II SA/Gd 535/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania M. O. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych M. O. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma 83 lata i jest osobą ciężko schorowaną. Prowadzi sam gospodarstwo domowe, utrzymując się wyłącznie z emerytury w wysokości 1.473,38 zł miesięcznie, choć ostatnio - z uwagi na stan zdrowia - do wnioskodawcy wprowadziła się córka Beata, która też ponosi część opłat za media. Wnioskodawca nadto oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku - oszczędności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 Euro, poza nieruchomością, w której zamieszkuje, tj. domem o powierzchni 95 m2. Nie posiada żadnych kont bankowych jak i lokat. Z przedłożonych przez wnioskodawcę rachunków wynika, że za energię cieplną wnioskodawca płaci około 250 zł miesięcznie, zaś za wywóz nieczystości - 153 zł. Ponadto oświadczył, że duże kwoty pieniężne przeznacza na leki. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2009r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. M. O., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego radcę prawnego M. G. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw (błędnie oznaczony jako zażalenie) od wydanego postanowienia wskazując, że wiek skarżącego, pogarszający się stan zdrowia i związane z tym rosnące wydatki na leki jak również okoliczności braku oszczędności mogących pozwolić mu na poniesienie kosztów sądowych bez znaczącego uszczerbku na jego sytuację życiową przemawia za zwolnieniem od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2009r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważyć należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowo-administracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Według poglądów doktryny prawniczej, które Sąd orzekający podziela, w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zatem, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa była powyżej. Tym samym, na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku jest zwolnienie od kosztów sądowych, co wyczerpuje żądanie przyznania pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca po raz pierwszy zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego wnioskiem z dnia 10 lipca 2007 r. Postanowieniem z dnia 22 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w osobie referendarza sądowego, przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. Następnie, we wniosku z dnia 7 listopada 2008 r., strona po raz kolejny zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, tym razem - przez zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 17 listopada 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym kolejnym wnioskiem. Uwzględniając fakt, iż wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych został prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 17 listopada 2008 r. Sąd dokonał porównania sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowych wnioskodawcy, istniejących w dacie złożenia wcześniejszego wniosku z sytuacją przedstawioną w niniejszym wniosku. Sąd przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy miał na uwadze art. 165 omawianej ustawy, w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Analiza sytuacji finansowej wnioskodawcy winna być zatem dokonana pod kątem przytoczenia przez wnioskodawców nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Sądowi w chwili rozpoznawania pierwszego wniosku, które uzasadniałyby odmienną ocenę ich sytuacji i w konsekwencji - przyznanie prawa pomocy. Z informacji przedstawionych przez wnioskodawcę w uzasadnieniu wniosku oraz w jego oświadczeniu i przedłożonych dokumentach źródłowych, dotyczących majątku i dochodów jednoznacznie wynika, iż nie uległy żadnej zmianie okoliczności faktyczne, które były podstawą wydania postanowienia w dniu 17 listopada 2008 r. Sąd wskazuje, że zarówno wówczas, jak i obecnie głównym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest jego emerytura, której wysokość nieznacznie wzrosła. Również nie uległ zmianie stan majątkowy wnioskodawcy, ani jak i jego sytuacja zdrowotna. Nadto, jak to wynika ze złożonego oświadczenia, w chwili obecnej wraz z wnioskodawcą mieszka jego córka, która partycypuje w ponoszonych opłatach za media. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem nie zaoferowała ona nowych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej i rodzinnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.