II SA/Gd 556/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Sekretarz Sądowy Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 lutego 2005 r., nr [...]. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2005r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzje własną orzekającą o odmowie uchylenia w trybie art. 154 Kpa decyzji z dnia 13 kwietnia 2004r. nr [...] odmawiającej przyznania Z. D. uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj.: Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy przepis zdaniem organu przesądza, iż niezbędnym warunkiem do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie jest by w czasie podlegania represjom osoba poszkodowana posiadała obywatelstwo polskie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona w czasie podlegania represjom nie była obywatelem polskim. Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. D. domagając się przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja jest niesłuszna, gdyż ojciec jej był robotnikiem przymusowym, a do grudnia 1940r. jeńcem wojennym. Fakt, iż jej ojcem był obywatel polski wynika z metryki urodzenia i chrztu sporządzonych w obozie polskim w M.. Rodzice skarżącej wzięli ślub dopiero w 1946r., gdyż w trakcie pobytu na robotach przymusowych pracodawcy nie wyrażali zgody na zawieranie przez pracowników związków małżeńskich. W ocenie skarżącej odmowa przyznania jej świadczenia jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że wniosek skarżącej został zakwalifikowany jako wniosek o uchylenie decyzji na podstawie art. 154 § 1 Kpa. Skarżąca nie wskazała jakiejkolwiek okoliczności by za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawiał interes społeczny bądź słuszny interes strony. W myśl art. 5 ustawy z 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U.R.P. Nr 7, poz.44) przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. Matka strony obywatelstwo polskie nabyła dopiero po wojnie w dniu 12 lutego 1946r. - data ślubu ze Z. G.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W pierwszym rzędzie należało rozważyć, czy organ orzekający w sprawie nadzwyczajnego trybu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej określonego w art. 154 kpa. w sposób prawidłowy rozważył przesłanki warunkujące zmianę bądź odmowę zmiany decyzji w tym trybie. Przepis art. 154 § 1 Kpa przewiduje, iż decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis art. 154 § 1 Kpa ustanawia dwie przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, ażeby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Musi to być po pierwsze decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a po wtóre - za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Z użycia w przepisie spójnika "lub" wynika, że wystarczą racje interesu społecznego, bądź tylko wzgląd na słuszny, a więc kwalifikowany interes strony. Na podstawie art. 154 Kpa organ administracji publicznej orzeka na zasadzie uznania administracyjnego, co wynika z użycia w tym przepisie słowa "może". Wymaga to od organu respektowania postanowień art. 7 Kpa i pozytywnego załatwienia sprawy dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego. Prowadząc postępowanie na podstawie tego wniosku organ orzekł, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia z ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj.: Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), nie przeprowadził natomiast weryfikacji decyzji z dnia 13 kwietnia 2004r. z tego punktu widzenia czy za jej uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Wymagania dotyczące słusznego interesu strony powinny być ustalone w sprawie i muszą nabrać konkretnej treści wynikającej ze stanu faktycznego (por. wyrok z dnia 12 sierpnia 1999 r. I SA 1906/98 - nie publ.). Organ orzekający ograniczył się w tym zakresie do stwierdzenia, iż strona skarżąca nie powołała się na żadną okoliczność, aby można było uznać iż za uwzględnieniem jej wniosku o zmianę decyzji przemawia interes społeczny czy też słuszny interes strony. Konkluzja braku przesłanek z art. 154 Kpa powinna wynikać z rozważań (zawartych w uzasadnieniu) opartych na zebranym materiale dowodowym. Ograniczenie się przy rozpoznawaniu sprawy w trybie art. 154 Kpa wyłącznie do skontrolowania legalności zaskarżonej decyzji i nierozpatrzenie sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w art. 154 Kpa stanowi naruszenie prawa /por. wyrok z dnia 1 grudnia 1998 r. III SA 6952/97 - nie publ./. Zgodnie z wynikającą z art. 6 Kpa zasadą praworządności, stanowiącą o tym, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, organy te zobowiązane są nie tylko do działania na podstawie ustaw i wydanych w oparciu o te ustawy przepisów wykonawczych, ale zobowiązane są również ustalić obowiązujące dla danej sprawy normy prawne i sposób ich rozumienia. Chodzi w pierwszym etapie postępowania administracyjnego o ocenę tego czy mająca mieć zastosowanie norma prawna występuje w takiej postaci, że jej bezpośrednie rozumienie wystarczy organowi dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy. Niedopuszczalna bowiem jest interpretacja normy prawnej w oderwaniu od kontekstu całej ustawy, jak i całego systemu prawa. Interpretacja zatem normy prawnej musi uwzględniać zarówno tekst prawa jak i społeczny sens jego wydania (por. B.Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego Wyd. C.H.Beck Warszawa 1996 r. str. 42-44). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. III ARN 33/93 (Państwo i Prawo 1994 nr 9 str. 111 z glosą M. Wierzbowskiego) przyjął, że: w razie wątpliwości co do rozumienia konkretnego przepisu prawa, należy stosować taką jego wykładnię, która najbardziej odpowiada zasadom wyrażonym w Konstytucji. Nie ma żadnych podstaw prawnych żeby oceniać sytuacje prawną dziecka urodzonego w czasie pobytu na robotach przymusowych przez jego rodziców na terenie III Rzeszy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o Obywatelstwie Państwa Polskiego obowiązującej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten stracił moc z dniem 19 stycznia 1951r. Śledząc zmiany w zakresie przesłanek warunkujących nabywanie obywatelstwa polskiego począwszy od ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez ustawę z dnia 8 stycznia 1951r. o obywatelstwie polskim, jak również ustawę z dnia 15 lutego 1962r. o obywatelstwie polskim zauważyć można postępującą liberalizację odnośnie wymogów ustawowych w zakresie nabywania obywatelstwa polskiego. Należy zastosować w ocenie wyżej wymienionej sytuacji prawno-porównawczą metodę i ocenić ww. sytuację na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy - całkowicie odmiennie regulującej tą kwestię aniżeli akt powołany w odpowiedzi na skargę. Należy bowiem zauważyć, że ustawa z 1920r. tworzona była w całkowicie odmiennej sytuacji geopolitycznej aniżeli ta, która istniała w grudniu 1943. Inne też było uzasadnienie prawne będące podstawą unormowań zawartych w ww. ustawie. Uznając, iż wskazane powyżej naruszenie przepisów miało istoty wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd.