II SA/Gd 523/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2006r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miast z dnia 10 grudnia 2004 r. , nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia 10 grudnia 2004 r. na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówił nabycia przez współużytkowników wieczystych prawa własności gruntu, związanego z własnością lokalu mieszkalnego nr [...] (KW [...]), przysługującego E. i R. C. w udziale 1/103 części, w stosunku do nieruchomości gruntowej zabudowanej domem wielomieszkaniowym, obejmującej działkę oznaczoną numerem [...] o pow. 791 m2, położonej w G, przy ul. D. [...], objętej księgą wieczystą KW [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. W trakcie postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że w budynku przy ul. D. [...] posadowionym na działce nr [...] Skarb Państwa sprzedał w dniu 22 listopada 1978 r. lokal mieszkalny nr [...] wraz z jednoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste 1/103 części wskazanej wyżej nieruchomości na rzecz małżonków S. S. i M. W. W księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy X Wydział Ksiąg Wieczystych w G. figuruje wpis, z którego wynika, że E. C. dnia 29 grudnia 1998r. została wpisana jako współwłaścicielka nieruchomości przy ul. D. [...] na podstawie umowy sprzedaży i darowizny z dnia 23 lipca 1998r. Natomiast R. C. stał się współwłaścicielem nieruchomości wskutek nabycia spadku w 1998 r. Prezydent Miasta rozpoznając sprawę stwierdził, że zgodnie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości własność nieruchomości z mocy prawa nabywają osoby fizyczne, które były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 roku jak i w dniu 24 października 2001 roku, jak również osoby fizyczne będące następcami prawnymi tych osób. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynikało, że E. i R. C. nie spełniają powyższego warunku, ponieważ we wskazanych wyżej datach nie została zachowana tożsamość osób, których następcami prawnymi są E. i R. C. M. W., będąca współużytkownikiem wieczystym rzeczonej nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. zbyła ją 23 lipca 1998r., a więc przed dniem 24 października 2001 r., a tym samym nie został spełniony warunek przewidziany w art. 1 ust 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Ponadto R. C. stając się współużytkownikiem wieczystym w roku 1998 nie był współużytkownikiem 26 maja 1990 roku. W związku z powyższym nie jest możliwe nabycie przez wnioskodawców prawa własności nieruchomości gruntowej zgodnie z ustawą o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli E. i R. C. żądając jej uchylenia z powodu zawężonej, niezgodnej z ideą ustawodawcy interpretacji ustawy, bowiem organ nie wziął pod uwagę faktu, iż przedmiotowa działka jest już opłacona z wartości mienia pozostawionego za granicą. W uzasadnieniu wyjaśniono, że mieszkanie przy ul. D. [...] M. W. nabyła od Skarbu Państwa za mienie pozostawione za granicą. Majątek będący własnością jej męża był dziedziczony przez M. W. w 1/4 części i ich córkę – E. C. z d. W. w 3/4cz. E. C. zrzekła się swej części na korzyść matki gdyż jej udział nie pokrywał wartości mieszkania przy ul D. [...] (koszt wyceniono na 85 853 zł, a mienie za granicą na 249 700 zł.). Nadwyżkę majątku zaliczono na rzecz opłaty wieczystej dzierżawy wyżej oznaczonej działki. Z tych danych wynika, że nie była to "sprzedaż" lecz rekompensata za mienie pozostawione za granicą. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 maja 2005 r., na podstawie art. 138 § pkt l k.p.a. w związku z art. l ust. l i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113 poz. 1209 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. l ust. l ustawy z dnia z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, w myśl którego osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 24 października 2001r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Z ust. 2 tego przepisu wynika, że prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. l. Organ drugiej instancji powołując się na orzecznictwo SKO stwierdził, iż następcą prawnym w rozumieniu art. l ust. 2 ustawy będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób fizycznych, które spełniały wymogi określone w art. l ust. l ustawy z 2001 r. do wystąpienia o stwierdzenie nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. W art. l ust. 2 ustawy krąg podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o nabycie prawa własności