II SA/Gd 517/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2017 r. w Gdańsku sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 517/16 w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia kopii akt sprawy dotyczącej nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów. Na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, w tym na opłaty za media oraz utrzymanie zwierząt (pięciu psów oraz kotów, które od wielu lat posiada, a są członkami rodziny) zaciąga pożyczki od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Zdaniem skarżącej, przyczyny dla których ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy są doskonale znane sądowi, zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wnioskach o przyznanie prawa pomocy składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy, co czyni ich przytaczanie zbędnym. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem z dnia 24 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń, których celem było doprecyzowanie twierdzeń wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W szczególności, wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów poświadczających fakt prowadzenia przeciwko niej egzekucji oraz obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa i innych instytucji, a także informacji o kwotach uzyskiwanych pożyczek od osób prywatnych, z których to środków wnioskodawczyni utrzymuje się. Skarżąca jednocześnie z wezwaniem pouczona została o konsekwencjach niezastosowania się do treści wezwania w zakreślonym terminie. Po skutecznym doręczeniu zarządzenia skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2016 r. Skierowała natomiast do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "apel" z dnia 28 grudnia 2016 r., w którym jednoznacznie stwierdziła, że nie będzie wykonywała "wszystkich zarządzeń referendarzy bądź sędziów WSA w Gdańsku o identycznym lub podobnym zestawie pytań, jak zawarte w wezwaniach uprzednio kierowanych do niej przez referendarzy Agnieszkę Duszę Kasprzyk i Monikę Hennig". Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie brakiem wykazania przez skarżącą, dokumentami o które została wezwana, swojej sytuacji materialnej i finansowej. Referendarz wyjaśnił, że okoliczność, że wnioskodawczyni na przestrzeni wielu lat występuje o przyznanie jej prawa pomocy i jej sytuacja jest znana ogólnie sądowi, czy referendarzowi, rozpoznającemu jej wnioski o przyznanie prawa pomocy, nie zwalnia wnioskodawczyni z obowiązku składania aktualnych i zupełnych informacji na temat jej sytuacji osobistej, majątkowej i dochodowej. Tylko takie dokumenty i oświadczenia mogą podlegać ocenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji, referendarz nie uwzględnił, że skarżąca przedkładała w okresie ostatnich kilku miesięcy dokumenty źródłowe w innych sprawach. Ocenie podlega bowiem jej aktualna sytuacja osobista, finansowa i majątkowa wnioskodawcy i nie można wykluczyć, że w ciągu kilku miesięcy od złożenia przez wnioskodawczynię wniosku w innej sprawie, nie uległa ona zmianie. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 13 stycznia 2017 r. skarżąca zaskarżyła postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. zarzucając naruszenie prawa oraz nieścisłości, które powodują, że nie może się ono ostać. Według skarżącej zaskarżone postanowienie zostało wydane przed uzupełnieniem braku formalnego jej apelu z dnia 28 grudnia 2016 r. skierowanego do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Referendarz sądowy w tym samym dniu, w którym rozstrzygnął odmownie jej wniosek o prawo pomocy, wezwał ją również do własnoręcznego podpisania apelu z dnia 28 grudnia 2016 r. Skarżąca potraktowała wskazany apel jako integralny z jej wnioskiem o prawo pomocy dokument, bez którego uzupełnienia nie można było rozpoznać wniosku. Skarżąca podkreśliła, że zignorowano jej deklarację, że gotowa jest do udzielenia odpowiedzi na wszystkie konieczne pytania dotyczące jej wydatków, które nie będą jednak wychodzić poza dopuszczalne granice i nie będą powielały treści znanych sądowi z urzędu. Skarżąca wskazała również, że stanowisko swoje przedstawiła w piśmie z dnia 9 lutego 2017 r. skierowanym do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podtrzymując wolę odpowiedzi na pytania sądu postawione z zachowaniem zasad racjonalności, konieczności i proporcjonalności, które mogłyby posłużyć do oceny jej sytuacji w zakresie nieznanym jeszcze sądowi z urzędu. