II SA/Gd 549/12

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w składzie następującym: sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi oraz K. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: odmówić T. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z 4 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił T. Ch. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w treści urzędowego formularza PPF ustalono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Nikogo nie ma na utrzymaniu. Małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu o powierzchni 112 m2. Źródłem utrzymania rodziny są dochody małżonków z tytułu emerytur w kwocie 1100 zł miesięcznie (wnioskodawca) i 1200 zł miesięcznie (żona wnioskodawcy) oraz z prac dorywczych wnioskodawcy w kwocie 1500 zł miesięcznie. Razem zatem dochody małżonków kształtują się na poziomie 3 800 zł miesięcznie. Wnioskodawca, wedle oświadczenia, nie posiada żadnego majątku, poza mieszkaniem, oraz żadnych oszczędności. Wydatki ponoszone co miesiąc wnioskodawca ocenił na kwotę około 3 900 zł miesięcznie. Podkreślił, że choruje na przewlekłą chorobę płuc. Jego stan zdrowia nie pozwala na opuszczanie mieszkania i wymaga pomocy osoby trzeciej, jego żona zaś jest po operacji onkologicznej. Wszystkie środki małżonkowie wydatkują na bieżące potrzeby. W związku z wątpliwościami co do stanu majątkowego oraz zarobków wnioskodawcy i relacji tych dochodów do ponoszonych wydatków został on zobowiązany do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, tj. w szczególności wyciągów z kont bankowych oraz kserokopii rachunków z tytułu ponoszenia wydatków, wyszczególnionych w treści urzędowego formularza PPF. Dokumentów tych wnioskodawca nie nadesłał, co ostatecznie stanowiło przyczynę wydania postanowienia z 4 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca, argumentując że zaoferowane przez niego na formularzu PPF dane były wystarczające do pozytywnego załatwienia jego wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Przedstawił wszystkie dochody gospodarstwa domowego oraz wszystkie jego wydatki. Podkreślił, że obecnie przebywa w szpitalu po urazie pęknięcia płuca. Napisał też, że uzyskiwane środki w całości przeznaczane są na bieżące potrzeby – utrzymanie i leczenie. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jednolity ze zm., powoływanej dalej jako P.p.s.a.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne, wynikają z konkretnych przepisów ustawy P.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd. Otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez stronę braku możliwości poniesienia tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja materialna strony podlega ocenie sądu. Na wstępie wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 cytowanej ustawy (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany został do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi (solidarnie ze swoją żoną). W ocenie sądu, wnioskodawca jest w stanie wygospodarować tą kwotę, bowiem zadeklarowane przez niego dochody w gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie 3800 zł miesięcznie netto, mają one charakter stałego źródła i – w realiach polskiego społeczeństwa – nie są one na szczególnie niskim poziomie. Wprawdzie wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wyliczone zostały na kwotę 3900 zł netto miesięcznie, jednak wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował tych obciążeń, mimo wezwania sądu. W tej sytuacji, wnioskodawca uniemożliwił sądowi weryfikację złożonych oświadczeń w tym zakresie, co sprawia, że – wbrew twierdzeniom sprzeciwu – jego sytuacja nie została w sposób jasny i pełny przedstawiona, w sposób wykluczający jakiekolwiek wątpliwości. W ocenie sądu, strona nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, bowiem nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, do których złożenia była wzywana pismem z 24 stycznia 2013 r. (k. 75 akt). Złożone w treści urzędowego formularza oświadczenie nie wyjaśnia relacji pomiędzy dochodami wnioskodawcy i jego żony a ponoszonymi w gospodarstwie domowym wydatkami, które – wedle oświadczenia - przewyższają kwotę tych dochodów, wreszcie pomija całkowicie kwestię posiadania ewentualnych oszczędności. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że charakterystyka sytuacji finansowej, jaka wynika ze znajdujących się w aktach oświadczeń jest niewyczerpująca. Stąd, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, złożone oświadczenia należało uznać za niewyczerpujące, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej, co uniemożliwiało przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy przy tym podkreślić, że wnioskodawca mógł wskazane dokumenty źródłowe załączyć do sprzeciwu, czego również nie uczynił. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.