II SA/Gd 558/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 maja 2005 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 marca 2005 r., nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej H. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 24 marca 2005r. Nr [...] na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj.: Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówił H. K. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona doznała we wskazanym przez nią okresie prześladowań, jednak nieobjętych przepisami ustawy. H. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdząc, że przysługuje jej prawo do świadczenia pieniężnego. Wskazała, że jej ojciec M. S. został deportowany do pracy przymusowej do III Rzeszy 10 kwietnia 1940r. natomiast matka M. S. z domu K. 22 czerwca 1942r. Odwołująca się urodziła się w miejscowości U. nr 32 pow. W. w III Rzeszy dnia 13 kwietnia 1944r. Zarejestrowana była na nazwisko rodowe matki K.. W U. przebywała wraz z rodzicami 13 miesięcy do wyzwolenia. W sierpniu 1950r. została przepisana na nazwisko ojca S.. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 maja 2005r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj.: Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 24 marca 2005r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w myśl art. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Matka H. K. została deportowana do pracy przymusowej z miejscowości D. k/Kijowa, a więc z obszaru nie należącego do obszaru państwa polskiego w jego granicach sprzed września 1939r., nie spełnia ona zatem warunku określonego przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. Tym samym także w przypadku H. K. nie może być mowy o podleganiu represjom w rozumieniu ustawy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. K. domagając się uchylenia decyzji i przyznania świadczenia należnego jej jako dziecku urodzonemu na deportacji i pracy przymusowej rodziców w Niemczech. Stwierdziła przy tym, że posiada od urodzenia obywatelstwo polskie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, ponownie wskazując na niespełnienie przesłanki z art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. a nadto powołując się na ustawę z dnia 20 stycznia1920r. o obywatelstwie polskim (Dz. U.R.P. nr 7, poz. 44) której art. 5 stanowi, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki. Z treści tego przepisu zdaniem organu wynika, że wnioskodawczyni jako córka M. K. nie posiadała obywatelstwa polskiego. W piśmie procesowym z dnia 28 maja 2006r. H. K. wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła, że organ rozpatrujący sprawę nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, a dokonane ustalenia są dowolne i bezpodstawne, czym naruszony został art. 77 Kpa. Wskazała, że organ bezpodstawnie przyjął, że jej matka została deportowana z miejscowości D. k/ Kijowa, która była miejscem jej urodzenia. Nadto zarzuciła pominięcie jej twierdzeń, iż jej matka, M. S. z domu K. otrzymała przedmiotowe świadczenie prawomocną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 czerwca 1997r. o Nr 0019007510/01. Tym samym M. S. z domu K. została uznana za osobę deportowaną i spełniająca przesłanki do otrzymania świadczenia, o którym mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996r. Zaskarżona decyzja, zdaniem strony narusza art. 8 Kpa w myśl którego organy państwowe są obowiązane prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest od względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja i decyzją ją poprzedzająca zapadły z naruszeniem przepisów postępowania. Art. 7 Kpa nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. W ocenie Sądu w toku postępowania nie przeprowadzono w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, które ma na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy. Prowadząc postępowanie na podstawie złożonego wniosku organ orzekł, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia z ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj.: Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Organ orzekający ograniczył się do stwierdzenia, że matka skarżącej nie została deportowana z terenów państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. nie wskazując przy tym dowodów na podstawie których dokonał tego ustalenia. Wskazać przy tym należy, że w toku niniejszego postępowania skarżąca przedłożyła decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 czerwca 1997r., Nr [...], na podstawie której matka skarżącej otrzymała przedmiotowe świadczenie. Z art. 1 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygając niniejszą sprawę organ nie wyjaśnił w ogóle sprawy w tym zakresie. Kwestia obywatelstwa polskiego pojawiła się dopiero na etapie skargi i odpowiedzi na skargę. Tym samym uznać należy, że w sprawie nie podjęto działań mających na celu ustalenie prawdy obiektywnej. Takie postępowanie organu stanowi naruszenie postanowień art. 7 i 77 Kpa, które zobowiązują organy administracji do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Uznając, że wskazane powyżej naruszenie przepisów miało istoty wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd.