II SA/Gd 529/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji w S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 27 stycznia 2006r., Nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na zawarcie umowy dotyczącej spraw majątkowych gminy postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz przyznanie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 30 września 2011r. Fundacja "A" złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Fundacja działa w interesie publicznym, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie otrzymuje dotacji od organów administracji, gdyż występuje przeciwko łamaniu prawa przez te organy. Według oświadczenia Fundacja w ostatnim roku obrotowym uzyskała zysk w wysokości 412,99 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w tymże wniosku oświadczenia skarżącej okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 5 października 2011 roku wezwano prezesa Fundacji do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez dostarczenie konkretnych dokumentów i złożenie stosownych oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała statut Fundacji, z którego wynika, iż działa na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Fundacja została założona przez B. J. w dniu 24 kwietnia 2004 r. Z przedłożonego statutu wynika, iż Fundacja podejmuje działania na rzecz obywateli, kultury i środowiska. Majątek Fundacji stanowią: fundusz założycielski w kwocie 10 tys. zł, składniki majątkowe wniesione przez założycielkę Fundacji B. J. w formie dokumentalnego archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych obejmującego 820 pozycji o łącznej przybliżonej wartości jeden milion dwieście tysięcy złotych, sprzęt telewizyjny o wartości 10 tys. zł do obsługi archiwum i edukacji. Dochodami fundacji będą: dotacje, darowizny, spadki, zapisy i nawiązki, świadczenia od sponsorów, dochody z prowadzonej działalności na cele statutowe, dochody z majątku fundacji, dochody ze zbiórek i imprez publicznych, dywidendy i zyski z akcji i udziałów, subwencje. Statut zezwala na prowadzenie przez Fundacje działalności w rozmaitych dziedzinach. Przedstawiono także umowę użyczenia pomiędzy B. J., właścicielką nieruchomości przy ul. A. [...] w S. a nią samą - działającą w imieniu Fundacji, nieruchomości przy ul. A. [...] w S. o pow. całkowitej 600 m2. Z umowy tej wynika, że koszty bieżącego utrzymania nieruchomości ponosi Fundacja. Z zaświadczenia Banku "B" wynika, że Fundacja posiada dwa rachunki bankowe – jeden podstawowy i drugi – pomocniczy. Z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż w dyspozycji Fundacji pozostają niskie środki rzędu kilkudziesięciu złotych. Założycielka a jednocześnie prezes Fundacji oświadczyła, iż koszty administracyjne i koszty działalności statutowej ponosi sama, finansując je z własnej emerytury. Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej i dochodów nie osiąga. Z informacji dodatkowej do rocznego sprawozdania finansowego za 2010 rok wynika, że suma aktywów za 2010 rok wynosi 1 246 174,79 zł i tyle samo wynosi suma pasywów. Koszty stanowią rząd wielkości 9 587,02 zł, zaś przychody – 10 000 zł. Wynik finansowy za rok 2010 wynosi 412,99 zł. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Fundacji przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza, kwoty uzyskiwane przez Fundację od jej prezesa winno się traktować jako środki uzyskiwane ze źródeł przewidzianych w jej statucie w pkt 1 (darowizny) lub 2 (świadczenia od sponsorów). Tym samym w argumentacji przedstawionej dla poparcia wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzono rozbieżność wskazującą na potencjalną możliwość poniesienią przez Fundację pełnych kosztów postępowania. Fundacja korzysta bowiem z zadeklarowanego, ale i realnego, wynikającego z dokonywanych wpłat na jej rachunek, wsparcia finansowego, pozwalającego na prowadzenie działalności, dla której została powołana. Ponadto, zdaniem Referendarza, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż niniejsza sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez osobę prawną działalnością. Możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo, miałoby kredytować działania skarżącej, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej uchwałę organu administracji publicznej. W świetle przepisów o fundacjach, osoby prawne prowadzące działalność fundacyjną muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Referendarza sądowego prezes Fundacji domagała się jego uchylenia i przyznania Fundacji oczekiwanego prawa pomocy. W treści sprzeciwu wskazano w szczególności, że Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów pozwalających na prowadzenie postępowania sądowego, wnoszenie opłat sądowych i angażowanie prawników. Finansowanie przez prezesa Fundacji podstawowych potrzeb w postaci opłat rachunków nie stoi w żadnym porównaniu z wielotysięcznymi kwotami, jakie są potrzebne na zaangażowanie prawników i biegłych w niniejszej sprawie, w której organy państwa powołane są do ujawnienia i ścigania sprawców przestępstw. W ocenie składającej sprzeciw, bezprawne pozbawienie Fundacji prawa pomocy jest oczywistym działaniem dla korzyści urzędników państwowych i radnych, którzy łamią prawo na szkodę zabytków, mienia publicznego i interesów państwa. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwanej w dalszej części "P.p.s.a"), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując przedmiotowy sprzeciw zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne, podobnie jak osoby fizyczne, mogą ubiegać się prawo pomocy. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.) bądź w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, ze nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 ustawy). Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe we własnej sprawie, a tylko zupełny brak majątku i możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości poniesienia kosztów postępowania we własnej sprawie. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody, czy brak majątku, a także szczególną sytuację faktyczną bądź prawną - przy dochowaniu największej staranności - nie mogą ponieść tych kosztów. Z oświadczeń strony oraz przedłożonych przez nią dokumentów źródłowych wynika, że z powodu braku jakichkolwiek przychodów Fundacja nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo tak przedstawionej sytuacji materialnej w sprawie - od 2004 r., tj. od daty założenia Fundacji przez jej obecną prezes, Fundacja ta funkcjonuje, nie wynika, aby posiadała jakiegokolwiek zaległości. Zgodnie zaś z przedłożoną umową, Fundacja utrzymuje 600 m2 powierzchni w nieruchomości przy ul. A. [...] w S. Fundacja nieprzerwanie prowadzi bieżącą działalność opisaną w statucie. Jak wynika z oświadczenia prezesa Fundacji, środki na prowadzenie bieżącej działalności przez tą osobę prawną w całości pochodzą ze środków prywatnych jej prezesa, który nadto z tego samego źródła finansuje wszelkie koszty działania Fundacji. Fundacja ta, pomimo zastrzeżenia w statucie o możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, takiej działalności nie prowadzi. Z postanowień statutu dotyczących majątku i dochodów Fundacji wynika, że jej majątek stanowi fundusz założycielski w kwocie 10 000 zł. Składniki majątkowe zaś to dokumentalne archiwum autorskich zbiorów filmowych na nośnikach telewizyjnych, obejmujące 820 pozycji o przybliżonej wartości 1 200 000 zł oraz sprzęt telewizyjny o wartości 10 000 zł. Pomimo tego, wynik Fundacji za cały 2010 r. wyniósł 412,99 zł. Relacja zatem celów Fundacji, założonych w jej statucie w § 7 (m. in. działania na rzecz obywateli, kultury i środowiska) i wskazanie działań, za pomocą których te cele Fundacja osiąga (opisanych w § 8 statutu, m. in. tworzenie nowych instytucji kultury, utworzenie domu plenerowego dialogu kultur, utworzenie funduszu społecznej ochrony zabytków, przyrody i krajobrazu, występowanie przed urzędami i sądami) pozostaje w oczywistej i rażącej dysproporcji ze środkami, które Fundacja na osiągnięcie tych celów zapewnia i działań, które faktycznie w tym zakresie podejmuje. W ocenie Sądu, wyczerpanie środków finansowych i majątku fundacji, czy też ich zmniejszenie uniemożliwiające w sposób ciągły i trwały realizację założonych celów powoduje jej likwidację (art. 15 ustawy o fundacjach). To z kolei prowadzi do wniosku, że brak środków na realizację celów fundacji winien skutkować jej likwidacją, a nie kontynuacją działalności w oparciu o środki publiczne (pochodzące z udzielonego prawa pomocy). Z art. 2 ust. 3 ustawy o fundacjach wynika, że w akcie fundacyjnym należy zabezpieczyć majątek potrzebny do realizacji celów fundacji. Musi zatem istnieć proporcja w między celami fundacji i działaniami służącymi do ich osiągnięcia a majątkiem danym dla realizacji tych celów. Majątek fundacji pełni bowiem funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te przynajmniej potencjalnie – mogły zostać osiągnięte. Zatem, jeśli – tak jak w analizowanym stanie faktycznym – Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej – powinna tak korzystnie obracać wniesionym majątkiem, aby przynosił on dochody na realizację założonych celów. Tymczasem, z oświadczeń prezesa Fundacji wynika, że majątek do niej wniesiony nie jest wykorzystywany w sposób generujący jakiekolwiek dochody, a jej bieżąca działalność pokrywana jest z darowizn jej prezesa, który jednak nie zamierza finansować jakichkolwiek kosztów ponad niezbędne i bieżące koszty funkcjonowania Fundacji. Z natury rzeczy zatem, w kosztach tych nie mieszczą się środki na utworzenie nowych instytucji kultury, utworzenie domu plenerowego dialogu kultur, utworzenie funduszu społecznej ochrony zabytków, przyrody i krajobrazu, czy występowanie przed urzędami i sądami. Z powyższego wynika więc, że majątek Fundacji zgodnie z założeniami ustawy o fundacjach powinien być przeznaczony na realizację konkretnych i realnych statutowych celów fundacji. Pokrywanie tych kosztów ze środków publicznych, przyznanych w formie prawa pomocy pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zasadą finansowania działalności fundacji, wyrażoną w art. 3 ustawy o fundacjach, zwłaszcza w sytuacji, gdy fundacja ta pokrywa inne koszty swojej działalności w sposób regularny. W ocenie sądu, oczekiwanie, by jeden z celów działania Fundacji – występowanie przed urzędami i sądami – finansowany był ze środków Skarbu Państwa zamiast środków Fundacji, stanowiłoby rażące naruszenie przepisów o finansowaniu fundacji w związku z przepisami dotyczącymi tzw. prawa ubogich. Należy przy tym też wskazać, że prawo pomocy może zostać przyznane wyłącznie takim podmiotom, które spełniają ustawowe przesłanki, warunkujące jego przyznanie (art. 246 § 2 pkt 1 lub 2 P.p.s.a.). Faktu braku środków finansowych na koncie bankowym nie można bowiem utożsamiać z brakiem majątku, w odniesieniu zaś do Fundacji, obowiązkiem sądu jest analiza kondycji tegoż podmiotu przez pryzmat ustawy o fundacjach, a przede wszystkim – zasady finansowania fundacji z jej środków proporcjonalnych do założonych celów. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy