II SA/Gd 579/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. L. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej oddala skargę. Decyzją z dnia 4 lipca 2006 r. nr [...], Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, na podstawie art. 19 pkt 3, art. 78 ust. 1, 2, 3, art. 106 ust. 1, 3, 4, 5 i art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 233, poz. 2344) zmienił własną decyzję z dnia 4 maja 2004 r., nr [...], o przyznaniu pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka N. L. w rodzinie zastępczej w wysokości 972, 60 zł w ten sposób, że ustalił rodzinie zastępczej – L. i J. L. - pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania małoletniej N. L. za okres od dnia 1 lipca 2006 r. do dnia 31 lipca 2006 r. w kwocie 763,40 zł, natomiast od dnia 1 sierpnia 2006 r. wysokość tej pomocy ograniczył do kwoty 648,40 zł miesięcznie. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że małoletnia N. L. w dniu 12 lipca 2006 r. ukończyła siódmy rok życia i nie otrzymuje żadnego dochodu, wobec czego organ przyznał L. i J. L. od dnia 12 lipca 2006 r. pomoc pieniężną w wysokości stanowiącej 40% kwoty 1.621 zł. L. i J. L. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzucili, że zmniejszenie pomocy finansowej dla dzieci, które kończą siódmy rok życia i rozpoczynają edukację szkolną narusza przepisy art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji Praw Dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 78 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej oraz § 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie rodzin zastępczych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję uznając, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku z ukończeniem przez małoletnią N. L. siódmego roku życia i ustaleniem braku przesłanek uzasadniających wypłatę pomocy pieniężnej w dotychczasowej wysokości stanowiącej 60% podstawy wymiaru, organ pierwszej instancji zasadnie, w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zmienił decyzję o przyznaniu pomocy pieniężnej w części dotyczącej wysokości przyznanej pomocy i od dnia 12 lipca 2006r. obniżył pomoc pieniężną do 40% podstawy, przy czym za miesiąc lipiec kwota przyznanej pomocy została ustalona proporcjonalnie, z uwzględnieniem daty urodzenia dziecka. W skardze na tę decyzję L. i J. L. wnieśli o jej uchylenie. Skarżący podnieśli, że zmniejszenie pomocy pieniężnej nastąpiło po ukończeniu przez dziecko siódmego roku życia i rozpoczęciu przez nie edukacji szkolnej i zarzucili sprzeczność wydanej decyzji z art. 71 Konstytucji i naruszenie art. 18 ust. 2 i 20 ust.1 Konwencji Praw Dziecka. Wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 746/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ odwoławczy badając merytorycznie przesłanki decyzji zmieniającej podjętej w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, nie wskazał konkretnej podstawy wydania decyzji zmieniającej na niekorzyść strony i nie uwzględnił zmiany stanu prawnego wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950), zgodnie z którym, kwota stanowiąca podstawę ustalenia wysokości pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej od 1 października 2006 r. wynosi 1 647 zł. Jednocześnie w wyroku tym Sąd uznał za niezasadny podnoszony przez skarżących zarzut sprzeczności decyzji z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 18 ust. 2 i art. 20 ust. 1 Konwencji Praw Dziecka. Rozpatrując sprawę ponownie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 15 czerwca 2007, sygn. akt [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 78 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej oraz § 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie rodzin zastępczych, utrzymało w mocy decyzję z dnia 4 lipca 2006 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wysokość pomocy pieniężnej dla rodzin zastępczych wynosi obecnie 40 % podstawy przewidzianej w art. 78 ust. 2 tej ustawy. Podwyższenie tej wysokości przewidziane jest w § 9 cytowanego rozporządzenia, który przewiduje, iż wysokość pomocy wynosi w przypadku dziecka 1) do 7 lat - 60 % podstawy, 2) do 7 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności - 80 % podstawy; 3) od 7 do 18 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności - 60 % podstawy; 4) od 7 do 18 lat, umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm.) - 60 % podstawy; 5) od 7 do 18 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności i umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy, o której mowa w pkt 4 - 80 % podstawy. Organ ustalił, iż N. L. jest dzieckiem zdrowym i nie została umieszczona w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. N. L. w dniu 12 lipca 2006 r. ukończyła siedem lat, wysokość przysługującej rodzinie zastępczej pomocy wynosi zatem 40 % podstawy. Ukończenie siódmego roku życia jest zmianą sytuacji osobistej strony w rozumieniu art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i uzasadnia dokonaną przez organ pierwszej instancji zmianę decyzji z dnia 4 maja 2004 r. w zakresie przyznanych wysokości kwot pomocy pieniężnej na utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej. W odniesieniu do kwestii nieuwzględnienia aktualnego w dacie wydawania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950), które zmieniło z dniem 1 października 2006 r. w tym kwotę stanowiącą podstawę ustalenia wysokości pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, organ odwoławczy wyjaśnił, iż decyzją z dnia 5 grudnia 2006 r., nr [...], organ I instancji zmienił swoją decyzję z dnia 4 maja 2004 r., zmienioną decyzją z dnia 4 lipca 2006 r., które były decyzjami ostatecznymi i orzekł o przyznaniu Państwu L. od dnia 1 października 2006 r. pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania N. L. w rodzinie zastępczej w wysokości 658,80 zł stanowiącej 40% nowoustanowionego kryterium dochodowego w wysokości 1 647 zł. Uwzględniając ten fakt oraz biorąc pod uwagę pozostawanie w obrocie prawnym wskazanej powyżej decyzji jako ostatecznej, organ odwoławczy ponownie orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję L. i J. L. wnieśli o jej uchylenie, zarzucając, iż organ odwoławczy nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 22 marca 2007 r. i nie wskazał przesłanek zmiany decyzji na niekorzyść strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stanowiący podstawę wydania tej decyzji art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, stanowi, iż decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zaskarżoną decyzją zmniejszono wysokość pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej małoletniej N. L. przyznanej decyzją z dnia 4 maja 2004 r. z kwoty 927 zł 60 gr. miesięcznie do kwoty 763 zł. 40 gr za okres od 1 do 31 lipca 2006 r. i kwoty 648 zł. 40 gr. poczynając od 1 sierpnia 2006 r. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 746/06, zakwestionował zgodność z prawem wydanej decyzji, z uwagi na brak wskazania przesłanki uzasadniającej zgodnie art. 106 ust. 5 ustawy zmianę decyzji oraz nieuwzględnienie zmienionego stanu prawnego spowodowanego treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950). W wyroku tym uznano za niezasadny podnoszony przez skarżących zarzut sprzeczności decyzji z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 18 i art. 20 ust. 1 Konwencji Praw Dziecka. Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego uznając, iż ujawnione uchybienia mogą zostać usunięte w postępowaniu przed organem II instancji. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy wskazał, iż przesłanką zamiany decyzji jest zmiana sytuacji osobistej małoletniej N. L., która w dniu 12 lipca 2006 r. ukończyła 7 lat. Zgodnie z art. 78 ustawy, rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka (ust. 1) Podstawą ustalenia pomocy wysokości pomocy pieniężnej jest kwota 1.621 zł, zwana "podstawą" (ust. 2). Starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej w wysokości 40 % podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 10 % podstawy (ust. 3). Z art. 78 ust. 4 ustawy wynika, iż starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej, uwzględniając wiek dziecka, stan zdrowia dziecka i niedostosowanie społeczne dziecka, jeżeli wykazuje ono przejawy demoralizacji w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich w wysokości wyższej niż określona w ust. 3, lecz nieprzekraczającej 80 % podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 20 % podstawy. Wart. 78 ust. 1 pkt 5 ustawy przewidziano, iż wysokość oraz szczegółowe warunki przyznawania pomocy pieniężnej, o której mowa w ust. 3 i 4 określi