II SA/Gd 504/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Protokolant Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 12 kwietnia 2002 r. nr [...] w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia. Starosta decyzją z dnia 12 kwietnia 2002 r., nr [...], na podstawie art. 33c ust 2, art. 33e ust 1 pkt 1, art. 33g ust 1,4,5,6, art. 35a ust 1 pkt 7, art. 43 ust 3, art. 2a ust 1 pkt 2b ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120, poz. 1284) przyznał rodzinie zastępczej – H. O. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – K. O. w wysokości 588.40 zł., co stanowiło 40% kwoty stanowiącej podstawę ustalenia pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych pomniejszonej o połowę dochodu dziecka. Pomoc ta miała być wypłacana od 1 kwietnia 2002 r. do 10-tego każdego miesiąca. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej przyznano, zgodnie z treścią art. 43 ust 3 ustawy, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego z dnia 9 kwietnia 2002 r. Organ wyjaśnił również, że rodzinie zastępczej przysługuje 40% kwoty stanowiącej podstawę ustalenia pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych pomniejszonej o połowę dochodu dziecka. Kwota od której naliczana jest pomoc dla rodzin zastępczych wynosi 1573 zł. Zgodnie z art. 33 e ust 1 pkt 1 ustawy rodzina H. O. została zakwalifikowana jako rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem. Od decyzji tej odwołała się H. O., stwierdzając, że 28 stycznia 2002 r. zwróciła się do Starosty o wypłacenie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka K. O. od stycznia 2001 r. Wskazała również, iż rodziną zastępczą jest od 14 września 1993 r. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę w trybie nadzoru instancyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 lutego 2004 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielając jego uzasadnienie faktyczne i prawne. Kolegium wskazało, ze H. O. na podstawie umowy otrzymywała pomoc pieniężną z tytułu bycia rodziną zastępczą dla K. O. Zgodnie z art. 55 ust.2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) umowy w sprawie przyznania rodzinom zastępczym pomocy pieniężnej zawarte przed dniem 1 stycznia 2000 r. zachowywały ważność do dnia 31 grudnia 2000 r., chyba że rodzina zastępcza wystąpiła wcześniej o zmianę tej umowy. Mimo, iż w świetle tego przepisu, organ l instancji nie był zobowiązany do wypowiedzenia tej umowy, to pismem z dnia 29 września 2000 r. znak: [...] Starosta wypowiedział H. O. umowę z dniem 31 grudnia 2000 r., tj. po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Tym samym uczynił więcej niż nakładał na niego przepis prawa. Po wypowiedzeniu wszczął również postępowanie w sprawie udzielenia przedmiotowej pomocy, w trybie i na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Organ poinformował H. O. o zmianie przepisów, jak również o obowiązku umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Kolegium ustaliło, że zgodnie z art. 33g ustawy rodzinom zastępczym udzielana jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka w wysokości 40 % kwoty, o której mowa w ust. 4, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 10 % kwoty, o której mowa w ust.4. Podstawą ustalania wysokości pomocy pieniężnej, określoną w ust.4 tego artykułu jest kwota 1.573 zł. Organ wyjaśnił, iż decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana dopiero po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego /rodzinnego/. Wywiad ten przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Wywiad musi być przeprowadzony przed wydaniem decyzji, ponieważ naruszenie tej zasady stanowiło by podstawę do uchylenia decyzji bądź stwierdzenia jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie H. O. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie potrzeb dziecka przyjętego do rodziny zastępczej zwróciła się 28 stycznia 2002 r. Pismem z dnia 19 lutego 2002 r. organ l instancji zwrócił się do wnioskodawczyni o kontakt w sprawie ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Z akt sprawy wynika, iż H. O. uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ prowadził w tej sprawie korespondencję ze skarżącą wyjaśniając jej cel przeprowadzenia wywiadu. Ostatecznie dopiero 5 kwietnia 2002 r. H. O. telefonicznie umówiła się na przeprowadzenie wywiadu na dzień 9 kwietnia 2002 r. Podczas wywiadu organ ustalił, że K. O. umieszczona jest w rodzinie zastępczej H. O. otrzymuje alimenty w wysokości 120 zł miesięcznie. H. O. przysługuje więc pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w wysokości 569,20 zł (40 % z 1.573 zł = 629,20 zł - 60 zł z dochodu dziecka). Ponieważ pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej nie jest przyznawana uznaniowo, a wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i brak podstaw do jej uchylenia. H. O. wniosła skargę na powyższą decyzję, w której wywodziła, że powinna otrzymać pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania wnuczki od stycznia 2001 r. Podkreśliła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie faktyczne i prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia 12 kwietnia 2002 r., którą przyznano rodzinie zastępczej – H. O. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – K. O., znajdującej się w jej rodzinie zastępczej od dnia 14 września 1993 r., od 1 kwietnia 2002 r. Skarga H. O. sprowadza się w istocie do kwestionowania okresu, od którego przyznano jej tę pomoc. W ocenie skarżącej powinna ona ją otrzymywać od stycznia 2001 r., a więc od miesiąca, w którym wygasła dotychczasowa umowa, na podstawie której otrzymywała pomoc pieniężną z tytułu bycia rodziną zastępczą. Stosownie do art. 33 g ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w tej rodzinie dziecka w wysokości 40% kwoty, o której mowa w ust. 4, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50% dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 10% kwoty, o której mowa w ust. 4. Art. 33g ust 8 tej ustawy zawiera delegację ustawową dla Rady Ministrów, zgodnie z którą określi ona, w drodze rozporządzenia: 1) wysokość oraz szczegółowe zasady przyznawania pomocy pieniężnej, o której mowa w ust. 2, 2) szczegółowe warunki finansowania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, w tym także przebywającego poza rodziną zastępczą, 3) szczegółowe zasady przyznawania wynagrodzenia rodzinom, o których mowa w art. 33e ust. 1 pkt 3, z tytułu pozostawania w gotowości przyjęcia dziecka albo świadczonej opieki i wychowania, w zależności od czasu pobytu dziecka w tej rodzinie, liczby dzieci, stanu ich zdrowia i rozwoju, 4) zasady i wysokość odpłatności rodziców za pobyt ich dzieci w rodzinach zastępczych oraz sposób i tryb postępowania w tych sprawach. Ustawodawca zatem wyraźnie wskazał, że pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych nie będzie podlegała w tym zakresie przepisom ustawy o pomocy społecznej, lecz regulacja ta znajdzie odrębne uregulowanie w stosownych aktach wykonawczych. Nie znajdzie tu zatem zastosowania generalna regulacja zawarta w art. 43 ust 6 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą świadczenie z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Organ błędnie przyjął możliwość zastosowania w niniejszej sprawie wskazanego powyżej przepisu art. 43 ust 6 ustawy. Zastosowanie znajdują tu bowiem przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 120, poz. 1284), którym uregulowano szczegółowe warunki finansowania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. § 17 tego rozporządzenia nakazuje udzielanie pomocy pieniężnej za okres pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, począwszy od dnia, w którym dziecko zostało faktycznie umieszczone w tej rodzinie w wykonaniu orzeczenia sadu opiekuńczego. Z akt sprawy wynika, że K. O. pozostawała w rodzinie zastępczej H. O. od dnia 14 września 1993 r. Zaprzestanie wypłaty świadczeń od dnia 1 stycznia 2001 r. w związku ze zmianą przepisów i błędną ich interpretacja przez organ administracji było istotnym naruszeniem prawa. O zastosowaniu tego odmiennego trybu świadczyć może również art. 33g ust 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym rodzina zastępcza może zrezygnować z przysługującej pomocy pieniężnej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych przysługuje automatycznie od chwili faktycznego umieszczenia dziecka w takiej rodzinie i jeżeli rodzina zastępcza nie chce z takiej pomocy finansowej korzystać, to musi złożyć oświadczenie o rezygnacji z niej. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji powinny zastosować właściwe przepisy dotyczące szczególnego trybu przyznania pomocy społecznej przewidzianej dla rodzin zastępczych. Sąd, uznając iż orany administracji błędnie zastosowały przepis art. 43 ust 6 ustawy o pomocy społecznej w odniesieniu do ustalenia terminu, od którego przysługiwała H. O. pomoc pieniężna na utrzymanie dziecka znajdującego się w rodzinie zastępczej uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) decyzje organów obydwu instancji w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia.