II SA/Gd 525/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi W. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Ostateczną decyzją numer [...] z dnia 24 lipca 2000 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił W. W. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Po rozpatrzeniu kolejnego wniosku W. W. z dnia 17 kwietnia 2015 roku o przyznanie świadczenia pieniężnego, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 16 czerwca 2015 roku odmówił zmiany powyższej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie przysługuje osobom represjonowanym w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2014 r., poz. 1001), a więc deportowanym do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939-1945 oraz ZSRR i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 oraz po tym okresie do końca 1948 z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Tymczasem, jak ustalono, W. W. pracowała przymusowo w okresie od 1940 roku do wyzwolenia przybudowie drogi z miejscowości T. do miejscowości W. Jednakże wykonywanie pracy przez W. W. nie było połączone z jej wywiezieniem, co jest warunkiem przyznania świadczenia. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 20 lipca 2015 roku utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 16 czerwca 2015 roku. Organ stwierdził bowiem, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej uprawnienia do dochodzonego świadczenia pieniężnego, jako że wykonywana przez nią praca przymusowa podczas wojny nie była połączona z deportacją, nie kwestionując przy tym ciężkiej sytuacji skarżącej w czasie okupacji. Dlatego też organ stwierdził brak podstaw do zmiany decyzji odmawiającej przyznania świadczenia. W skardze na powyższą decyzję W. W. wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy przez Sąd. Skarżąca wskazała, że co prawda nie była deportowana z uwagi na podejrzenie, że choruje na gruźlicę, jednakże pozostanie przez nią w kraju na przymusowych robotach prawdopodobnie było bardziej uciążliwe niż hipotetyczna deportacja do Niemiec. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a musi ograniczyć się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykazała, że decyzje te odpowiadają wymogom prawa. Ustawa z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik zakładała przyznanie świadczenia dla represjonowanych osób deportowanych do prac przymusowych z terenów państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 roku wypłacanego co miesiąc. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy uprawnioną do takiego świadczenia była osoba deportowana na tereny III Rzeszy i tereny przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939–1945, oraz tereny Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i tereny przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Ustawą z dnia 25 lutego 2011 roku o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr. 72, poz. 380) ustawodawca rozszerzył zakres podmiotowy ustawy i objął nią również osoby, które były deportowane do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku. W zgodzie z art. 2 ustawy nowelizującej, zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy w jej dotychczasowym brzmieniu osobom deportowanym do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku następuje na wniosek strony. Z takiej właśnie możliwości skorzystała skarżąca, składając wniosek z dnia 17 kwietnia 2015 roku. Przechodząc do oceny wydanej decyzji, organ prawidłowo wskazał na okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji skarżącej. W szczególności ustalił, że skarżąca pracowała przy budowie drogi od lutego 1940 roku do momentu wyzwolenia, co potwierdziły zeznania świadków – S. Ż. i S. C. Jednocześnie, co jest bezsporne w niniejszej sprawie, organ ustalił, że skarżąca nie została wywieziona z miejsca ówczesnego zamieszkania nawet w granicach państwa polskiego. Komentowana ustawa uprawnia osoby deportowane do pracy do otrzymywania odpowiedniego świadczenia. Ustawodawca założył, że uciążliwość związana z deportacją podczas wojny uzasadnia przyznanie takim osobom dodatkowego wsparcia finansowego. Jednocześnie odróżniono sytuację osób przymusowo pracujących od osób przymusowo pracujących i będących jednocześnie deportowanych. Zauważyć przy tym należy, że praca przymusowa podczas II wojny światowej była typowym wykorzystywaniem siły roboczej ludności Polski. Dotknęło to w jakimś stopniu większość osób zamieszkujących wówczas na terenie Polski. Zapisy ustawy przyjętej w takim kształcie wskazują na zamiar ustawodawcy do uznania osób wywiezionych za bardziej pokrzywdzonych, od tych, którzy zostali na miejscu. Nawet jednak poszerzenie kręgu uprawnionych o osoby deportowane wyłącznie w granicach państwa polskiego utrzymuje konieczność zbadania, do czego każdorazowo zobligowany jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, czy osoba ta została oderwana od swojego ośrodka życiowego i zmuszona do pracy na zupełnie innym terenie. W niniejszej sprawie bezsporne jest natomiast, że skarżąca W. W. nie została deportowana. Z powyższych względów stwierdzić należy, że decyzja wydana w niniejszej sprawie jest zgodna z prawem, wobec czego nie ma podstaw do jej uchylenia. Podkreślić przy tym należy, że organ nie był uprawniony do uznaniowego przyznania świadczenia pieniężnego wnioskodawczyni. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest związany zapisami ustawy, które są jasne i w sposób jednoznaczny determinują treść wydawanych przez ten organ decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W konsekwencji Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje są zgodne z obowiązującym prawem, wobec czego brak było podstaw do ich uchylenia. Z tych też względów należało oddalić skargę na zasadzie art. 150 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.