II SA/Gd 533/22
WyrokWSA w Gdańsku2022-12-13
Skład orzekający: Diana Trzcińska, Dariusz Kurkiewicz, Wojciech Wycichowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie, która w momencie składania wniosku i w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji była zatrudniona, mimo że następnie zrezygnowała z pracy?Ratio decidendi
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Fakt zatrudnienia w momencie składania wniosku i w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji uniemożliwia przyznanie świadczenia, ponieważ nie jest spełniony warunek rezygnacji z pracy, a tym samym brak jest związku przyczynowo-skutkowego między opieką a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia.Stan faktyczny
A. R. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności oraz na brak stałości opieki i związku przyczynowo-skutkowego z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia, gdyż wnioskodawczyni była zatrudniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, przychylając się do stanowiska sądów administracyjnych w kwestii pominięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności, ale podtrzymując odmowę z powodu niespełnienia warunku rezygnacji z zatrudnienia w momencie składania wniosku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 maja 2022 r., nr SKO Gd/7041/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
A. R. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z 25 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pełnomocnik A. R. w jej imieniu pismem z 11 października 2021 r. wniósł o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.
Po rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z 25 listopada 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką R. P. W uzasadnieniu niniejszej decyzji wskazano m.in., że odmowa przyznania powyższego świadczenia związana jest z zaistnieniem przesłanki negatywnej – tj. brakiem możliwości ustalenia daty powstania stanu niepełnosprawności matki wnioskodawczyni (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r."). Organ I instancji podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny orzekając w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie uchylił go, poprawienie zaś stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Organ administracji zobligowany jest stosować przepisy prawa w brzmieniu aktualnie obowiązującym. Nadmieniono również, że na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie sposób uznać, że częstotliwość oraz wymiar opieki nie jest na tyle stały, że dyskwalifikuje podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze (tak jak wówczas strona wykonywała pracę). Na podstawie zgromadzonych dowodów stwierdzono, że czynności wykonywane przez wnioskodawczynię nie wypełniają znamion stałej opieki, gdyż stanowią w dużej mierze zwykłe czynności życia codziennego, które należy podejmować niezależnie od obecności osoby niepełnosprawnej. W ocenie organu I instancji strona nie przedstawiła żadnych dowodów na istotną zmianę zakresu opieki, która prowadziłaby do przyjęcia istnienia związku przyczynowo-skutkowego stanowiącego przesłankę pozytywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, pozostawanie przez wnioskodawczynię w zatrudnieniu od 1 sierpnia 2017 r. dodatkowo wskazuje na brak istnienia przytoczonego związku przyczynowo – skutkowego. Wobec faktu, iż przyznanie ww. świadczenia nie ma charakteru uznaniowego i konieczne jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek wynikających z u.ś.r., organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 10 maja 2022 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Motywując rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności Kolegium nadmieniło, odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, iż istotnie mimo znacznego upływu czasu od wydania wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 przez Trybunał Konstytucyjny, ustawodawca nie zmienił treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakowoż orzecznictwo sądów administracyjnych wytyczyło linię orzeczniczą, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego przepisu. Tym samym Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zatem niezależnie kiedy niepełnosprawność matki skarżącej powstałaby, ograniczenia wynikające z cytowanego przepisu nie stanowiłyby podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, a przy spełnieniu dodatkowych warunków ustawowych wynikających z art. 17 u.ś.r., świadczenie należałoby stronie przyznać. W związku z powyższym zaszła konieczność dokonania oceny czy na gruncie niniejszej sprawy zostały spełnione inne przesłanki uzależniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Analizując okoliczności zaistniałe w niniejszej sprawie Kolegium zauważyło, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej złożony został do organu I instancji 11 października 2021 r. Decyzja organu I instancji wydana została 25 listopada 2021 r., natomiast w piśmie z 13 grudnia 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni poinformował o jej rezygnacji z zatrudnienia, załączając świadectwo pracy, z którego wynika, iż skarżąca była zatrudniona w okresie od 1 sierpnia 2017 r. do dnia 30 listopada 2021 r.
