II SA/Gd 54/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r. nr SKO Gd/2097/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz P. L. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r. nr SKO Gd/2097/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem złożonym w dniu 27 listopada 2023 r. P. L. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Karsinie, działającego w tym zakresie z upoważnienia Wójta Gminy Karsin, o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. L. Decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. nr GOPS.ŚR.5218.9.2024, wydaną na podstawie m.in. art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako u.ś.r. lub ustawa) Wójt Gminy Karsin odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując na: brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niespełnienie przez niepełnosprawną kryterium wieku, w jakim powstała u niej niepełnosprawność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z organem pierwszej instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, wskazując, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z Konstytucją. W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Według Kolegium, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Kolegium wskazało, że skarżący ma aktualnie 55 lat, jest kawalerem, zamieszkuje wraz z niepełnosprawną matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, co wyjaśnił koniecznością podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z załączonych dokumentów wynika, że skarżący w latach 1998 - 2016 r., z przerwami, był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Pracę zarobkową wykonywał w latach 2015 - 2017. Po raz ostatni był zatrudniony w okresie od 1 lipca do 17 października 2017 r. jako pomocnik w produkcji drzewnej. Stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków, tzn. z powodu porzucenia pracy. W lipcu 2022 r. wnioskodawca zarejestrował się jako bezrobotny. Powiatowy Urząd Pracy w Kościerzynie zaproponował wnioskodawcy udział w pracach społecznie użytecznych, które miały trwać do dnia 15 grudnia 2022 r. w wymiarze 40 godzin miesięcznie - wnioskodawca podjął się tych prac i przepracował okres od 4 do 31 sierpnia 2022 r., jednakże zrezygnował z nich kilka miesięcy przed planowanym terminem ich zakończenia. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca podał, że nie był w stanie pogodzić pracy z opieką sprawowaną nad matką. Zdaniem pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną. W kwestii zakresu sprawowanej opieki Kolegium ustaliło, powołując się na wywiad środowiskowy, że skarżący 2 razy dziennie myje matkę (20 minut), 3 razy dziennie zmienia jej pieluchomajtki (30 minut), 3 razy dziennie przygotowuje posiłki (łącznie 4 godziny), 2 razy dziennie przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu (20 minut), raz na tydzień obcina matce paznokcie (20 minut), raz dziennie mierzy matce ciśnienie (10 minut), wychodzi z matką na spacery (w zależności od pogody i samopoczucia matki), codziennie sprząta mieszkanie (30 minut), codziennie robi zakupy (15 minut), kilka razy w tygodniu pierze, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, codziennie pali w piecu (cały dzień). Wnioskodawca podał, że zostawia matkę samą najwyżej na 15 minut, gdy wychodzi po zakupy. Nie zostawia jej samej na dłużej, gdyż mogłaby się przewrócić, stracić przytomność, wzniecić pożar, itp. Gdy musi wyjść z domu na dłużej, organizuje dla matki opiekę, jednak jest to problematyczne i często musi prosić o pomoc dalszych krewnych. Kolegium wskazało też, że w trakcie postępowania wszczętego pierwszym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia (tj. wnioskiem z 14 maja 2021 r., rozstrzygniętym odmownie decyzją Wójta Gminy Karsin z 14 kwietnia 2022 r. nr GOPS.ŚR.5218.2022, utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2022 r. nr SKO Gd/2700/22 – dopisek Sądu) organ I instancji ustalił natomiast, że wnioskodawca zostawia niepełnosprawną matkę pod opieką rodzeństwa, gdy musi wyjść z domu, by załatwić swoje sprawy. Wnioskodawca podał wówczas również, że rodzeństwo wnioskodawcy bierze udział w opiece nad niepełnosprawną - córki pomagają w higienie osobistej, pomagają w sprzątaniu mieszkania, przywożą zakupy, pomagają finansowo, synowie odwiedzają niepełnosprawną, pomagają finansowo i rzeczowo. M. L. ma aktualnie 78 lat. