II SA/Gd 559/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch asesor WSA Krzysztof Retyk Protokolant Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A., B. oraz C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2002 r. nr [[...]] w przedmiocie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Marszałka Województwa z dnia 11 kwietnia 2001 r. nr [[...]]. D. pismami z dnia 14 kwietnia 1999 r., 14 lipca 1999 r., 14 października 1999 r., 11 stycznia 2000 r., 21 kwietnia 2000 r., 27 lipca 2000 r., 26 października 2000 r., 24 stycznia 2001 r. oraz z 24 kwietnia 2001 r., skierowanymi do Marszałka Województwa, przedstawiało, w związku z nałożonym na nie obowiązkiem naliczania kwartalnych opłat za korzystanie ze środowiska, zużycie w kolejnych kwartałach paliw. Jednocześnie w każdym z tych pism Przedsiębiorstwo to wnosiło o zaniechanie pobierania opłat twierdząc, że jako przedsiębiorstwo prowadzące działalność rolniczą jest od nich zwolnione. Marszałek Województwa podania z dnia 14 kwietnia 1999 r., 14 lipca 1999 r., 14 października 1999 r. i z dnia 11 stycznia 2000 r. rozpoznał decyzją z dnia 5 maja 2000 r., podanie z dnia 21 kwietnia 2000 r. decyzją z dnia 8 czerwca 2000 r., podanie z dnia 27 lipca 2000 r. decyzją z dnia 22 sierpnia 2000 r., podanie z dnia 26 października 2000 r. decyzją z dnia 24 listopada 2000 r., podanie z dnia 24 stycznia 2001 r. decyzją z dnia 11 kwietnia 2001 r. oraz podanie z dnia 24 kwietnia 2001 r. decyzją z dnia 15 maja 2001 r. We wszystkich tych decyzjach z wyjątkiem decyzji z dnia 22 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa umorzył postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Natomiast decyzją z dnia 22 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa odmówił D. odstąpienia od pobrania opłaty z tytułu wprowadzania substancji zanieczyszczających do powietrza. Uzasadniając decyzje o umorzeniu postępowania Marszałek Województwa przyjął, że brak jest przepisu prawa materialnego, który uprawniałby go do wydania decyzji administracyjnej. Jednocześnie stwierdzał, że D. nie jest uprawnione do zwolnienia z opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza, przewidzianego w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów dla rolników, gdyż użyty w tym przepisie termin "rolnicy" odnosi się wyłącznie do osób fizycznych. Uzasadniając decyzję z dnia 22 sierpnia 2000 r. organ administracji stwierdził, że wnioskiem z dnia 27 lipca 2000 r. D. wystąpiło o odstąpienie od pobrania opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza należnej za 2000 r. na podstawie § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów, jednakże nie spełnia warunków ustalonych przez organ administracji działający w granicach uznania administracyjnego. Odwołania od opisanych decyzji Marszałka Województwa wniosło D. We wszystkich odwołaniach polemizowano z tezą, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów mowa tylko o rolniku będącym osobą fizyczną. Rozpoznając odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sześciu decyzjach z dnia 22 stycznia 2002 r. utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło poglądy organu pierwszej instancji zarówno ten, iż brak podstaw do wydania decyzji administracyjnej (zdaniem Kolegium zwolnienie, o którym mowa w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów przysługuje z mocy prawa i z tego powodu nie wymaga wydania decyzji), jak i ten, że zwolnienie to przysługuje jedynie osobom fizycznym. Jedynie uzasadniając decyzję, którą rozpoznano odwołanie od decyzji Marszałka Województwa z dnia 22 sierpnia 2000 r. wskazano, że D. nie spełniało warunków zwolnienia od opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza przewidzianych w § 8 powołanego rozporządzenia. D. wniosło od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2002 r. skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których podnosiło, że prowadzi taką samą działalność rolniczą jak rolnicy indywidualni i w związku z tym odmienne jego traktowanie narusza konstytucyjną zasadę równości. W odpowiedziach na skargę wniesiono o ich oddalenie. W toku postępowania przed sądem administracyjnym D. w dniu 24 marca 2004 r. uległo podziałowi na A., B. oraz C. Rozpoznając skargę na decyzję, którą rozpoznano odwołanie od decyzji Marszałka Województwa z dnia 8 czerwca 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Wychodząc poza granice skargi, do czego Sąd jest uprawniony na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), stwierdzić należy, że nie było podstaw do umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji. Zgodnie z art. 86b ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. nr 49 z 1994 r., poz. 196 z zm.) opłaty za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza jednostki organizacyjne ustalały we własnym zakresie i wnosiły je bez wzywania na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Stosownie do art. 86b ust. 3 opłaty te winny być wniesione do końca miesiąca następującego po upływie kwartału. Zatem, co do zasady ustalenie wskazanej opłaty nie wymagało wydania decyzji. Właściwy organ administracyjny był uprawniony do wydania decyzji m.in. wtedy, gdy opłata nie została wniesiona (art. 86b ust. 7 powołanej ustawy). Obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały żadnego trybu rozstrzygania sporów dotyczących obowiązku wniesienia opłaty. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy jednostka organizacyjna twierdziła, że nie jest zobowiązana do wniesienia opłaty za wprowadzenie substancji zanieczyszczających do powietrza i bezskutecznie upłynął termin wniesienia tej opłaty, to właściwy organ, niepodzialający twierdzeń tej jednostki, był zobowiązany na mocy art. 86b ust. 7 powołanej ustawy do wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość niewniesionej opłaty. Nie jest więc trafny pogląd, że brak było w niniejszej sprawie podstaw prawnych do wydania decyzji. Skoro D. w swoim piśmie z dnia 21 kwietnia 2000 r. wnosiło o zaniechanie pobierania opłat twierdząc, że jest od ich wnoszenia zwolnione, to Marszałek Województwa, nie podzielając tego stanowiska i orzekając po terminie wniesienia opłaty (8 czerwca 2000 r.), był zobowiązany do wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość niewniesionej opłaty. W takiej decyzji Marszałek Województwa winien był przede wszystkim stwierdzić, że D. nie jest zwolnione od wnoszenia tej opłaty. Stwierdzenie takie nie mogło się znaleźć w decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Decyzją taką nie można bowiem rozstrzygać o uprawnieniach i obowiązkach strony postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie, zawierając w decyzji o umorzeniu postępowania stwierdzenia dotyczące tego czy D. jest zwolnione od wnoszenia opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do środowiska w istocie orzeczono o jej obowiązku publicznoprawnym. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że orzekając w niniejszej sprawie naruszono art. 105 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto orzekając w niniejszej sprawie naruszono w sposób mający wpływ na wynik sprawy § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów (Dz.U. nr 162, poz. 1117 ze zm.). Użyty w tym przepisie termin "rolnicy" należy wykładać tak, aby wynik wykładni nie naruszał zasad Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności wynikającą z art. 32 Konstytucji zasadę równości. Zasada ta stanowi, że podmioty posiadające te same istotne cechu winny być traktowane równo, zaś ich ewentualne zróżnicowanie musi być uzasadnione. Zatem, pojęcie "rolnicy" należy odnieść do wszystkich, którzy zajmują się działalnością rolniczą (istotna cecha wspólna) i następnie zastanowić się, czy wyłączenie z tej grupy podmiotów, które tą działalność prowadzą w formie spółki prawa handlowego jest uzasadnione. W tym celu należy zastanowić się nad uzasadnieniem zwolnienia od opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza przewidzianym w powołanym § 9. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przewidziane w nim zwolnienie nie jest przeprowadzone według jasnego kryterium. Większość podmiotów, którym w tym przepisie przyznano zwolnienie to podmioty charakteryzujące się prowadzeniem działalności nie w celu osiągnięcia zysku i dla dobra powszechnego. Umieszczenie w tej grupie rybaków i rolników jest więc zaskakujące. Oznacza to, że inne musiały być przyczyny przyznania zwolnienia rybakom i rolnikom. Pewnej wskazówki w poszukiwaniu tej przyczyny można się dopatrzeć w wyłączeniu od zwolnienia rolników prowadzących działy specjalne produkcji rolnej. Taka działalność jest prowadzona z reguły przy udziale większego nakładu środków, a więc może powodować większą emisję substancji zanieczyszczających do powietrza. Można więc przyjąć, że rybacy i rolnicy zostali zwolnieni od uiszczania opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza z uwagi na charakter swojej działalności, mianowicie mniejszy wpływ na zanieczyszczenie powietrza. Nie można też wykluczyć, że za tym zwolnieniem przemawiały względy społeczne. Rolnicy stanowią bowiem liczną grupę społeczną. Jeżeli takie były przyczyny zwolnienia rolników od ponoszenia opłat, to nie jest zasadne wyłączenie z tej grupy tych osób, które działalność rolniczą prowadzą w formie spółek prawa handlowego. Po pierwsze prawna forma prowadzenia działalności rolniczej nie ma bowiem wpływu na charakter tej działalności, po drugie nie jest usprawiedliwione wyłączenie ze zwolnienia grupy rolników, którzy zdecydowali połączyć posiadany kapitał i działalność rolniczą prowadzić w bardzie złożonej formie prawnej. W konsekwencji stwierdzić należy, że użyty w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów termin "rolnicy" ma zastosowanie także do osób prawnych, które prowadzą działalność rolniczą. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, ze skarga jest zasadna i na mocy art. 145 § pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią art. 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 100, poz. 1085 ze zm.) oraz przedstawioną wykładnię § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów oraz art. 86b ust. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. Organy administracji uwzględnią też fakt, iż D. uległo podziałowi na A., B. oraz C. Podział ten, jak wynika z ogłoszeń umieszczonych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (nr 246 z 2003 r., poz. 12890 oraz nr 75 z 2004 r., poz. 39610), polegał na zawiązaniu nowych spółek (art. 529 § 1 pkt 2 k.s.h.). W związku z tym spowodował on po pierwsze, że D. utraciło zdolność sądową (art. 530 § 1 k.s.h. w zw. z art. 12 k.s.h.), po drugie, że spółki nowo zawiązane powstałe w związku z podziałem wstępują z dniem podziału w prawa i obowiązki spółki dzielonej, określone w planie podziału. W planie podziału D. nie określono podziału obowiązków wynikających z wprowadzania substancji zanieczyszczających do powietrza. Zatem, zgodnie z art. 531 § 3 k.s.h., obowiązki te przeszły na wszystkie spółki zawiązane w wyniku podziału w częściach ułamkowych proporcjonalnych do wartości aktywów przypadających każdej z tych spółek w planie podziału. W związku z podziałem D. należy jeszcze wyjaśnić skutki tego podziału dla postępowania przed sądem administracyjnym. Sytuacja taka nie jest wprost uregulowana w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednakże z art. 124 § 1 pkt 1 i art. 128 § 1 pkt 2 wynika, ze w razie utraty zdolności sądowej przez skarżącego, będącego osobą prawną, postępowanie toczy się z udziałem jego następców prawnych. Z tego powodu po podziale D. postępowanie toczyło się z udziałem jego następców prawnych, czyli spółek zawiązanych na skutek jego podziału. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.