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpoznawanej sprawie pomimo wezwania do przedłożenia określonych dokładnie dokumentów źródłowych skarżąca uchyliła się od wykonania tego zobowiązania, kwestionując potrzebę i zasadność przedkładania tych dokumentów. W ocenie sądu w świetle oświadczeń co do stanu majątkowego, rodzinnego i osiąganych dochodów złożonego przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy istniała potrzeba uzupełnienia dokumentacji dotyczącej jej aktualnej sytuacji majątkowej, w celu rzetelnego i pełnego rozważenia przesłanek udzielenia wnioskodawczyni najdalej idącej pomocy finansowej w formie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania radcy prawnego z urzędu. Podkreślenia wymaga, że żądane dokumenty stanowią w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257 ze zm.), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Mieszczą się również w katalogu dokumentów określonym w art. 256 pkt 2 p.p.s.a. Z wykonania obowiązku polegającego na przedłożeniu żądanych przez referendarza sądowego dokumentów nie zwalniała skarżącej okoliczność, że wskutek prowadzenia przed tutejszym sądem kilku spraw z jej skarg i ubiegania się w nich o przyznanie prawa pomocy jej sytuacja majątkowa i możliwości finansowe są sądowi znane z urzędu. W każdej ze spraw bowiem, w której skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jej sytuacja dochodowa, majątkowa i osobista podlega odrębnej ocenie, zwłaszcza, że w tym zakresie mogą następować zmiany związane z upływem czasu, a rozważając przyznanie pomocy skarżącej należy brać pod uwagę aktualne dane. W konsekwencji należałoby podkreślić, że wezwanie skarżącej do przedłożenia dokumentów określonych w zarządzeniu z dnia 24 listopada 2016 r. nie miało charakteru szczególnej szykany skierowanej przeciwko skarżącej, ale zmierzało, w jej interesie, do potwierdzenia okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy. Sąd wyjaśnia również, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miało żadnego wpływu pismo z dnia 28 grudnia 2016 r. skierowane do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w którym skarżąca nie zamieściła żadnych danych, które wchodziłyby w zakres informacji określonych w zarządzeniu z dnia 24 listopada 2016 r., co też nie zmieniło stopnia wiedzy sądu odnośnie sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Wobec tego brak przedłożenia przez skarżącą jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby i potwierdziły takie okoliczności, jak: źródła bieżącego utrzymania skarżącej i ich wysokość w skali miesiąca, aktualna wysokość zadłużenia oraz wielkość kosztów utrzymania, uprawniało referendarza sądowego do odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mimo prawidłowego wezwania wnioskodawczyni nie przedstawiła prawidłowo żądanych dokumentów, które pozwoliłyby rozwiać nasuwające się wątpliwości co do jej stanu majątkowego i ciążących na niej zobowiązaniach. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła wszystkich istotnych wątpliwości dotyczących jej stanu osobistego, majątkowego i rzeczywistych możliwości finansowych, a wbrew jej twierdzeniom prezentowana przez nią postawa w toku postępowania nie świadczyła o gotowości współdziałania z sądem w celu wyjaśnienia niezbędnych okoliczności mających wpływ na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W takiej sytuacji sąd uznał, że charakterystyka sytuacji finansowej wnioskodawczyni, jaka wynika ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń jest niewyczerpująca i niewystarczająca. Brak dokumentów i oświadczeń wyjaśniających wskazane kwestie uprawnia do wniosku, że strona nie przedstawiła swojej sytuacji odpowiednio do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stąd też złożone oświadczenie należało uznać za niewyczerpujące i niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji skarżącej, co w konsekwencji uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd też wyjaśnia, że fakt korzystania przez skarżącą z konstytucyjnych praw i wolności nie zwalnia jej z obowiązku przestrzegania prawa stosowanego przez instytucje publiczne, w tym sąd, w sposób prawidłowy. Referendarz sądowy postępował w zgodzie z zasadami wynikającymi z przepisów art. 243 p.p.s.a. i następnych, a kierując się konstytucyjną zasadą równości wobec prawa również od skarżącej wymagał bezskutecznie wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jej wniosek. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone sprzeciwem postanowienie.