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 lipca 2022 r. Wskazano w nim, że niepełnosprawność istnieje od dnia 28 grudnia 2015 r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 1 lipca 2022 r. Wedle orzeczenia niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy lub opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na stałe. Wspomniane orzeczenie uzyskało przywołaną powyżej treść na skutek wyroku sądowego zapadłego w dniu 18 października 2023 r. (data prawomocności to 11 listopada 2023 r.). Pierwotnie bowiem M. L. orzeczeniem z dnia 25 lipca 2022 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Wcześniej M. L. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 czerwca 2019 r., wydanym do dnia 30 czerwca 2022 r., w którym to orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje u niej od 28 grudnia 2015 r., zaś jej znaczny stopień od 4 lutego 2016 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna choruje z powodu nadciśnienia, ma problemy z sercem, przeszła dwukrotnie udar mózgu, ma problemy z chodzeniem (porusza się przy pomocy laski lub wózka inwalidzkiego - zamiennie), ma problemy ze słuchem, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych, w związku z czym jest pampersowana, ma także afazję mieszaną, zaniki pamięci, zawroty głowy, zaburzenia równowagi. Sama spożywa posiłki i leki, lecz nie jest w stanie samodzielnie ich sobie przygotować, trzeba jej przypominać o zażyciu leków. Nie jest w stanie sama zadbać o swoją higienę. Nie jeździ na wizyty lekarskie, gdyż odbywają się one w miejscu zamieszkania. Całe dnie spędza w domu, ogląda telewizję, patrzy przez okno lub chodzi bez celu po mieszkaniu, nie wykazuje zainteresowania innymi czynnościami, trudno nawiązać z nią logiczny kontakt. W ocenie wnioskodawcy niepełnosprawna nie może pozostać przez dłuższy czas sama w domu, gdyż mogłaby stracić przytomność, przewrócić się, wzniecić pożar. Dnia 29 czerwca 2023 r. niepełnosprawna była badana przez biegłego sądowego, który stwierdził u niepełnosprawnej przewlekłą niewydolność krążenia mózgowego (zawał prawej półkuli mózgu w 2015 r. i lewej półkuli w 2019 r.), zespół otępienny, niedowład czterokończynowy wyraźniejszy po lewej stronie, zespół zależności alkoholowej w wywiadzie, zespół rzekomoopuszkowy. Wnioskodawca oświadczył, że niepełnosprawna ma jeszcze 7 dzieci, jednak tylko jedna z córek, która nie pracuje zarobkowo, odwiedza matkę, lecz nie wyręcza wnioskodawcy w czynnościach opiekuńczych. Rodzeństwo nie wyraża zgody na zajęcie się matką w czasie, gdy wnioskodawca poszedłby do pracy. Kolegium odnotowało, że w trakcie postępowania wszczętego pierwszym wnioskiem strony, w szczególności w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w marcu 2022 r. organ I instancji ustalił, że syn M. pracuje jako kierowca i odwiedza niepełnosprawną 2 - razy w tygodniu, córka M. jest bierna zawodowo i odwiedza niepełnosprawną codziennie, pomagając jej w codziennej higienie, synowie P. i R. pracują za granicą, odwiedzają niepełnosprawną co 2 miesiące, pomagają jej finansowo i przywożą zakupy z zagranicy, córka W. pracuje zarobkowo, kilka razy w tygodniu odwiedza niepełnosprawną, pomaga jej w myciu, czasem przywozi zakupy, sprząta, córka K. pracuje zarobkowo, raz w tygodniu odwiedza niepełnosprawną i pomaga w utrzymaniu higieny. W ocenie Kolegium zgromadzone w trakcie postępowania informacje wskazują na to, że bierność zawodowa wnioskodawcy jest kwestią wyboru życiowego, nie zaś konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium nie neguje, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby i że aktualnie jest ona w niewielkim stopniu samodzielna. Kolegium nie neguje również, że wnioskodawca opiekuje się niepełnosprawną matką, jednakże w ocenie Kolegium opieka ta nie wyczerpuje znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji niepełnosprawnego członka rodziny, przy czym okoliczności sprawy muszą świadczyć o tym, że całkowita rezygnacja z aktywności zawodowej jest jedynym sposobem zapewnienia niepełnosprawnemu właściwej pomocy i opieki. W niniejszej sprawie natomiast rodzeństwo wnioskodawcy aktywnie bierze udział w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną, przy czym córki niepełnosprawnej pomagają w myciu matki, jedna z córek pomaga w zakupach i sprzątaniu. Rodzeństwo nie uchyla się również od pomocy finansowej. Oczywistym jest zatem, że niepełnosprawna nie