w drodze rozporządzenia Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W § 9 ust. 1 wydanego na podstawie tej delegacji ustawowej rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233 poz. 2344) określono sytuacje, w których wysokość pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej podlega podwyższeniu i wynosi miesięcznie w przypadku dziecka: 1) do 7 lat - 60 % podstawy, o której mowa w art. 78 ust. 2 ustawy, zwanej dalej "podstawą"; 2) do 7 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności - 80 % podstawy; 3) od 7 do 18 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności - 60 % podstawy; 4) od 7 do 18 lat, umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 ze zm.) - 60 % podstawy; 5) od 7 do 18 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności i umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy, o której mowa w pkt 4 - 80 % podstawy. Z przepisów powyższych wynika, iż przewidzianą przez ustawodawcę zasadą jest przyznanie rodzinie zastępczej pomocy w wysokości 40 % podstawy. Od zasady tej przewidziano wyjątki związane z wiekiem dziecka, jego stanem zdrowia oraz niedostosowaniem społecznym, których zaistnienie skutkuje podwyższeniem wymiaru świadczenia. Jednym z takich wyjątków jest wiek dziecka do 7 lat. Podwyższenie wysokości świadczenia w takim przypadku znajduje uzasadnienie w konieczności sprawowania całodziennej osobistej opieki nad małym dzieckiem i zmniejszeniem w związku z tym dochodów jednego z rodziców zastępczych, bądź koniecznością ponoszenia kosztów zapewnienia takiej opieki w żłobku, przedszkolu czy też przez zatrudnienie opiekunki. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do zakwestionowania racjonalności i słuszności przyjętego w przepisach rozwiązania, które zapewnia rodzicom zastępczym małego dziecka w wieku przed rozpoczęciem nauki w szkole wyższą sumę pomocy pieniężnej. Zdaniem Sądu rozwiązanie takie nie pozostaje w sprzeczności z wynikającymi z art. 71 i 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadami uwzględniania dobra rodziny i ochrony praw dziecka oraz przepisami art. 18 i 20 Konwencji o Prawach Dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120 poz. 526 ze zm.) dotyczącymi pomocy państwa w wykonywaniu przez rodziców oraz opiekunów prawnym ich obowiązków związanych z wychowywaniem oraz prawa do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa dla dziecka pozbawionego swego środowiska rodzinnego. Małoletnia N. L. jest dzieckiem zdrowym i nie została umieszczona w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. W okresie do ukończenia przez nią 7 lat, rodzinie zastępczej, zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, przysługiwała pomoc pieniężna w wysokości 60 % podstawy, a po osiągnięciu tego wieku w wysokości 40 % podstawy. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, prawidłowo uznał, że zmiana sytuacji osobistej małoletniej N. L. – ukończenie przez nią 7 lat, uzasadniała zmianę decyzji z dnia 4 maja 2004 r., w zakresie wysokości przyznanego świadczenia z pomocy społecznej. Odnośnie kwestii zmiany stanu prawnego spowodowanego wejściem w życie od dnia 1 października 2007 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950), organ odwoławczy ustalił, że Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie decyzją z dnia 5 grudnia 2006 r., nr [...], zmienił swoją wcześniejszą decyzję z dnia 4 maja 2004 r., zmienioną decyzją z dnia 4 lipca 2006 r. i przyznał skarżącym od dnia 1 października 2006 r. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania N. L. w rodzinie zastępczej w wysokości 658 zł. 80 gr. stanowiącej 40% nowoustanowionego kryterium dochodowego w wysokości 1 647 zł. Okoliczność ta nie była znana Sądowi w dacie orzekania wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. Jej ustalenie czyniło zbędnym dokonywanie zamiany zaskarżonej decyzji w okresie od 1 października 2006 r. celem dostosowania wysokości świadczenia do nowej wysokości podstawy jego ustalania, bowiem skarżący uzyskują świadczenie w prawidłowej wysokości. Zarówno w dacie wydawania decyzji zmieniającej jak i w dacie orzekania przez Sąd decyzja z dnia 4 lipca 2006 r. była decyzją ostateczną. Wydana decyzja odpowiada zatem prawu, a zarzuty skargi nie są uzasadnione. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.