II SA/Gd 571/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2004 r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 25 maja 2004 r., nr [...] w częściach dotyczących odmowy przyznania dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Decyzją z dnia 25 maja 2004 roku, nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał E. K. zasiłek rodzinny na dzieci W. Ch. i W. Ch. na okres od dnia 1 maja 2004 roku do dnia 31 sierpnia 2005 roku oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na obie córki. Organ odmówił natomiast E. K. przyznania na dzieci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał przepisy art. 6 ust. 1, art. 47 oraz art. 12 i art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), a także przepis § 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 45, poz. 433). Organ uznał, iż wnioskodawczyni przysługują zasiłki rodzinne na dzieci oraz dodatki do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego albowiem dochód miesięczny rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 wymienionej wyżej ustawy, wynoszącej 504 zł. Organ przytoczył treść art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym "samotne wychowanie dziecka" oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką i - powołując się na treść przeprowadzonych wywiadów środowiskowych oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń o sytuacji materialnej i rodzinnej, stwierdził, iż E. K. zamieszkuje wspólnie z konkubentem – P. Ch., ojcem dzieci wymienionych w decyzji, a zatem z tej przyczyny nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dzieci. W odwołaniu od powyższej decyzji, złożonym co do rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania dodatków do zasiłków rodzinnych z tytułu samotnego wychowywania dziecka, E. K. stwierdziła, że wprawdzie mieszka razem z konkubentem, jednakże tylko dlatego, iż nie ma możliwości otrzymania samodzielnego mieszkania. Wychowuje dzieci samotnie, gdyż konkubent nie łoży na dzieci, nadużywa alkoholu, jest agresywny. Decyzją z dnia 7 lipca 2004 roku, nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jako materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia Kolegium wskazało art. 12 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, podzielając ustalenia dokonane prze organ I instancji, stwierdziło, iż wnioskodawczyni jest wprawdzie panną, jednakże wychowuje córki wspólnie z ich ojcem, a co za tym idzie - brak jest podstaw do przyznania jej świadczenia w formie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci albowiem - zgodnie z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje jedynie matce dziecka, która nie wychowuje dziecka wspólnie z jego ojcem. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, iż są one bezzasadne, bowiem korzystając systematycznie ze świadczeń organu pomocy społecznej odwołująca się zawsze wykazywała rodzinę czteroosobową, wspólnie zamieszkującą i gospodarującą. E. K. złożyła skargę na powyższą decyzję w zakresie odnoszącym się do nie przyznania jej dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci, domagając się jej uchylenia w tej części. W skardze wskazała, iż wprawdzie zamieszkuje wspólnie z ojcem dzieci, jednakże konkubent nie pomaga jej w utrzymaniu dzieci i domu, nadużywa alkoholu, jest bardzo agresywny. Podała także, iż konkubent od połowy czerwca 2004 roku przebywa prawdopodobnie w okolicach Warszawy i w ogóle się z nimi nie kontaktuje, a zatem gospodarstwo domowe prowadzi sama. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Wniesioną w niniejszej sprawie skargę należało uznać za zasadną albowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zaskarżonej części oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji (w zakresie dotyczącym nie przyznania wnioskodawczyni dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci) są niezgodne z prawem, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w skardze. W tym miejscu należy podkreślić, że zakresem rozpoznania, zgodnie z żądaniem strony skarżącej, objęte zostały decyzje organów obu instancji jedynie w części odmawiającej przyznania skarżącej dodatków do zasiłków rodzinnych z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Zgodnie z dyspozycją - stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji - art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko: matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei w myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 17 tejże ustawy, powoływanej przez oba organy, samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Wymienione powyżej przepisy zostały poddane kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 18 maja 2005 roku (sygn. K 16/04, OTK-A 2005/5/51), orzekł m. in., że art. 3 pkt 17 oraz art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 roku, nr 35, poz. 305, nr 64, poz. 593 i nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku (Dz. U. z 1991 roku, nr 120, poz. 526 oraz z 2000 roku, nr 2, poz. 11). Zgodnie z ww. orzeczeniem, przedmiotowe przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 roku. Mając na uwadze powyższą okoliczność Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w niniejszej sprawie zachodzi podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wymieniony przepis przewiduje bowiem, że można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą. Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, ze zm.), uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Przy czym naruszenie to stanowi przesłankę uzasadniającą uchylenie decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zaskarżonych częściach tj. w częściach dotyczących odmowy przyznania skarżącej dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ administracji winien uwzględnić zaistniały nowy stan prawny i stosownie do obowiązujących przepisów oraz dokonując aktualnych ustaleń rozstrzygnąć przedmiotową sprawę z wniosku skarżącej z dnia 19 kwietnia 2004 roku w zakresie dotyczącym przyznania dodatków z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana albowiem zaskarżona (w części odmownej) decyzja nie nadaje się do wykonania, a zatem orzekanie o możliwości jej wykonania w trybie powołanego wyżej przepisu było bezprzedmiotowe.