nieruchomości został rozszerzony na osoby fizyczne będące następcami prawnymi użytkowników wieczystych spełniających wskazane powyżej przesłanki. Pojęcie następcy prawnego użyte w tym przepisie oznacza zarówno następcę w drodze tzw. sukcesji uniwersalnej (pod tytułem ogólnym - np. w drodze spadkobrania), jak i w drodze sukcesji syngularnej (pod tytułem szczególnym - np. nabywców prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy sprzedaży, darowizny). Uprawnienie to przysługuje następcom prawnym jedynie w sytuacji, gdy poprzedni użytkownik wieczysty był osobą fizyczną, a prawo użytkowania wieczystego przysługiwało mu w przedziale czasowym od dnia 26 maja 1990 r. do dnia wejścia w życie ustawy (art. l ust. 2 w zw. z art. l ust. l ustawy z 2001 r.). Organ wywodził, że ani E. C. ani też R. C. nie byli współużytkownikami wieczystymi w okresie od 26 maja 1990 do 24 października 2001r. Nie są również następcami prawnymi osób, które spełniły przesłanki wskazane w art. l ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniosła E. C. żądając jej uchylenia jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż decyzja Urzędu Miasta oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest restrykcyjna i niesprawiedliwa. W ocenie skarżącej działanie organów nie było zgodne z intencją ustawodawcy, bowiem dążył on do uregulowania własności gruntów na Ziemiach Odzyskanych, zwłaszcza stosunku do osób, które pozostawiły mienie za granicą lub ich spadkobierców. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji niewykonanie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U.Nr.64, poz. 592), która zobowiązuje Urząd Miasta z mocy ustawy do wydania tytułu własności wszystkim użytkownikom wieczystej dzierżawy gruntów na Ziemiach Odzyskanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Skargę należało uznać za uzasadnioną, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) stanowił, że: 1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego. 4. Ostateczna decyzja, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej. 5. Opłaty sądowe z tytułu założenia i wpisu do księgi wieczystej prawa własności nieruchomości nabytych na podstawie decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa. 6. Koszty pomiarów oraz opracowań geodezyjnych i kartograficznych związanych z postępowaniem w sprawie wydania decyzji, o której mowa w ust. 3, pokrywa Skarb Państwa. 7. Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowy tryb wydawania decyzji, o których mowa w ust. 3. W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, że następcą prawnym w rozumieniu art. l ust. 2 ustawy będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób fizycznych, które spełniały wymogi określone w art. l ust. l ustawy z 2001 r. do wystąpienia o stwierdzenie nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, dotyczącego podmiotowego zakresu zastosowania art. 1 ust. 1 analizowanej ustawy. Z przepisu tego wynika, że uprawnienie do przekształcenia dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego lub współużytkowania dotyczy również osób fizycznych będących następcami prawnymi osób, o którym mowa w ust 1. (por art. 1 ust 2 ustawy). Także zasada sprawiedliwości społecznej, która mieści się między innymi w treści zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) obok zasady zaufania obywatela do państwa oraz stanowionego prawa oraz zasada równości (art. 32) jako kardynalne zasady ustroju Rzeczypospolitej przesądzają, iż art. 1 ust. 1ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odnosi się do następców prawnych niezależnie od formy następstwa prawnego oraz czasu w którym ono nastąpiło.(wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2004 r. II SA/Gd 173/04). Skoro zatem E. C. jest następcą prawnym jednego ze współużytkowników wieczystych tej nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r., to jako nabywczyni części nieruchomości przysługiwało jej prawo ubiegania się o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. W obowiązującym wówczas stanie prawnym przekształcenie to mogło nastąpić tylko odpłatnie. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, orzekając o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 ustawy. W dalszym postępowaniu w niniejszej sprawie ograny administracji będą zobowiązane do uwzględnienia nowego stanu prawnego, będącego konsekwencją wejścia w życie w dniu 13 października 2005 r. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a w szczególności art. 8 tej ustawy.