Zdaniem Kolegium, zasadnie uznał organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż pozostawanie wnioskodawczyni w zatrudnieniu w chwili składania wniosku i wydawania decyzji organu I instancji stanowi o braku spełnienia przez nią podstawowego warunku do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie ma w tych okolicznościach możliwości do pozytywnego rozpoznania wniosku. Kolegium nie zgodziło się przy tym ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, aby przepisy ustawy dopuszczały możliwość późniejszego niż data złożenia wniosku spełnienia przez wnioskodawcę warunku rezygnacji z zatrudnienia, a mianowicie dopiero w chwili przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać ww. świadczenie. Przesłanką w nim wskazaną jest po pierwsze sprawowanie rzeczywistej, osobistej i stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną, po drugie zaś, rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie, które spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo — skutkowy. Zaznaczono, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Zdaniem Kolegium, dokonana przez organ I instancji ocena co do rozmiaru i zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad matką może wzbudzać uzasadnione wątpliwości, jednakże w związku z niespełnieniem warunku rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w chwili rozpatrywania tego wniosku przez organ I instancji uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji jako wydanej zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.
Dnia 30 czerwca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego, którą wniosła A. R. reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualni przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Motywując podniesione zarzuty skarżąca przytoczyła treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. po czym wskazała, że z niniejszego przepisu wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Przytaczając fragmenty orzecznictwa sądów administracyjnych strona w szczególności podkreśliła, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad osobą niepełnosprawną, które zakres wyznaczony jest zakresem tejże niepełnosprawności. Istotą opieki zaś jest nie tylko jej stałość i ciągłość ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest ona sprawowana. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej. Istotą jest przede wszystkim pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sama sobie zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 10 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z 25 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując m.in., że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki strony nie powstała do ukończenia przez nią 18. roku życia, nie powstała również w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto analizując zaistniałe w sprawie okoliczności uznano, że częstotliwość oraz wymiar opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawną matką nie jest na tyle stały by dyskwalifikował ją z podejmowania zatrudnienia, co zresztą czyniła w wymiarze czasowym pół etatu. Niniejsza konstatacja prowadzi do wniosku, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką i brakiem możności podjęcia lub wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącą.
Kolegium uznało natomiast, że odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia związana jest z brakiem wypełnienia podstawowej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. niespełnieniem warunku rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w chwili rozpatrywania niniejszego wniosku przez organ I instancji. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo tego decyzja organu I instancji, choć przez wzgląd na inne okoliczności niż wskazano to w zaskarżonej decyzji, jest ostatecznie zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednocześnie przy braku zaistnienia przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy wskazują, że nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka pozytywna w zakresie rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę, na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium, a co wpływa zarazem na uznanie, że w sprawie brak jest wspomnianego wcześniej związku przyczynowo – skutkowego.
W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 14 czerwca 2016 r., jak i zaliczenia skarżącej do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do konstatacji, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Na gruncie niniejszej sprawy organ administracji nie był władny poczynić ustaleń w zakresie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż skarżąca w momencie złożenia wniosku, a następnie procedowania organu I instancji nadal była zatrudniona na pół etatu. Co prawda strona sygnalizowała chęć rezygnacji z zatrudnienia przez wzgląd na konieczność opieki nad matką, jednak zgodnie ze wskazaniem organu odwoławczego aktywność zawodową zakończyła w dniu 30 listopada 2021 r., tj. po wydaniu decyzji przez organ I instancji.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd administracyjny orzekając w granicach danej sprawy dokonuje oceny zgodności z prawem decyzji organu administracyjnego wydanej w określonym stanie faktycznym ustalonym na moment wydania danego rozstrzygnięcia. Zdarzenia, które zaistniały bezpośrednio po wydaniu decyzji, które mogłyby mieć wpływ na jej kształt - nie mogą wpływać na ocenę zasadności rozstrzygnięcia organu, gdyż okoliczności te de facto nie istniały w momencie jego wydawania. Zatem organ nie był w stanie wziąć ich pod rozwagę. Sąd administracyjny zobligowany jest natomiast poprzez wykładnię obowiązujących przepisów ocenić czy na moment wydania decyzji, mieściła się ona w ramach prawnych.
