II SA/Gd 512/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: NSA Anna Orłowska WSA Alina Dominiak (spr.) Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającąją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 13 lutego 2003 r. nr [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 13 lutego 2003 r. Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu skarżącej Z. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie skarżącej wystąpił A. P., który podał, iż skarżąca nie mieszka w spornym lokalu od maja 2002 r. Sama zaś skarżąca przesłuchana w toku postępowania administracyjnego zeznała, iż w lokalu tym nie mieszka od 28 sierpnia 2002 r. oraz, że dobrowolnie nie wymelduje się z niego, nie chce również w nim przebywać, gdyż boi się o swoje życie. W tej sytuacji organ pierwszej instancji wywiódł, że skoro zostały spełnione przesłanki, o których mówi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jest opuszczenie spornego lokalu przez Z. P. - należało orzec o jej wymeldowaniu. W odwołaniu od decyzji Z. P. podniosła, iż nie zachodzą przesłanki do wymeldowania jej ze spornego lokalu, o których mówi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazała, że w okresie od 25 maja do 22 sierpnia 2002 r. przebywała u rodziny w K., o czym wiedział mąż – A. P., od 28 sierpnia 2002 r. do lutego 2003 r. – w Domu dla Bezdomnych Matek w G., obecnie zaś przebywa na kwaterze prywatnej. Skarżąca wskazała ponadto, iż przyczyną opuszczenia lokalu była obawa o życie własne i córki, a w lokalu pozostawiła część rzeczy osobistych, do których nie ma dostępu, gdyż mąż zmienił zamki w drzwiach. Skarżąca podniosła również, iż jest współwłaścicielem lokalu, zaś w dniu 17 grudnia 2002 r. złożyła w Sądzie Okręgowym w G. pozew o separację i podział wspólnego mieszkania. Rozpoznając odwołanie Z. P. Wojewoda decyzją z dnia 5 marca 2003 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy skarżąca mieszka w spornym lokalu, gdyż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. nie bada się obecnie uprawnień do przebywania w lokalu albowiem instytucja zameldowania ma charakter jedynie ewidencyjny i powinna odzwierciedlać faktyczne zamieszkiwanie w lokalu, nie zaś rodzić uprawnienia do tego lokalu. Organ wskazał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca nie zamieszkuje w spornym lokalu. Przesłuchana bowiem w dniu 12 lutego 2003 r. zeznała, że spokojne zamieszkiwanie utrudnia jej mąż, nadto zeznała, że nie zamierza powrócić do spornego lokalu, jak również zwrócić się do sądu z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania tego lokalu. Takie też stanowisko skarżąca zdaniem organu odwoławczego zawarła w odwołaniu. Organ nadto podkreślił, iż ze strony skarżącej brak jest działań zmierzających do ponownego zamieszkiwania w lokalu, co z kolei uprawdopodabnia wolę trwałego i dobrowolnego jego opuszczenia. W tej sytuacji organ odwoławczy wywiódł, iż spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności dowodach osobistych i wymeldowanie skarżącej jest uzasadnione faktycznie i prawnie. Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. P. podnosząc, że decyzja Wojewody jest dla niej i dziecka krzywdząca, gdyż muszą się tułać bez żadnych praw i pomocy. Wskazała, iż mieszkanie opuściła na skutek agresywnego zachowania męża, który nie wyraża zgody na jego zamianę. Nadto mąż wymienił zamki w drzwiach, co uniemożliwia jej dostęp do lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 3 lutego 2005 r. A. P. złożył kopię decyzji Prezydenta Miasta z dnia 6 września 2004 r. orzekającej o wymeldowaniu Z. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G., kopię decyzji Wojewody z dnia 7 października 2004 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 31 marca 2003 r. orzekającego separację małżonków P. i regulującego sposób korzystania z mieszkania stron. Skarżąca Z. P. oświadczyła, iż nie wniosła skargi do sądu na decyzję Wojewody z dnia 7 października 2004 r. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei badając legalność zaskarżonego aktu sąd administracyjny dokonuje jego oceny w odniesieniu do przepisów obowiązujących w dacie jego wydania i w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w dacie jego wydawania. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - określone w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenie prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. Podnieść trzeba, iż uszło uwadze organu pierwszej instancji, iż A. P. składając zeznania w toku postępowania administracyjnego podał, iż wymienił zamki w drzwiach spornego lokalu, zaś skarżąca zeznała, że z lokalu zabrała jedynie część swoich rzeczy osobistych, a opuściła go ze względu na naganne zachowanie męża, w obawie o swoje życie (zeznała: "nie chcę tam przebywać ponieważ boję się o swoje życie"). W tej sytuacji trudno przyjąć, iż opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu ma charakter trwały i dobrowolny, tak jak wymaga tego dyspozycja art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jeżeli zaś strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego (por. wyrok NSA z 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, System Informacji Prawnej Lex nr 50123; wyrok NSA z 21.03.2003 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643). Organ pierwszej instancji nie wyjaśnił przyczyn i okoliczności "opuszczenia" przez skarżącą spornego lokalu, a zwłaszcza czy opuszczenie to miało charakter trwały i wynikało z jej autonomicznej woli. Analiza akt niniejszej sprawy pozwala na wyrażenie przekonania, że organ drugiej instancji także nie poczynił wystarczających ustaleń w celu jednoznacznego wyjaśnienia czy skarżąca rzeczywiście opuściła sporny lokal w sposób trwały i dobrowolny. Skarżąca bowiem w odwołaniu od decyzji Prezydent Miasta wskazała, iż lokal opuściła na skutek agresywnego zachowania męża, podniosła nadto, że uniemożliwił on jej dostęp do mieszkania, gdyż wymienił zamki w drzwiach. W treści odwołania nie znalazło się też stwierdzenie, przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie zwróci się do sądu z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Skarżąca do odwołania załączyła kopię pozwu o separację wniesionego do Sądu Okręgowego w G. w dniu 17 grudnia 2002 r., co wynika z prezentaty Sądu, w którym zawarła także wniosek o podział spornego lokalu (podnieść trzeba, że już w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji skarżąca zeznała, iż złożyła w sądzie pozew o separację i podział mieszkania). W tej sytuacji twierdzenia organu odwoławczego, iż skarżąca nie czyni żadnych działań zmierzających do ponownego zamieszkiwania w lokalu uznać należy za sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Organ zupełnie pominął treść odwołania jak również treść dołączonego do niego pozwu. Wskazane wyżej okoliczności, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione, a także z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak również w decyzji organu pierwszej instancji. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 kpa). Wojewoda działa zatem jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (por. wyrok NSA z dnia 19.07.2001 r. sygn. akt V SA 3872/00, System Informacji Prawnej LEX nr 78936). Reasumując należy stwierdzić, że decyzje organów administracji publicznej zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 107 i 138 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 13 lutego 2003 r. nr [...]. Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej rozważą – w związku z faktem, iż prawomocną decyzją Wojewody z dnia 7 października 2004 r., która nie została zaskarżona skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca została wymeldowana z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G. - czy istnieje obecnie przedmiot postępowania w niniejszej sprawie.