II SA/Gd 508/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia 12 lutego 2010 r., nr [...], 2. określa, że decyzje wymienione w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane. M. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 kwietnia 2010r. nr [...]. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 12 lutego 2010r., skierowaną do M. C., organ I instancji, orzekł o obowiązku zwrotu kwoty 3.391,84zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. przyznanych K. A. na rzecz W. A. wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 341,91zł na dzień 12.02.2010r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 4.11.1008r. przyznano K. A. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. na W. A. w wysokości 350zł miesięcznie na dziecko. W związku z zakończeniem okresu świadczeniowego 2008/2009, stosownie do przepisu art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm.) należy wydać decyzję o obowiązku zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Na tej podstawie, jak wskazał organ, M. C. zobowiązany jest uiścić odsetki naliczone do dnia spłaty. Nadto organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 3 w/w ustawy w przypadku nieuiszczenia należności podlegają one ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. M. C. złożył odwołanie od powyższej decyzji, podając, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego K. A. otrzymywała jednocześnie alimenty w pełnej wysokości zasądzonej wyrokiem. Alimenty te płacili dziadkowie (rodzice odwołującego) i jak podniósł odwołujący w tym okresie nie był jako ojciec zobowiązany do alimentacji i co miesiąc regularnie wpłaca zadłużenie do Komornika. Do odwołania odwołujący załączył zaskarżoną decyzję, wyrok Sądu Rejonowego w S. dnia 16 kwietnia 2008r. sygn. akt [...] w sprawie o alimenty przeciwko J. C. i L. C. oraz ksero dowodów wpłat alimentów w kwocie 300zł dokonywanych przez L. i B. C. począwszy od marca 2008r. w kwocie 300zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 lutego 2010r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2009r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Z 2009r. Dz. U. nr 1, poz. 7 ze zm.), stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto organ II instancji wskazał, że uprawnienia do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej przewiduje art. 30 ust. 1 ww. ustawy. Powołując się na przytoczony przepis art. 30 ust. 1 organ odwoławczy wskazał, że wniosek w sprawie uregulowanej w powyższym przepisie strona winna kierować do organu I instancji, gdyż tylko ten organ jest właściwy do jego rozpatrzenia. Decyzja w tym przedmiocie wydawana jest w odrębnym postępowaniu, dlatego argumenty w tym zakresie nie mogły być uwzględnione w toczącym się postępowaniu. Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że w sprawie zaistniały uchybienia proceduralne, w postaci braku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania oraz o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z nim (art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 61 § 4 kpa). W takim stanie rzeczy stwierdzić należy, że ograniczenie postępowania do wydania decyzji i jej doręczenia oznacza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 61 §4 kpa. Jednak dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ wyżej opisanych zasad postępowania, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji. Taki stan nie zaistniał, w ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie. Zatem wystarczającym jest wskazanie popełnionych uchybień, bez konieczności uchylania decyzji organu I instancji. M. C. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że pismem z dnia 14.01.2010r. Komornika Sądu Rejonowego przy Sądzie Rejonowym w S. został poinformowany o zajęciu wierzytelności dotyczącej wypłaty z funduszu alimentacyjnego na kwotę 3.652,10zł, a w dniu 10.05.2010r. otrzymał decyzję Kolegium z dnia 20 kwietnia 2010r. Skarżący podał, że SKO w uzasadnieniu decyzji błędnie przyjęło, że przedmiotem odwołania była treść przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tymczasem jak podał skarżący jego zarzuty dotyczą tego, że wszczęto postępowanie komornicze (14.01.2010r.) przed wydaniem decyzji przez organ I instancji w dniu 12.02.2010r. Nadto skarżący podniósł, że Kolegium nie ustosunkowało się do faktu płacenia alimentów przez dziadków (rodziców skarżącego), jako zobowiązanych w dalszej kolejności i tego czy w takim przypadku możliwe jest otrzymywanie świadczenia alimentacyjnego, skoro brak jest warunku bezskuteczności egzekucji. Skarżący wskazał, że w ustawie określono, że świadczeniem nienależnym jest świadczenie nienależnie pobrane, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty. Skarżący podniósł, że winno być bezspornym, że pobierając świadczenie alimentacyjne K. A. otrzymywała jednocześnie alimenty zgodnie z powołanym wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2008r. od 1.03.2010r. na rzecz córki W. Do wniosku o wypłatę świadczenia winna więc dołączyć m.in. odpis prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty od dziadków. Nadto skarżący zarzucił, że decyzja została wydana bez pełnego rozeznania co do stanu faktycznego, a na wydanie decyzji nie miał wpływu, gdyż nie był wzywany do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Nadto odnosząc się do złożonego wyroku Sądu Rejonowego w S. organ wskazał, że rodzice skarżącego zostali zobowiązani do płacenia alimentów na rzecz wnuczki W. A. w kwocie po 150zł miesięcznie- wyrok ten jednakże nie zniósł obowiązku alimentacyjnego z dłużnika M. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy rozpoznaniu sprawy naruszono przepisy postępowania i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 1 z 2009r. poz. 7 ze zm.) – zw. dalej ustawą- w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy załączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. Przy czym z godnie z definicją ustawową bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej kwoty należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 ust. 2 ustawy). Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalanych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500zł, a ustalenie prawa do świadczeń następuje na wniosek osoby uprawnionej. Zgodnie z art. 18 ust. 1 prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy, czyli na okres od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt 8 ustawy). Decyzją z dnia 4.11. 2009r. Burmistrz Miasta, po rozpoznaniu wniosku K. A., orzekł o przyznaniu K. A. świadczenia alimentacyjnego na osobę uprawnioną W. A. w kwocie 350zł , na okres świadczeniowy od 1.10.2008r. do 30.09. 2009r. Wydanie decyzji zostało poprzedzone wydaniem wymaganego zaświadczenia przez Komornika Sądu Rejonowego w S. z dnia 28.10. 2008r. o bezskuteczności egzekucji zasądzonych alimentów w kwocie 350zł od M. C. egzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 22. 12. 2002r. sygn. akt [...]. Po upływie okresu świadczeniowego 2008/2009 wydana została decyzja o obowiązku zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w niej zawarte mogą stanowić przedmiot rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. Jak to wyżej wskazano, Sąd zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej. Granice rozpoznawanej sprawy wyznacza zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji rozstrzygająca o obowiązku zwrotu przez skarżącego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy. Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu jest odrębnym postępowaniem prowadzonym na wniosek, na podstawie cyt. przez organ odwoławczy art. 28 ustawy. Również kwestie podnoszone przez skarżącego a zarzucające nienależne pobieranie świadczeń z funduszu wobec zapłaty alimentów zapłaty alimentów nie stanowią przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Odnosząc się zatem do zaskarżonej decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń Sąd zważył, że z przytoczonych przepisów art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami. W rozpoznawanej sprawie skarżący zarzucał, że w okresie za który zostały naliczone należności do zwrotu nie był dłużnikiem alimentacyjnym, gdyż nie był zobowiązany do alimentacji. Natomiast alimenty były płacone przez jego rodziców na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 16 kwietnia 2008r. sygn. akt [...] na mocy, którego zasądzono alimenty w kwocie po 150 zł od L. C. i B. C. Wyrok z dowodami wpłat za okres począwszy od marca 2008r.zostały załączone do odwołania. Zgodnie z art. 25 ustawy w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W toku postępowania administracyjnego organy administracji zobowiązane są więc do stosowania zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady wynikającej z art. 10 §1 kpa określającej zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, jak również przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa nakładających na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta stwierdził, że organy powyższej oceny nie dokonały. Skarżący co wskazał już organ II instancji pozbawiony został możności czynnego udziału w postępowaniu, z kolei organ II instancji nie rozpatrzył całego materiału dowodowego sprawy złożonego przez skarżącego i nie ustalił, czy i jaki ma on wpływ na wydanie decyzji na podstawie art. 27 ustawy. Takie ustalenia nie zostały w sprawie dokonane co czyni zasadnym zarzut skargi niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i brak możliwości udziału w postępowaniu przez skarżącego. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 10 §1 kpa art. 7 i 77 §1 kpa. Przepisy te zostały naruszone w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy Decyzja administracyjna powinna być wynikiem wszechstronnej analizy okoliczności danej sprawy przy uwzględnieniu ogólnych zasad postępowania administracyjnego w tym ww. zasady z art. 7 kpa. Materiał dowodowy sprawy powinien być przez organ administracji oceniony wszechstronnie, w świetle wszystkich okoliczności występujących w sprawie (art. 77 § 1 kpa). Sąd nie może bowiem za organ dokonywać ustaleń i oceniać zebrane w sprawie dowody. Nadto w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 3 kpa, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W decyzji ustalającej wysokość wypłaconych świadczeń organ I instancji nie przedstawił bowiem sposobu przeprowadzenia obliczeń należności głównej oraz odsetek, nie wskazano, czy i jakie należności uiszczone w okresie świadczeniowym zostały uwzględnione. Regulacje art. 27 ust. 1 ustawy przesądzają o niezbędnych ustaleniach, jakie organ winien poczynić, a następnie przedstawić w uzasadnieniu. Do tych ustaleń, należy nie tylko podanie ogólnej kwoty należności wypłaconych z funduszu, lecz nadto sposób obliczenia należności głównej, wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu wraz ze wskazaniem dat poszczególnych operacji wraz z przedstawieniem wyliczenia kwotowego odsetek (okresy za które zostały naliczone wraz z podaniem wysokości procentowej odsetek). Takiego ustalenia nie zawiera również uzasadnienie organu II instancji. Podkreślić bowiem należy, że dopiero poczynienie takich ustaleń i przedstawienie ich przez organ w uzasadnieniu decyzji umożliwia stronie, jak też Sądowi dokonanie kontroli ich prawidłowości Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem powyższych uwag i z uwzględnieniem zasad postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę powyższe uchybienia procesowe i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Burmistrza z dnia 12 lutego 2010r. Nadto działając na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Sąd orzekł, że decyzje te nie mogą być wykonane.