jest zdana wyłącznie na opiekę sprawowaną przez wnioskodawcę. Z całą pewnością przy właściwej organizacji i pomocy rodzeństwa (zwłaszcza, że siostra M. nie pracuje zarobkowo i dysponuje czasem, który mogłaby przeznaczyć na opiekę, jak również rodzeństwo pomaga finansowo, co pozwoliłoby na zorganizowanie profesjonalnej opieki) wnioskodawca byłby w stanie wygospodarować czas na wykonywanie pracy zarobkowej. Natomiast złożone w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczenie wnioskodawcy, że rodzeństwo nie pomaga w opiece i musi on prosić o wsparcie dalszych krewnych należy traktować jako niezgodne z rzeczywistością i złożone wyłącznie na potrzeby uzyskania prawa do świadczenia, bowiem w swojej decyzji z dnia 8 listopada 2022 r,, nr SKO Gd/ 2700/22, Kolegium zwróciło uwagę na aktywny udział rodzeństwa w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną jako jedną z okoliczności przeczących istnieniu ścisłego i bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy biernością zawodową strony a sprawowaniem opieki nad matką. Z tego względu podany przez wnioskodawcę zakres codziennych czynności opiekuńczych wykonywanych względem niepełnosprawnej matki nie może zostać - zdaniem Kolegium - potraktowany jako dowód na niemożność podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Kolegium za niewiarygodne uznało oświadczenie wnioskodawcy, złożone w trakcie wywiadu środowiskowego, że powodem rezygnacji z podjętych w sierpniu 2022 r. prac społecznie użytecznych była niemożność pogodzenia opieki z pracą. Zdaniem Kolegium wnioskodawca oświadczył w ten sposób, gdyż Kolegium w swej decyzji z dnia 8 listopada 2022 r., nr SKO Gd/2700/22, oceniło rezygnację strony z pracy jako niechęć do kontynuowania zatrudnienia, podobnie jak to miało miejsce w 2017 r., gdy strona utraciła zatrudnienie z własnej winy, dopuszczając się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Wniosek ten jest tym bardziej prawdopodobny, że wspomniane prace społecznie użyteczne miały wymiar 40 godzin miesięcznie, co oznacza, że było to około 10 godzin tygodniowo, czyli 2 godziny dziennie. Biorąc pod uwagę udział rodzeństwa w opiece nad niepełnosprawną, wnioskodawca nie powinien był mieć problemów z wykonywaniem takiej pracy. Podsumowując, Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy biernością zawodową strony a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę spowodowane jest innymi przyczynami, aniżeli stan zdrowia niepełnosprawnej matki i sprawowana nad nią opieka. Nie można więc zgodzić się z taką interpretacją przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., która prowadziłaby do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma możliwość pogodzenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny z wykonywaniem pracy zarobkowej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji byłoby sprzeczne z jego celem. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. L. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Gdańsku naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej oraz zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Ponadto skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a pogorszającym się stanem zdrowia jego matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. 2023r., poz. 390), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że ustawodawca w sposób równorzędny traktuje sytuację zarówno rezygnacji z zatrudnienia, jak i jego niepodejmowanie. Z punktu widzenia powyższego przepisu, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20). Zasadnicza kwestia sporna w tej sprawie dotyczy tego, czy faktycznie sprawowana przez skarżącego opieka ze względu na jej zakres wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności dokonania wykładni pojęcia opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Mając na uwadze tak rozumiane pojęcie opieki, przejść należy do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a następnie ich subsumpcji pod przedstawioną wyżej hipotezę normy prawa materialnego. