II SA/Gd 503/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. i H. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wynika, że skarżący domagali się przyznania zwolnienia od kosztów, albowiem nie byli w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają mieszkanie o powierzchni 31 m2 i wartości 70 tys. zł. |Skarżący wskazali, że z uwagi na stan zdrowia wymagają kolejnych zabiegów i wizyt lekarskich oraz przyjmowania leków. Oświadczyli oni, że oboje uprawnieni są do świadczeń emerytalnych, które miesięcznie stanowią kwotę 3427,08 zł netto. Zarządzeniem referendarza sądowego z 14 października 2015 r. wnioskodawcy zostali wezwani do przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych świadczeń emerytalnych, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym rachunków i lokat terminowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawców za ten sam okres (opłaty za użytkowany lokal, opłaty za wodę, energie elektryczną, gaz, wydatki na lekarstwa, rehabilitację) Przy piśmie z dnia 8 listopada 2015 r. wnioskodawcy przedłożyli kopie decyzji o waloryzacji ich emerytur, wydruk z rachunku bankowego o wysokości stałych zleceń związanych z opłatami (miesięczna wysokość tych wydatków to 773 zł), kopie skierowań na badania, kopie wypisu ze szpitala, kopie faktury na zakup opon, niezbędnych z powodu koniecznych wyjazdów do szpitala w M. oraz rachunki za leki na kwotę 439 zł. W tych okolicznościach referendarz sądowy uznał, że oświadczenie złożone przez skarżących nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny ich obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, a nadesłane przez nich pismo z dnia 8 listopada 2015 r. wraz z załącznikami nie stanowiło należytego wykonania zarządzenia z 14 października 2015 r., pozostawiając sytuację finansową skarżących niewyjaśnioną. Skarżący nie przedłożyli bowiem dokumentów obrazujących ich dochody, środki zgromadzone na rachunkach i koszty związane z utrzymaniem na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżący nie podzielili wątpliwości referendarza sądowego w zakresie ich stanu majątkowego i środków utrzymania. Oświadczyli oni, że oprócz emerytury nie uzyskują żadnych innych dochodów. W zakresie ponoszonych kosztów uzupełnili dotychczasowe oświadczenia wyjaśniając, że konieczne wyjazdy do szpitala pochłaniają około 1800 zł. Ponoszą również opłaty na rzecz Ogrodu Działkowego w T. w wysokości 656,73 zł. Nie wskazali jednak w jakim okresie ponieśli powyższe wydatki. Do sprzeciwu dołączyli oni dowody wpłat na rzecz Polskiego Związku Działkowców w 2015 r. na łączną kwotę 413,87 zł, rachunki za paliwo na łączną kwotę 242,86 zł, kartę informacyjną leczenia szpitalnego H. G., jego skierowanie do szpitala oraz skierowanie na badania laboratoryjne w opiece ambulatoryjnej. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprzeciw w pierwszej kolejności należało uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), zwanej dalej ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w rozpoznawanej sprawie wniesiona została w dniu 21 sierpnia 2015 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wnosili skarżący, jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie poczynione wyżej uwagi podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów i środków finansowych pozostających w dyspozycji, jak również ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny. Dopiero bowiem porównanie tych wartości możne dać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości środków pozostających w dyspozycji i ponoszonych kosztów utrzymania winno być podstawą ustaleń Sądu. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawców. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w celu usunięcia wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawców zarządzeniem z dnia 14 października 2015 r. zobowiązano ich do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawców, w tym m.in. do wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nich rachunków bankowych obrazujących historię wpłat, wypłat i sald w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz do kopii dokumentów obrazujących koszty utrzymania wnioskodawców w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżący natomiast w sposób wybiórczy zastosowali się do powyższego wezwania przedkładając dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanej przez każdego z nich miesięcznej emerytury, zestawienie zleceń płatniczych o charakterze stałym, skierowania do szpitala i na badania H. G., paragon za zakup opon samochodowych opiewający na kwotę 500 zł, faktury za zakup leków w listopadzie 2015 r. na łączną kwotę 445,34 zł oraz zaświadczenie potwierdzające schorzenia H. G. Wśród przedłożonych dokumentów zabrakło jednak wyciągów bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wykazów kosztów utrzymania z tego samego okresu. W ocenie Sądu dysponowanie tymi dokumentami jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny ich sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Prawidłowa weryfikacja obecnych możliwości płatniczych wnioskodawców może nastąpić w pewnej perspektywie czasowej, którą w niniejszym przypadku określono na 3 miesiące wstecz. Dopiero bowiem spojrzenie na ten okres pozwoli na całościową ocenę sytuacji finansowej wnioskodawców i ocenę, czy środki pozostające w ich dyspozycji umożliwią im partycypowanie w kosztach postępowania i w jakiej części, a o możliwościach finansowych decydują nie tylko aktualne dochody lecz także zgromadzone na rachunkach bankowych oszczędności. Wnioskodawcy uchybili obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, wobec czego nie można przyjąć, że zobrazowali swoją rzeczywistą sytuację finansową, a w konsekwencji, że wykazali zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, Sąd uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego, jak wskazano wyżej, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżących wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy.