II SA/Gd 52/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 30 października 2009r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić I. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego. I. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, że ma 80 lat, a więc jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną. 18 kwietnia 2005 r. zmarł jej mąż i od tego czasu mieszka sama w domu jednorodzinnym o powierzchni 140 m2, otrzymuje 1900 zł netto emerytury. Ma syna, który pracuje dorywczo, poszukuje stałej pracy w G. Skarżąca posiada działkę rolną o powierzchni 1,75 ha, którą wraz z domem zamierza podzielić pomiędzy syna i wnuczkę zamieszkałą w K. Oprócz koniecznych opłat związanych z utrzymaniem domu, skarżąca wydaje duże kwoty także na leki. Z formularza PPF wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada zgromadzone na rachunku bankowym środki w wysokości 3518 zł, z czego 2500 zł przeznaczyła na zakup opału. W postanowieniu z dnia 24 marca 2010 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, wskazała na wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości, konieczność zakupu leków, które to wydatki są relatywnie wysokie w odniesieniu do stałych miesięcznych dochodów skarżącej. Te oświadczenie jednak pozostaje w pewnej sprzeczności z faktem zgromadzenia oszczędności na rachunku bankowym. W ocenie referendarza ponadto wskazywanie na posiadanie zadłużenia w związku z zakupem opału w sytuacji posiadania oszczędności wydaje się niewiarygodne. Oceniając wszystkie okoliczności wskazane we wniosku referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca zakwestionowała stanowisko referendarza. W szczególności, poczuła się dotknięta stwierdzeniem o niewiarygodności jej oświadczeń, gdyż – jak podała – nigdy nie zwracała się o żadną pomoc, a jej obecna trudna sytuacja, wiek, stan zdrowia - w pełni uzasadniają przyznanie pomocy. Podała, że po śmierci męża otrzymała po nim lokaty bankowe, ale opłaciła z nich koszty pogrzebu, pomnika, długi, a resztę zamierza przeznaczyć na swój pochówek. Podała też, że musi pomagać finansowo synowi, który nie ma stałej pracy. Przyjaciele udzielili jej pożyczki na zakup opału, którą spłaca na dogodnych ratach. Na wezwanie Sądu o dostarczenie dodatkowych dokumentów źródłowych wnioskodawczyni załączyła: oświadczenie, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, odcinek obrazujący wysokość otrzymywanej emerytury za miesiąc kwiecień 2010 r. (2125,86 zł brutto), kserokopie odcinków opłat za ubezpieczenie na życie (za rok – 247 zł), roczne obliczenie podatku przez ZUS (potwierdzające okoliczność uzyskiwania świadczeń w deklarowanej w formularzu PPF wysokości), kserokopie opłaconych rachunków za energię (277 zł na 2 miesiące), rachunek za telefon (około 60 zł za miesiąc), kserokopie rachunków za odprowadzanie wody i ścieków (140 zł za 2 miesiące) oraz kserokopie potwierdzeń opłat rachunków wystawionych na nazwisko L. P. – prawdopodobnie za gaz - na kwotę 184,17 (rachunków tych nie opisano, nie wynika też z nich, za jaki okres je wystawiono). Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Z przedłożonego oświadczenia majątkowego oraz załączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącej uniemożliwiała jej samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego. Wnioskodawczyni ma stałe źródło utrzymania (emeryturę) i osiąga z tego tytułu regularne, miesięczne dochody w łącznej kwocie prawie 1 900 zł netto. Kwota ta jest przeznaczana tylko na potrzeby skarżącej, gdyż jest ona osobą samotną, nie mającą nikogo na utrzymaniu. Dodatkowo, skarżąca posiada majątek w postaci domu o powierzchni 140 m2 i nieruchomości rolnej. Wskazać należy, że przedstawione okoliczności wskazują, że zarówno dochody wnioskodawczyni nie są niskie, jak i stan jej majątku. Dochody, które osiąga wnioskodawczyni są w takiej wysokości, że niewątpliwie jest ona w stanie wygospodarować środki na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Oceniając jednocześnie nadesłane przez skarżącą dokumenty źródłowe zauważyć należy, że skarżąca nie wykonała w pełni (prawidłowo) zobowiązania sądu. Przedłożony wyciąg obrazuje operacje wykonywane na rachunku w sierpniu 2009 r., a więc uniemożliwia ocenę aktualnej sytuacji skarżącej. Ponadto, analiza treści tegoż wyciągu wskazuje, że wnioskodawczyni ma więcej niż jeden rachunek (świadczy o tym przelew wewnętrzny dokonany 4 sierpnia 2009 r.). Sąd domagał się w skierowanym do wnioskodawczyni wezwaniu przedłożenia wyciągów z wszystkich rachunków i lokat, obrazujących wszelkie operacje dokonywane w okresie ostatnich trzech miesięcy. W tym zatem zakresie wnioskodawczyni nie wykonała w pełni zobowiązanie sądu. Jeśli zaś chodzi o określenie wysokości opłat ponoszonych tytułem mediów, to przyjąć należy w oparciu o przedłożone kserokopie rachunków, że koszty te kształtują się miesięcznie na poziomie około 500 zł, a jeśli doliczyć do tego koszt opału – to łącznie wyniosą one około 700 zł. Wskazać też w tym miejscu należy, że stopień skomplikowania sprawy, będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jedyną przesłanką ustanowienia pełnomocnika jest, podobnie jak w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, sytuacja finansowa wnioskodawcy, wskazana w treści art. 246 cytowanej ustawy. Podobnie, dla ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czy zwolnienia z kosztów nie ma znaczenia wiek, stan zdrowia wnioskodawcy, choć okoliczności te sąd bierze pod uwagę, oceniając zasadność wydatków ponoszonych np.: na leki. W analizowanym stanie faktycznym sąd nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącej. Jednak w ocenie sądu, posiadane dochody, oszczędności oraz majątek pozwalają na przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzoną przed sądem sprawą, co pozostaje bez wpływu na fakt ponoszenia zwiększonych kosztów leczenia (których zresztą nie udokumentowano). Celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Wskazać też należy, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawczyni są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osoby starającej się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek takiej osoby i jej oszczędności. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy dysponuje ona majątkiem, z którego można czerpać pożytki. Ustosunkowując się wreszcie do twierdzenia wnioskodawczyni o sposobie przeznaczenia funduszy odziedziczonych po śmierci męża, zwłaszcza do wskazania, że posiadane oszczędności zamierza przeznaczyć na swój pochówek, Sąd pragnie podkreślić, iż zamierzenie to nie może stanowić podstawy dla zwolnienia się od poniesienia kosztów aktualnie toczącego się postępowania. Sąd bada bowiem aktualną sytuację finansową skarżącej i jej stan majątku oraz możliwości zarobkowe, co oznacza, że jej zamierzenia dotyczące przyszłości nie mają wpływu na ocenę spełnienia wyżej przedstawionych przesłanek prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.