II SA/Gd 529/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 maja 2022 r., nr SKO Gd/135/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Skarga E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 maja 2022 r., nr SKO Gd/135/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Wnioskiem z dnia 19 października 2021 r. skarżąca wniosła do Wójta Gminy L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką, W. Ż. Wójt Gminy L. decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, W. Ż. Wójt ustalił, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 1999 r. W. Ż. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, począwszy od 28 kwietnia 1999 r. Wnioskodawczyni mieszka z matką, ma możliwość sprawowania całodobowej opieki, między innymi wykonuje czynności pielęgnacyjne, przygotowuje posiłki, wychodzi z matką na spacery, układa do snu i czuwa podczas snu. Organ ustalił też, że E. C. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznaną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 21.07.1999 r., od 1 listopada 1998 r. oraz, że przed podjęciem opieki nad matką, nie podejmowała zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Ponadto wnioskodawczym oświadczyła w wywiadzie, że zachowując prawo do renty nie podejmowała zatrudnienia ani pracy zarobkowej. Organ stwierdził, że w świetle obowiązujących przepisów nie istnieją żadne przeciwwskazania, aby osoba, wobec której orzeczono częściową niezdolność do pracy, podejmowała pracę w części etatu. Niezdolność do pracy nie oznacza zakazu podejmowania pracy dorywczej, a nawet zatrudnienia na etacie. W celu zatrudnienia osoby z prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy, należy stworzyć specjalne warunki, dostosowując stanowisko pracy do charakteru i stopnia zaawansowania niepełnosprawności. Wójt nie stwierdził istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce wymaganej opieki. W jego ocenie pobieranie renty przez wnioskodawczynię dodatkowo przesądza o braku uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to z faktu, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałyby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u. ś. r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji. W związku z tym pozostaje wybór jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Organ ustalił też, że do dnia 30.09.2021 r. opiekę nad W. Ż. sprawował wnuk G. C., pobierając zasiłek dla opiekuna. Jednak dnia 05.10.2021 r. złożył on oświadczenie, z treści którego wynikało, że począwszy od 01.10.2021 r. zrezygnował z pobierania tego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając odwołanie E. C., która zarzuciła m.in. naruszenie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia 9 maja 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podzieliło ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji dochodząc do wniosku, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż to konieczność zapewnienia opieki matce spowodowała niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą. Wskazano, że skarżąca uzyskała prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z dniem 1 listopada 1998 r. i od tego czasu nie podejmowała pracy zarobkowej, a sama skarżąca w oświadczeniu złożonym w dniu 19.10.2021 r. wskazała, iż posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a ostatni okres zatrudnienia to sierpień 1998 r. Zatem na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni jest osobą niepracującą od co najmniej 23 lat (od 1998 r.). Ma ona przy tym możliwości podjęcia pracy, orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności czy też prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza bowiem możliwości wykonywania pracy w warunkach chronionych, tj. dostosowanych do charakteru i stopnia niepełnosprawności oraz stosownego do możliwości wymiaru czasu pracy. W ocenie Kolegium, nie można przyjąć, by 52 -letnia osoba, która nie pracuje od co najmniej 23 lat i nie podjęła żadnej pracy w okresie pobierania renty, chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium wskazało też, że zgodnie z aktualną linią orzeczniczą nie stanowi przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż strona ma ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a ustawy, w tym renty, w sytuacji gdy z niej zrezygnuje. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera rentę, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Jednakże w przedmiotowej sprawie, wobec braku spełnienia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, okoliczność pobierania renty jest bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 maja 2022 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucono organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 maja 2022 r., nr SKO Gd/135/22 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 8 grudnia 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, W. Ż. Podstawą prawną powyższych orzeczeń stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) – dalej jako "ustawa", zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca jest osobą wymienioną w pkt. 4 przywołanego przepisu oraz to, iż matka skarżącej W. Ż. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, jak i to że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką. Jednakże w ocenie organów, którą Sąd podziela, niepodejmowanie pracy przez skarżącą nie ma związku ze sprawowaniem tej opieki. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma natomiast znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, aby oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo-skutkowym. Odnosząc powyższe rozważania do oceny niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności od 1 listopada 1998 r. oraz, że przed podjęciem opieki nad matką, nie podejmowała zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Ponadto skarżąca oświadczyła w toku postępowania administracyjnego, że zachowując prawo do renty nie podejmowała zatrudnienia ani pracy zarobkowej. Powyższe oznacza, że skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką przez 23 lata nie podejmowała prób podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Sądu zasady doświadczenia życiowego wskazują, że nie jest prawdopodobne, aby po tak długim okresie pozostawiania bez pracy, skarżąca wykazywała próby jej podjęcia, a przeszkodą do tego będzie sprawowana opieka nad matką. Brak podejmowania pracy przez skarżącą przez tak długi czas nie pozwala na uznanie, że przyczyną tego jest opieka nad matką. Zatem opieka sprawowana nad matką nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą i te dwie okoliczności nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym w sposób pozwalający na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) skargę oddalił.