez istnienia uprawnień pierwotnych - a ich zachowanie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2001 r., V SA 1625/00, LEX nr 79349). W konsekwencji, dla ustalenia uprawnień pochodnych wdowy po kombatancie kluczowym jest ustalenie, czy uprawnienia kombatancie przysługiwałyby nadal żyjącemu kombatantowi, czy też istniejący stan faktycznych uzasadniałby ich negatywną weryfikację. Stwierdzenie, iż zmarły kombatant winien być pozbawiony uprawnień kombatanckich uniemożliwia przyznanie uprawnień wdowie po kombatancie. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy, uprawnień kombatanckich pozbawia się między innymi osoby wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy. Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Z dyspozycji wskazanych przepisów wynika, że dla oceny zachowania przez męża skarżącej uprawnień kombatanckich niezbędne było w niniejszej sprawie poczynienie ustaleń - czy służył on w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej - czy wykonywał on podczas i w związku z tą działalnością zadania operacyjne i śledcze związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ orzekający w niniejszej sprawie dokonał prawidłowego ustalenia pierwszej z tych przesłanek. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że mąż skarżącej służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego – [...] Pułku KBW K.. Wcielony został do służby w KBW K. w dniu 30 września 1947 r., a przeniesiony do rezerwy w dniu 19 września 1949 r. w stopniu starszego kaprala. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był wojskowo - policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. (II UZP 7/91 - OSNCA 1992, nr 10, poz. 174) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., T 15/93 (OTK 1994, nr 1, poz. 4), oznacza wszystkie jednostki organizacyjne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyjąć należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. W ocenie Sądu, organ zaniechał natomiast wnikliwego ustalenia w niniejszej sprawie zaistnienia drugiej z przesłanek pozbawienia uprawnień kombatanckich, jaką jest wykonywanie przez kombatanta czynności operacyjnych lub śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności organ nie wskazał, który rodzaj tych czynności, kiedy i gdzie wykonywał E.J. Według informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego jednostka, w okresie, w którym służbę wojskową odbywał w niej E. J., tj. w latach 1947-1949, oprócz walk z bandami UPA, walczyła również między innymi z ugrupowaniami zbrojnego podziemia: AK, WiN, NSZ. Z samego faktu, że w latach 1947-1949 KBW K. brało udział w zwalczaniu AK, Win i NSZ, nie można wywieść wniosku, że mąż skarżącej brał udział w walkach z organizacjami niepodległościowymi podejmując działania o charakterze operacyjnym lub śledczym. Stwierdzenie podstaw do pozbawienia zmarłego kombatanta przyznanych uprawnień opierać się musi na wnikliwych i znajdujących podstawę w zebranych materiale dowodowym ustaleniach faktycznych. Ustalenie okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy musi być niewątpliwe i nie może opierać się o domniemaniach. Organ winien zatem ustalić czy w ogóle, oraz które z czynności, śledcze czy operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polski, wykonywał E. J. Podkreślić należy, iż E. J. ubiegając się w 1967 r. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich przedłożył deklarację członkowską, życiorys i zeznania świadków, w których wskazano na jego udział w walkach z bandami UPA w okolicach N. S., N. T. i na terenie r.. Dokumenty te nie potwierdzały jego udziału w walkach z AK, WiN i NSZ. Podobnie wniosek o nadanie E. J. medalu "Zwycięstwa i Wolności" z 1973 r. uzasadniany był wyłącznie jego walkami z UPA. Jedynie we wniosku o nadanie E. J. medalu "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej" z 1984 r. wskazano, że brał on udział w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem i bandami UPA w rejonie N. S., N. T., Z., K. i R.. Kwestia ta, w okolicznościach niniejszej sprawy wymagała zatem szczegółowego wyjaśnienia. Ustalenie przez organ faktu wykonywania przez E. J. czynności operacyjnych lub śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, nie powinno opierać się na ogólnikowym stwierdzeniu zawartym we wniosku z 1984r. Dokument ten został sporządzony w znacznym odstępie czasowym od złożenia wniosku o przyznanie uprawnień, uzasadnianego innymi okolicznościami, nie został on przez E. J. podpisany i nie wskazuje źródeł przytoczonych w nim twierdzeń. Wobec powyższego wskazać należy, że organ administracji orzekający w niniejszej sprawie z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zaniechał należytego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W szczególności, wbrew wymogowi przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji nie podjął kroków niezbędnych do wyjaśnienia charakteru czynności podejmowanych przez męża skarżącej w toku pełnionej służby wojskowej podczas i w związku z działalnością polegającą na zwalczaniu organizacji niepodległościowych, co dopiero pozwoliłaby na zastosowanie odpowiednich przepisów prawa. Dopiero ustalenie, że E. J. podejmował konkretne czynności śledcze lub operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych uzasadniałoby na negatywną weryfikację jego dotychczasowych uprawnień kombatanckich i tym samym odmowę skarżącej przyznania uprawnień pochodnych w stosunku do uprawnień E. J.. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 8 lutego 2011 r. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego toku postępowania. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania, zatem orzekanie o możliwości jej wykonania w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe. Na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o zwrocie na rzecz skarżącej I. J. kosztów postępowania – uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 100 zł.