Przechodząc zaś do oceny merytorycznej na gruncie niniejszej sprawy wskazać należy, że cała istota świadczenia pielęgnacyjnego została zawarta przez ustawodawcę we wspominanym już powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten konstytuuje wszystkie przesłanki przedmiotowe i podmiotowe, których spełnienie łączne umożliwia organowi przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ugruntowane już poglądy doktryny oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje na konieczność zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tym wypadku fakt, iż skarżąca w momencie składania wniosku jak i przez cały okres toczącego się postępowania przed organem I instancji była zatrudniona na pół etatu, uniemożliwia przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, gdyż godziłoby to de facto w jego istotę. Należy przyjąć, że wedle art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego występuje jedynie w przypadku czynnej rezygnacji z zatrudnienia. Wskazania wymaga, że uprawnienie to aktualizuje się, gdy wnioskodawca faktycznie zrezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy oraz gdy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przesłanką przyznania przedmiotowego świadczenia jest, ujmując rzecz szeroko, niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (por. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. P. Rączka (red.), LEX) W związku z powyższym jako zasadne jawi się stanowisko Kolegium, w którym zaznaczono, że w związku z rezygnacją skarżącej z zatrudnienia w dniu 30 listopada 2021 r., może ona złożyć ponowny wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a procedujący w tej sprawie organ administracji uwzględni tę kluczową okoliczność w stanie faktycznym rzutującym na wydaną następczo decyzję. Na marginesie należy również podkreślić, że ewentualne oświadczenie strony o chęci zakończenia stosunku pracy w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną bliską osobą nie należy traktować tożsamo z oświadczeniami o warunkowym wstrzymaniu pobierania świadczenia emerytalnego, rezygnacji z renty lub przyznanego wcześniej specjalnego świadczenia opiekuńczego w przypadku przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Zważyć trzeba, że powód otrzymywania zarówno emerytury, renty jak i różnego rodzaju zasiłków ma zupełnie inną podstawę niż uzyskiwanie wynagrodzenia za pracę i zasadniczo nie wymaga poświęcenia czasu jaki konieczny jest na wykonywanie obowiązków w związku z podjętym zatrudnieniem. Ponadto w tych przypadkach uzasadnienie złożenia wniosku ma charakter czysto ekonomiczny – strona spełniając łącznie wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma prawo wyboru świadczenia, które jest obiektywnie korzystniejsze. W przypadku podejmowania zatrudnienia w momencie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, nawet przy zamiarze rezygnacji z pracy w przypadku przyznania świadczenia, odpada jedna z przesłanek warunkująca możliwość jego uzyskania, tj. wspominany już wcześniej związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bliskim. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć nadto należy, na co też zwróciło uwagę Kolegium, że stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Okoliczność rezygnacji z zatrudnienia, stanowiąca kluczową przesłankę przyznania analizowanego świadczenia, musi zatem istnieć w dacie składania wniosku, a nie materializować się dopiero w toku postępowania wywołanego odwołaniem od negatywnej dla wnioskodawcy decyzji organu I instancji. W tym też aspekcie prawidłowe jest pouczenia organu odwoławczego, że strona zrezygnowawszy z zatrudnienia - może w każdym czasie złożyć nowy wniosek o przyznanie jej analizowanego świadczenia bowiem nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych dotyczących spełnienia wymaganych prawem przesłanek.
W związku z powyższym w ocenie Sądu rozstrzygnięcie dokonane przez Kolegium mieści się w granicach prawa z uwagi na poprawną ocenę braku wystąpienia łącznie wszystkich przesłanek wymaganych przez przepisy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Przeprowadzone w sprawie postępowanie nie było obarczone wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organy w myśl zasad określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., w toku prowadzonego postępowania w żaden sposób nie naruszyły obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanek pozytywnych, od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji wyprowadził merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej, a nie dowolnej, oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku – o oddaleniu skargi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło