II SA/Gd 542/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt SKO Gd/845/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wniesiona do Sądu skarga dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 5 maja 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta Malborka z 5 stycznia 2023 r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem M. Ż. Zaskarżoną decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Burmistrz jako organ pierwszej instancji wydając w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy opisaną powyżej decyzję, wskazał w jej uzasadnieniu, że na podstawie wywiadu środowiskowego z 28 listopada 2022 r. oraz uprzednio sporządzonego w miesiącu maju 2022 r. ustalono, iż skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i ich dwójką małoletnich dzieci oraz dwójką dorosłych synów z poprzednich związków skarżącej. M. Ż. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wymienionymi od miesiąca maja 2022 r. Wyjaśnienia skarżącej odnośnie dotychczasowego prowadzenia przez syna samodzielnego gospodarstwa domowego sugerują jakby rodzina zmuszona została do złożenia takich oświadczeń, co skutkowało nabyciem przez M. Ż. prawa do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej. Z kolei w oświadczeniu z dnia 28 listopada 2022 r. skarżąca wskazała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze względu na jego dobro. Trudno określić, czy taka sytuacja miała miejsce i czy wpłynęły na nią powyższe okoliczności. Zdaniem Burmistrza harmonizowało to ze złożonym w miesiącu maju 2022r. przez skarżącą wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, że główną przyczyną niepełnosprawności M. Ż. jest niedosłuch głębokiego stopnia, brak mowy czynnej i niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim. Niepełnosprawność dziecka istnieje od urodzenia i ma charakter trwały, nie rokuje poprawy w zakresie funkcjonowania słuchu i intelektu. Z uwagi na niedosłuch głębokiego stopnia dziecko korzysta z aparatu słuchowego. Ma stwierdzoną padaczkę i skoliozę. Syn jest osobą chodzącą, nie wymaga przebywania w ciągu dnia w pozycji leżącej, nie używa pampersów czy pieluchomajtek, nie korzysta z przedmiotów ortopedycznych. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie, jednak pod kontrolą matki lub jej partnera wychodzi na zewnątrz, stara się być samodzielny. Pan M. jest w stanie przygotować sobie posiłek i samodzielnie go zjeść, przyjmuje leki na stałe, o stałych porach dnia, nie wymaga karmienia. Z wcześniej sporządzonego i przekazanego do analizy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że syn Klientki nie wymaga pomocy w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak: ubieranie, rozbieranie, poranna toaleta, doprowadzanie i korzystanie z WC. Samodzielnie dba o higienę osobistą. W nocy nie ma potrzeby wykonywania jakichkolwiek czynności przy głuchoniemym dziecku. Aktualnie skarżąca twierdzi, że oprócz codziennych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego codziennie pomaga synowi: przy pobudce, przy wykonywaniu czynności higienicznych, przy przygotowaniu ubrań, w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych w celu usprawnienia pracy mięśni, codziennie po 45 minut masuje dziecku plecy, ręce i nogi, w razie potrzeby ok. 10 minut wykonuje ćwiczenia oddechowe, mierzy ciśnienie, przygotowuje i podaje leki, kilka razy dziennie przygotowuje posiłki, napoje i przekąski, wychodzi na spacery z synem, organizuje wizyty lekarskie, zawozi syna do lekarza, uczestniczy w badaniach lekarskich (np. pobieranie krwi. badanie słuchu, rezonans magnetyczny), wykonuje masaże, oklepuje dziecko, czuwa podczas snu z uwagi na mogący pojawić się atak padaczki. Klientka nie określiła, ile wszystkie ww. czynności zajmują jej czasu, przez co organ przyjął, że mogą one maksymalnie zająć 3-4 godziny dziennie. Oprócz tego skarżąca podtrzymuje, że dziecko potrafi zachować się nierozważnie, nieodpowiedzialnie, stwarza zagrożenie dla siebie i otoczenia np. pozostawia włączony gaz, odkręconą wodę, wychyla się niebezpiecznie przez balustradę balkonową. Syn nie kontynuuje nauki, nie korzysta z zajęć specjalistycznych, przebywa cały czas z wnioskodawczynią. W opiece nad dzieckiem stronie pomaga jej partner, który w okresie od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2022 r. był zatrudniony w wymiarze 1/2 etatu na podstawie umowy o pracę, a obecnie od dnia 1 grudnia 2022 r. jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki na dzieckiem J. C. W ocenie Burmistrza, z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że dziecko potrzebuje przede wszystkim wsparcia w zakresie komunikowania się, w pozostałych kwestiach jest samodzielne. Z opinii wydanej dnia 27 sierpnia 2021 r. przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w Malborku wynika, że to syn pomaga stronie w zajęciach domowych, a nie ona mu. Organ pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu dziecku stałej opieki. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie, niepodejmowanie aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię, nie jest wymuszone - tylko i wyłącznie - koniecznością sprawowania opieki wobec syna. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym synem sprawowana przez Klientkę wykluczała podjęcie przez Nią jakiekolwiek pracy zarobkowej, chociażby na część etatu. Zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną - z uwagi na niepełnosprawność syna - opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się przez nią od aktywności zawodowej i nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia. Normalną rzeczą jest pomoc członkowi najbliższej rodziny - dziecku, osobom starszym i chorym, np. w zakupach, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, przygotowywaniu posiłków i pomoc w czynnościach higienicznych, a nawet asystowaniu w czasie wizyt u lekarza. Pomoc taka byłaby z pewnością świadczona synowi, nawet w sytuacji, gdyby nie legitymował się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodać w tym miejscu należy, że strona od dawna jest osobą bierną zawodowo i posiada dwójkę małych dzieci w wieku 4 i 5 lat, które również potrzebują wsparcia i opieki. Zaskarżoną do Sądu decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza wskazując w jej uzasadnieniu, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez wnioskodawczynię nad synem uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium ma świadomość, że opieka sprawowana przez wnioskodawczynię nad synem nie może być rozumiana jak opieka nad osobami leżącymi czy mającymi problemy z poruszaniem się, jedzeniem czy dbaniem o higienę osobistą, bo schorzenia syna wymagają zupełnie innych działań ze strony wnioskodawczyni, ale jednocześnie opieka ta nie wymaga ciągłego i stałego zaangażowania w czynności związane z opieką, gdyż M. Ż. w podstawowych czynnościach codziennych jest samodzielny. Obawy strony co do sytuacji, które mogą się zdarzyć w związku z nierozważnym zachowaniem syna, czy z atakiem padaczki są co prawda uzasadnione, ale sama deklarowana gotowość wnioskodawczyni do niesienia pomocy w przypadku zaistnienia takich sytuacji nie stanowi zdaniem Kolegium o konieczności całkowitego rezygnowania z aktywności zawodowej, tym bardziej, że w domu przebywa na stałe partner wnioskodawczyni, który sprawuje opiekę nad ich wspólną córką J. C., na którą przyznane mu zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie dostrzega związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej, a sposobem zaspokajania potrzeb opiekuńczych wobec syna. Samo bowiem posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza, że każdy zajmujący się taka osobą, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W skardze do Sądu rozstrzygnięciu SKO zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, a sprawowana przez skarżącą opieka nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia. Skarżąca domagała się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując argumentację prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej jako u.ś.r. (w wersji obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazać należy, że chociaż u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. W stanie faktycznym sprawy skarżąca w ramach opieki nad synem wykonuje, oprócz codziennych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego takie czynności jak: pomoc przy pobudce, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, pomoc przy przygotowaniu ubrań, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych w celu usprawnienia pracy mięśni, codziennie po 45 minut masuje dziecku plecy, ręce i nogi, w razie potrzeby ok. 10 minut wykonuje ćwiczenia oddechowe, mierzy ciśnienie, przygotowuje i podaje leki, kilka razy dziennie przygotowuje posiłki, napoje i przekąski, wychodzi na spacery z synem, organizuje wizyty lekarskie, zawozi syna do lekarza, uczestniczy w badaniach lekarskich (np. pobieranie krwi. badanie słuchu, rezonans magnetyczny), wykonuje masaże, oklepuje dziecko, czuwa podczas snu z uwagi na mogący pojawić się atak padaczki. Podopieczny jest osobą chodzącą, nie wymaga przebywania w ciągu dnia w pozycji leżącej, nie używa pampersów czy pieluchomajtek, nie korzysta z przedmiotów ortopedycznych. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie, jednak pod kontrolą matki lub jej partnera wychodzi na zewnątrz. Z wyjaśnień skarżącej wynika także, że w opiece nad synem pomaga jej partner, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i który nie pracuje w związku ze sprawowaną opieką nad ich wspólną córką. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia także w związku z opieką nad dwoma młodszymi córkami. W ocenie Sądu czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą są w istocie czynnościami sprowadzającymi się do pomocy przy czynnościach codziennych, a opieka ta nie ma charakteru ciągłego. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza jakiejkolwiek aktywności zarobkowej skarżącej. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez skarżącą okoliczność potencjalnych napadów padaczki. W toku prowadzenia postępowania sama skarżąca odwołała się do jednego takiego napadu, co wskazuje na niską ich częstotliwość. Akta sprawy nie zawierały informacji na temat tego, aby aktualny przebieg choroby wymagał stałej i ciągłej opieki nad synem. W sytuacjach nagłych nie ma przeszkód, aby pomocy udzielił podopiecznemu partner skarżącej, który przebywa w domu w związku z koniecznością opieki nad wspólną córką. Deklarowana pomoc partnera może również polegać na nadzorze nad podopiecznym, aby nie dochodziło do opisywanych sytuacji ryzykownych. Jak sama przyznawała skarżąca, partner pomaga jej w opiece nad synem, a to w świetle zakresu czynności opiekuńczych oraz jakości funkcjonowania podopiecznego doprowadziło SKO do słusznego wniosku o możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie. Rację miały przy tym organy administracji, że brak jest w sprawie dowodów potwierdzających podnoszone przez skarżącą znaczące pogorszenie stanu zdrowia syna lub gorszego jego funkcjonowanie. Zdaniem Sądu w stanie faktycznym sprawy istniejącym na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, przy odpowiednim zorganizowaniu wykonywania czynności opiekuńczych, skarżąca ma możliwość choćby częściowego podjęcia zatrudnienia. Zarzuty skargi w tym zakresie nie były nieuzasadnione. Sąd nie kwestionuje przy tym, że skarżąca opiekuje się m.in. swoim niepełnosprawnym synem, jednakże na dzień orzekania przez SKO sposób funkcjonowania dziecka i zakres wymaganej nad nim opieki nie uniemożliwiał skarżącej podjęcia choćby częściowego zatrudnienia. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) skargę oddalił.