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, matka skarżącego zgodnie z wyrokiem Sadu Rejonowego w Gdańsku z dnia 18 października 2023 r. jest zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. M. L. choruje na nadciśnienie tętnicze, ma problemy z sercem, przeszła dwukrotnie udar mózgu, cierpi na afazję mieszaną, ma problemy z poruszaniem się, zaniki pamięci, zawroty głowy, zaburzenia równowagi, bardzo zły słuch. Nosi pieluchomajtki, nie kontroluje czynności fizjologicznych. Porusza się zamiennie przy pomocy laski lub wózka inwalidzkiego. Samodzielnie przyjmuje posiłki i leki, jednak nie jest w stanie przyrządzić sobie posiłku i wydzielić lekarstw ani pamiętać o ich zażyciu. Logiczny kontakt z nią jest utrudniony. W aktach sprawy znajduje się także opinia sądowo-lekarska sporządzona w dniu 1 lipca 2023 r. przez biegłego neurologa na zlecenie Sądu Rejonowego Gdańsk Południe w Gdańsku Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt VI U 42/23 z odwołania M. L. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi ds. orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Pomorskim, z której wynika, że u M. L. od kilku lat występują objawy otępienia upośledzającego sprawność i samodzielność w wykonywaniu czynności dnia codziennego i czynności samoobsługowych, przy których wymaga pomocy praktycznie przez całą dobę. Sprawność jest również upośledzona niedowładem kończyn głownie lewych i objawami afazji mieszanej. M. L. przebyła dwa udary mózgu, w 2015 r. udar prawej półkuli z niedowładem połowicznym lewostronnym, w 2019 r. udar lewej półkuli mózgu z niedowładem połowicznym prawostronnym i afazją. Biegły neurolog sformułował opinię, że znaczny stopień niepełnosprawności u powódki (tj. M. L. – dopisek Sądu) spowodowany jest objawami zespołu otępiennego upośledzającego kontakt z otoczeniem, konieczną pomocą w wykonywaniu czynności dnia codziennego i czynności samoobsługowych, istotnym upośledzeniem samodzielnego poruszania się. Spełnione są przesłanki stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności. Ze względu na rozległe zmiany niedokrwienne mózgowia, objawy zespołu rzekomoopuszkowego i wiek powódki, rokowanie poprawy stanu zdrowia jest niepomyślne, stąd stopień znaczny niepełnosprawności powinien być orzeczony na stałe. Powyższe ustalenia faktyczne dotyczące zdrowia matki skarżącego wskazują, że wymaga ona opieki praktycznie przez całą dobę. Jest samodzielna w bardzo niewielkim stopniu, czego zresztą Kolegium nie kwestionuje. Wskazuje jednak, że rodzeństwo skarżącego również bierze aktywny udział w opiece nad matką, dzięki czemu ma on możliwość podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu jednak taka ocena nie znajduje oparcia w materiale dowodowym sprawy. Kolegium powołuje się na wywiad środowiskowy przeprowadzony w marcu 2022 r., którego jednak nie ma w aktach sprawy, stąd przeprowadzenie z niego dowodu nie jest możliwe. Ustalenia z niego wynikające zostały jednak przytoczone w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2022 r. nr SKO Gd/2700/22 – a więc decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z jego wcześniejszym wnioskiem - która to decyzja w aktach sprawy jest. Porównując te ustalenia z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego z dnia 14 grudnia 2023 r. przeprowadzonego w sprawie niniejszej, Sąd nie dostrzegł znaczących różnić w odniesieniu do istotnych okoliczności faktycznych. Z obu wywiadów wynika, że skarżący pozostawia matkę w domu samą tylko wychodząc na zakupy, zachodzi bowiem obawa, że mama straci przytomność, przewróci się lub wznieci pożar. W sytuacji, gdy skarżący musi zająć się swoimi sprawami, prosi o pomoc rodzeństwo. Rodzeństwo nie wyraża zgody na zaopiekowanie się mamą, natomiast oferują pomoc finansową oraz polegająca na tym, że siostry pomagają przy higienie osobistej mamy, czasem przy sprzątaniu. Fakt, że siostry skarżącego pomagają w myciu matki, a jedna z córek pomaga też w sprzątaniu i zakupach, pozostałe zaś rodzeństwo odwiedza matkę lub pomaga finansowo, nie oznacza, że skarżący nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej. Niepełnosprawna bowiem ze względu na swój stan zdrowia – afazję, problemy ze słuchem, utrudnioną komunikację, zaniki pamięci, zawroty głowy - wymaga stałego nadzoru i w tym tkwi zasadniczy powód, dla którego osoba sprawująca opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Nie ulega zaś wątpliwości, że taką stała opiekę sprawuje skarżący, nawet jeśli czasem korzysta z pomocy rodzeństwa. W niniejszej sprawie, organ odwoławczy nie uwzględnił ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec jego matki oraz specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych, które powodują, że niewątpliwie