II SA/Gd 576/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2010 r.na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2010r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: odmówić E. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku z dnia 19 sierpnia 2010 r. E. J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Nie posiada oszczędności. Oboje z mężem osiągają dochody z tytułu zatrudnienia w miesięcznej łącznej kwocie 6 000 zł. Rodzina ponosi koszty związane z przedszkolem i żłobkiem w kwocie 800 zł miesięcznie oraz spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi 1200 – 1350 zł. Skarżąca posiada we współwłasności mieszkanie w Warszawie o pow. 28 m2 oraz działkę w K. B. o pow. 1000 m2 z domkiem letniskowym. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że trudno dopatrzeć się wyjątkowości w sytuacji skarżącej, która uzasadniałaby uwzględnienie jej wniosku. Rodzina wnioskodawczyni ma stałe źródło dochodów w średniej wysokości, samochód, mieszkanie, domek letniskowy, ponosi zwyczajne koszty utrzymania jak wiele innych rodzin, co nie uzasadnia wyjątkowego potraktowania w postaci przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła skarżąca, domagając się zmiany postanowienia przez uwzględnienie jej wniosku o zwolnienie z kosztów, ewentualnie – częściowego zwolnienia z wpisu od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 par. 1 pkt 1 i 2 ustawy procesowej przez niewyjaśnienie okoliczności, dla których odmówiono jej zwolnienia z kosztów i uznano, że posiada środki na ich poniesienie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że sąd nie wskazał jej, w jakiej dziedzinie ma czynić oszczędności, skoro opłaty, które ponosi mają charakter obciążeń stałych i musi uiszczać je regularnie. Fakt posiadania samochodu nie świadczy o zamożności, a przy tym wnioskodawczyni właśnie z uwagi na ponoszone stałe wydatki nie może poczynić jakichkolwiek oszczędności, bo naruszyłoby to byt całej rodziny. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Rozpatrując przedmiotowy wniosek i złożony sprzeciw zważono, co następuje: W związku z treścią sprzeciwu sąd wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby stan posiadanych zasobów miesięcznych w relacji do stałych i ponoszonych regularnie wydatków. Z nadesłanych dokumentów wynika, że na poczet czesnego za żłobek córki wnioskodawczyni wydaje miesięcznie 153 zł, za przedszkole drugiej z córek – 317,20 zł miesięcznie. Tytułem czynszu za mieszkanie skarżąca uiszcza kwotę 388,24 zł miesięcznie, za gaz – 23,92 zł miesięcznie, rata kredytu za mieszkanie wynosi 1 174,13 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki skarżącej zatem, w świetle przedłożonych kserokopii rachunków, kształtują się zatem na poziomie około 2 000 zł, co w relacji do wysokości uzyskiwanych zarobków (6000 zł) przeczy tezie o niemożności czynienia oszczędności. Ponadto skarżąca załączyła wyciąg z rachunku karty kredytowej. Wnioskodawczyni nie przedłożyła natomiast, wbrew żądaniu Sądu, wyciągów z posiadanych przez siebie i męża osobistych rachunków bankowych, nie złożyła też oświadczenia o ich nieposiadaniu. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z przedłożonego oświadczenia majątkowego oraz załączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącej uniemożliwiała jej samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego. Wnioskodawczyni ma stałe źródło utrzymania wraz z mężem na poziomie 6 000 zł i osiąga z tego tytułu regularne, miesięczne dochody. Nawet przy założeniu, że koszty utrzymania przekraczają miesięcznie kwotę 2000 zł, dalej nie sposób przyjąć, by wnioskodawczyni spełniała przesłanki uzyskania prawa pomocy, o których cytowanych przepisach. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca posiada majątek w postaci mieszkania oraz nieruchomości rolnej wraz z domkiem letniskowym. Przedstawione okoliczności wskazują zatem, że zarówno dochody wnioskodawczyni i jej męża nie są niskie, jak i stan jej majątku. Dochody, które osiąga wnioskodawczyni są w takiej wysokości, że niewątpliwie jest ona w stanie wygospodarować środki na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Oceniając jednocześnie nadesłane przez skarżącą dokumenty źródłowe zauważyć należy, że skarżąca nie wykonała w pełni zobowiązania Sądu. Jak wskazano wyżej, skarżąca uchyliła się od przedstawienia wyciągów z kont bankowych, które zobrazowałyby wysokość wydatkowanych środków, ale też potwierdziły, podnoszoną we wniosku oraz w sprzeciwie, okoliczność braku oszczędności. W tym zatem zakresie wnioskodawczyni wykonała zobowiązanie sądu w sposób wybiórczy, co nie pozostaje bez wpływu na ocenę złożonego przez nią wniosku i podnoszonych okoliczności. Konkludując. w ocenie Sądu, posiadane dochody oraz majątek pozwalają na przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzoną przed sądem sprawą, co pozostaje bez wpływu na fakt ponoszenia przez nią stałych wydatków, które kształtują się na poziomie około 2000 zł. Celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca zaś do grona takich osób nie należy. Nie można przy tym, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Wskazać też należy, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawczyni są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osoby starającej się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek takiej osoby i jej oszczędności. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy dysponuje ona majątkiem, z którego można czerpać pożytki (np.: wynająć mieszkanie, wydzierżawić nieruchomość letniskową), a nawet go spieniężyć. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.