niezbędna jest stała obecność opiekuna i nadzór, co potwierdza wiążące w sprawie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium uznając, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, nie wzięło pod uwagę ewentualnych konsekwencji pozostawiania przez skarżącego matki bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin. Powyższego stwierdzenia nie podważa okoliczność, iż w sprawowanej opiece skarżącemu pomaga rodzeństwo. Z ujawnionych okoliczności faktycznych wynika bowiem, że pełnią oni rolę wspomagającą, pomocniczą, zaś główny ciężar opieki nad M. L. spoczywa na skarżącym. Wspieranie skarżącego przez siostry w opiece nad matką nie podważa niezbędności stałej i kompleksowej pomocy udzielanej przez skarżącego matce i w konsekwencji uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego mu jako opiekunowi pozostającemu w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, udzielającemu wszechstronnej pomocy oraz wykazującemu ciągłą gotowość i zdolność do jej niesienia. Pomoc rodzeństwa w sprawowaniu opieki nad matką, w zakresie ujawnionym w toku postępowania, nie daje podstaw do podważania faktu sprawowania opieki przez skarżącego w zakresie uzasadniającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy w tym miejscu powtórzyć, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności i aktualnych, udokumentowanych potrzeb podopiecznej. Przedstawiony przez skarżącego zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez niego w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. M. L. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, co zostało wykazane w toku postępowania. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych, jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącego jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. Z zakresu czynności opiekuńczych nie można także wykluczyć czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienia zakupów, przygotowywania posiłków, prania, sprzątania, itd. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącego czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest szeroki i uniemożliwia mu podjęcie aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na niepodważoną potrzebę pozostawania skarżącego w stałej dyspozycyjności związanej ze stanem zdrowia matki. Przyjęte przez Kolegium stanowisko pozostaje przy tym w oczywistej sprzeczności z oceną dokonaną przez pracownika socjalnego, mającego bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, który stwierdził, że: "z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż Pani M. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jej stan zdrowia nie pozwala jej na samodzielne funkcjonowanie, wymaga ona stałej opieki osoby drugiej. Pan P. L. zamieszkuje z matką oraz sprawuje nad nią całodobową opiekę. Czas i zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jemu podjęcie zatrudnienia. Istnieje uzasadniony związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Pani M. L. nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Pan P. nie może liczyć na wsparcie rodziny (w formie pomocy w opiece/w formie finansowej). Ustalono obiektywnie, że deklarowany przez rodzinę czas i zakres opieki względem Pani M. jest adekwatny do tego wykonywanego rzeczywiście". Podkreślenia także wymaga, w kontekście zarzutów Kolegium, iż w opiece nad matką skarżącemu powinno pomagać rodzeństwo, w tym niepracująca zawodowo siostra, wskazać należy, że podejmując decyzję o rezygnacji z zatrudnienia lub o jego niepodejmowaniu opiekun podejmuje w tym zakresie decyzję indywidualnie. Nie musi jej uzgadniać z innymi członkami rodziny i uzależniać jej od otrzymywania od nich jakiegokolwiek wsparcia. Rezygnacja z formy aktywności, jaką jest wykonywanie pracy i możliwość w związku z tym wystąpienia o przyznanie świadczenia opiekuńczego nie jest więc – w tym sensie – uwarunkowana strukturą czy liczebnością danej rodziny. W związku z tym odmowa przyznania świadczenia opiekuńczego nie może być uzasadniania faktem, że w danym przypadku istniały jeszcze inne osoby, które mogłyby zaangażować się w pomoc w opiece nad osobą niepełnosprawną. Czym innym bowiem jest obowiązek alimentacyjny, uregulowany w art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a czym innym prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W rezultacie, w sytuacji w której jeden z członków rodziny podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i z tego powodu występuje o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy tego świadczenia tylko z tego powodu, że w danej rodzinie istnieją jeszcze inne osoby, które taką opiekę mogły sprawować albo partycypować w kosztach wynagrodzenia dla opiekuna. W konsekwencji, choć w danym przypadku obowiązek alimentacyjny może obciążać kilka osób jednocześnie (jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), to ponieważ brak jest regulacji prawnej, która przewidywałaby, że w takiej sytuacji wyłączone byłoby prawo do ubiegania się przez osobę sprawującą opiekę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, argumentacja oparta na istnieniu obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącego, nie miała znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1766/23). Kolegium nie przedstawiło więc przekonujących argumentów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżący nie podejmuje zatrudnienia z innych powodów, aniżeli sprawowana opieka nad matką. Odnosząc się do argumentu Kolegium wskazującego, że ostatni stosunek pracy skarżącego ustał z powodu ciężkiego naruszenia przez niego obowiązków pracowniczych należy zauważyć, że owo naruszenie polegało na porzuceniu pracy, co wynika ze świadectwa pracy. Nie przeczy to twierdzeniom skarżącego, że powodem rezygnacji przez niego z zatrudnienia w 2017 r., tj. porzucenia pracy, była właśnie konieczność sprawowania opieki nad matką. Zauważyć też należy, że skarżący od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2021 r. pobierał w związku ze sprawowaniem opieki nad matką specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzji w tym przedmiocie nie ma w aktach sprawy, niemniej jednak na fakt ten wskazuje organ I instancji w wydanej decyzji i jest on niekwestionowany. Specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany na podstawie art. 16a u.ś.r., jest świadczeniem, którego przyznanie następuje w drodze decyzji administracyjnej, m.in. w oparciu o przesłankę tożsamą z przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w razie rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyznając zatem skarżącemu w 2017 r. specjalny zasiłek opiekuńczy organ musiał uznać przesłankę rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia lub przesłankę niepodejmowania przez niego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką za spełnioną. Negowanie tej przesłanki aktualnie stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., co wymaga odnotowania, choć nie ma to istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. W tej bowiem sprawie znaczenie ma nie tyle okoliczność rezygnacji przez skarżącego z pracy w 2017 r., co jej niepodejmowanie w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym organ ponownie rozpatrując sprawę weźmie pod uwagę regulację art. 24 ust. 2a ustawy i rozważy jej zastosowanie w sprawie. Kolegium w uzasadnieniu obecnie kontrolowanej decyzji odnosi się do treści i ocen poczynionych w decyzji z dnia 8 listopada 20222 r., nr SKO Gd/2700/22, w której oceniło rezygnację skarżącego w sierpniu 2022 r. z prac społecznie użytecznych jako niechęć do kontynuowania zatrudnienia, podobnie jak to miało miejsce w 2017 r. Sąd nie może dokonać oceny legalności tej decyzji i prawidłowości sformułowanych w niej ocen, dotyczy ona bowiem innego wniosku. Argumentacja Kolegium, że ze względu na dotychczasową bierność zawodową skarżącego nie można uznać, aby nastąpiła z jego strony rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia, nie jest trafna. Świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest tylko to, czy aktualnie skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Taki zaś wniosek wynika z materiału dowodowego, biorąc pod uwagę stan zdrowia M. L. i związane z tym jej potrzeby, które w całości realizuje skarżący, przy jednoczesnym braku innych obiektywnych przeszkód do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Dlatego też skoro skarżący, mając co najmniej potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia, nie podejmuje go, sprawując jednocześnie całodobowo opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, to nie ma, w ocenie Sądu, podstaw do zakwestionowania związku pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na bezpodstawnej i niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1935 ze zm.).